تاعاتتىلىق – تاتۋلىق تىرەگى

ءبىز وبلىستىق ءدىن ىستەرى باسقارماسىنىڭ باسشىسى مۇراتبەك زەينۋللينمەن كەزدەسىپ, «ءدىني قىزمەت جانە ءدىني بىرلەستىكتەر تۋرالى» زاڭنىڭ وڭىردە جۇزەگە اسۋى جونىندە اڭگىمەلەسكەن ەدىك. – مۇراتبەك بەگايدار ۇلى, الدىمەن الەمدىك جانە ءداستۇرلى ءدىن­دەر كوشباسشىلارىنىڭ V سەزىنە قاتىسۋشى رەتىندە العان اسەرلەرىڭىزبەن بولىسسەڭىز. – قازاقستان دەموكراتيالىق مەملەكەت رەتىندە ەتنوسارالىق, كونفەسسياارالىق, رۋحاني جاڭارۋلار مەن جاڭاشىلدىقتارعا ۇنەمى قولداۋ كورسەتىپ كەلەدى. سونىڭ ناقتى دالە­لىنە ەلباسىمىزدىڭ تىكەلەي باس­تاماسىمەن 2003 جىلى استانادا العاش رەت ۇيىمداستىرىلعان الەم­دىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوش­باسشىلارىنىڭ ءى سەزىن ايتۋعا بولادى. وعان 17 كونفەسسيالىق دەلەگاتسيا كەلسە, ءىى سەزگە – 29, ءىىى سەزگە – 77 دەلەگاتسيانىڭ قا­تى­­سۋى ادامزاتتى تولعاندىرىپ وتىرعان مادەنيەتتەر مەن دىندەردىڭ قاتار ءومىر ءسۇرۋى جاعدايىنداعى وركەنيەتتەر ۇنقاتىسۋىنىڭ قانشا­لىقتى ماڭىزدى ەكەنىن اڭعارتسا كەرەك. ءىV سەزگە تورتكۇل دۇنيەنىڭ ءار قيىرىنان 87 دەلەگاتسيا قاتى­سىپ, «بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم–ادام­زاتتىڭ تاڭداۋى» دەگەن ۇرانمەن ءوتۋى ەستە قالارلىقتاي بولدى. بۇل جولعى القالى باسقوسۋدا ءدىني ەكسترەميزم مەن تەرروريزمگە قارسى ارەكەتتەر شارالارىنا قازاقستاننىڭ باستاماشىلدىعى تاعى ءبىر مارتە قۋاتتالدى. سەزدىڭ اشىلۋىندا سويلەگەن مەملەكەت باسشىسى الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ نازارىن اشىق ۇنقاتىسۋ, سۇحبات بارىسىندا ءداستۇرلى دىندەر يدەيالارىن رۋحاني نەگىز رەتىندە ادامزات بويىنا ۇيالاتۋعا, قولداۋ تاپقان يدەيالار مەن شەشىمدەر ءدىني اداسۋشىلىقتان ساقتانۋعا كومەكتەسەتىنىنە اۋداردى. «الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ سەزى بەرەتىن ارتىقشىلىقتاردى دا پايدالانۋىمىز كەرەك. وسى اڭگىمەلەسۋ الا­ڭىنىڭ بازاسىندا ءدىني ىڭعاي­داعى داۋلاردى شەشۋدىڭ جاڭا تۇعىرناماسىن جاساۋىمىز قاجەت», دەپ ن.نازارباەۆ اتاپ وتكەندەي, مۇنداي ۇجىمدىق وي-پىكىرلەر توعىسى كەز كەلگەن كە­لىسپەۋشىلىكتى توقتاتۋدىڭ شەشۋ­شى فاكتورىنا اينالىپ جاتسا, ۇتارىمىز كوپ. – وبلىستىڭ ەتنوستاردىڭ, ءدى­ني كونفەسسيالاردىڭ سان الۋان­دىعىمەن ەرەكشەلەنۋى باسقارما الدىنا ۇلكەن تالاپتار مەن ءمىن­دەتتەر جۇكتەرى انىق قوي. – ارينە. ءوڭىر تۇرعىندارىنا دا ءوزارا سىيلاسىمدىلىق, ءتوزىم­دىلىك, ءبىر-ءبىرىن قۇرمەتتەي ءبىلۋ قاسيەتتەرى ءتان. وسىنداي داستۇرلەرگە بەرىكتىكتىڭ, ادالدىقتىڭ ىزگى نيەت­تەرىن ءدىني كونفەسسيالار تانىتىپ كەلەدى. بۇگىندە ادىلەت باسقارماسىنا 70-تەن استام ءدىني بىرلەستىك, 7 شەتەلدەن 45 ميسسيونەر تىركەلگەن. 169 ءدىني عيمارات, ونىڭ ىشىندە 66 مەشىت, 31 پراۆوسلاۆيە حرامى, 44 كاتوليك كوستەلى, 28 پروتەستانتتىق عيبادات ءۇيى جۇمىس ىستەيدى. الەۋمەتتىك زەرتتەۋ ناتيجەلەرىنە قاراساق, وڭىردە ءدىني احۋال ورنىقتى, جاعداي تۇراقتى. تۇرعىنداردىڭ 84,8 پايىزى دىندارلارعا ۇلكەن قۇرمەت­پەن قاراسا, 92,3 پايىزى ەلىمىزدەگى ءدىني احۋال مەن كونفەسسياارالىق قارىم-قاتىناستى وڭ باعالايدى, مەملەكەت جۇرگىزىپ وتىرعان كەلىسىم ساياساتىن قولدايدى. وبلىستا قۇرىلعان 16 اقپارات­تىق-ناسيحات توبى قۇرامىنا ءداس­تۇرلى كونفەسسيالار وكىلدەرى, عالىمدار, ءدىنتانۋشىلار, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ وكىلدەرى, ارداگەرلەر مەن جاستار تارتىلعان. – «قازاقستان-2050» ستراتە­گياسى – قالىپتاسقان مەم­لەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» جولداۋىندا جاستارىمىزدىڭ ءبىر بولىگى جال­عان ءدىني كوزقاراستى كوزسىز قابىل­دايتىنى, شەتتەن كەلگەن جالعان ءدىني اسەرلەرگە يممۋنيتەتى ءالسىز كەلەتىنى ايتىل­عان بولاتىن. جاس تولقىندى سوقىر فاناتيزمنەن ساقتاندىرۋدىڭ جولدارى قانداي؟ – قوعامدىق تۇراقتىلىقتى ساقتاۋدىڭ ايرىقشا ماڭىزدىلىعىن, حالقىمىز ءۇشىن ءداستۇرلى ەمەس ءدى­ني جانە جالعان ءدىني اعىمدار ماسەلەسى وتكىر تۇرعانىن مەملەكەت باسشى­سى ۇنەمى ايتىپ كەلەدى. اتا زاڭىمىزدا سەنىم بوستاندىعىنا تولىق كەپىلدىك بەرىلگەن. بىراق سولاي ەكەن دەپ زاڭدار تالابىن بۇزۋعا بولمايدى. اتا سالت-داستۇرلەرى مەن قۇندىلىقتاردى قاستەرلەيتىن جاس­تار تەرىس باعىتقا تۇسپەيتىنىن, اق جولدان اداسپايتىنىن باسا ايتقىم كەلەدى. ۇلتتىق تابيعاتىمىزعا جات كەلەڭسىزدىكتەردەن ارىلۋ ءۇشىن ەلدىڭ داستۇرلەرى مەن مادەني نورمالارىنا سايكەس كەلەتىن ءدىني سانانى قالىپتاستىرۋىمىز, ءومىر سالتىندا, تۇرمىستا زايىرلى قوعامنىڭ داستۇرلەرىن ورنىقتىرۋىمىز كەرەك. بۇل ورايدا, كەلەڭسىز جايتتاردى ەڭسەرۋدىڭ پروفيلاكتيكاسىن كۇ­شەيتۋدىڭ, ۇگىت-ناسيحات جۇمىس­تارىن تالماي جۇرگىزۋدىڭ ماڭىزى زور. ءبىز وسى جاعىن قاتتى ەسكەرە وتى­­رىپ, قازاقستان حالقى اسسام­بلەياسىنىڭ 20 جىلدىعى, قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعى, قازاق­ستان كونستيتۋتسياسىنىڭ 20 جىلدىعى قارساڭىنداعى كەشەندى شارالار تىزبەگىن ءدىني سانانى قالىپ­تاستىرۋعا, قازاقستاندىق ءپاتريوتيزمدى ناسيحاتتاۋعا, رادي­­­كاليزمنىڭ, ەكسترەميزمنىڭ, تەرروريزمنىڭ كەز كەلگەن تۇرلەرىنىڭ جولىن كەسۋگە باعىتتاۋىمىز ءوز ناتيجەسىن بەرىپ كەلەدى. جىل باسىنان بەرى 29 مىڭداي ادام قامتىلعان 200-دەن استام ءتۇرلى پىشىمدەگى ءىس-شارالار وتكىزىلدى. ولاردىڭ اراسىندا «ءدىنتانۋ نەگىزدەرى» فاكۋلتاتيۆتىك كۋرس ۇستازدارىنىڭ اشىق ساباقتارى, سەمينار-پراكتيكۋمدار, شەبەرلىك سىنىپتارى, «كونفەسسياارالىق قارىم-قاتىناستاردى تالداۋ», «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ءدىني احۋال», «راديكالدى ءدىني اعىم­دار» تاقىرىپتارىنداعى دارىستەر جۇرتشىلىقتىڭ ەرەكشە قىزىعۋشىلىعىن تۋدىردى. اۋدانداردا كوشپەلى سەمينارلار ۇيىمداستىرىلىپ, جالعان ءدىني ۇيىمدار, تەرروريزم, ەكسترەميزم جايلى كەڭ ماعلۇماتتار بەرىلدى. اقپاراتتىق-ادىستەمەلىك قامتۋدىڭ ءادىس-تاسىلدەرى جەتىلدىرىلىپ, دەرەكتى فيلمدەر, بەينەروليكتەر, DVD ديسكىلەر جانە ەلەكتروندىق ءپىشىم­دەگى دارىستەر توپتامالارى ۇسىنىلدى. «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى مەملەكەتتىك-كونفەسسيالىق قا­رىم-قاتىناستار» تاقىرىبىندا وتكىزىلگەن وقىتۋ سەمينارىنا جاس­تار باستاماسى ورتالىعىنىڭ جەتەكشىلەرى, مەكتەپ ديرەكتورلارى, وبلىستىق, قالالىق گازەت رەداكتورلارى قاتىسىپ, ءدىن سالاسىنداعى قۇقىقتىق جانە دىنتانۋشىلىق ءبىلىمدى ارتتىرۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى تالقىلاندى. ونىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 38 قاتىسۋشىعا سەرتيفيكات تاپسىرىلدى. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىمەن, اسكەري ءبولىم­شەلەرمەن جۇمىس جاساۋ بارىسىندا اسكەرگە شاقىرىلۋشىلارعا, ستۋدەنتتەر مەن وقۋشىلارعا, ولار­دىڭ اتا-انالارىنا ايبىندى مەملەكەتىمىزدىڭ ءدىني ەكسترەميزممەن, تەرروريزممەن كۇرەس جونىندەگى باعدارلامالارى, ۇلت­تى ساقتاندىرۋ شارالارى, توزىمدىلىك ەركىندىگى قاعيدا­لارى, بىرلىك پەن تاتۋلىق قۇندى­لىقتارى, قازاقستاندىق ەرەكشە تو­لەرانتتىلىق جان-جاقتى ءتۇسىندىرىلدى. قۇقىقتىق جانە ءدىني ءبىلىمدى ارتتىرۋعا باعىتتالعان بىرلەسكەن ءىس-شارالار جوسپارى نەگىزىندە باس بوستاندىعىنان ايى­رىلىپ, جازاسىن وتەۋشىلەرمەن وتكىزگەن اشىق سۇحبات بارىسىندا دەسترۋكتيۆتى ءدىني قوزعالىستاردىڭ ازاماتتاردىڭ رۋحاني ومىرىنە تەرىس اسەرى تۋرالى كەڭ تۇسىنىكتەر بەرىلدى. ءداستۇرلى كونفەسسيالاردىڭ, ءدىني قىزمەتشىلەردىڭ تۇزەۋ مەكەمەلەرىنە بارۋ كەستەسىندە بابالارىمىز ۇستانعان ۇلتتىق سالت-داستۇرلەر ماسەلەلەرى مولىنان قامتىلعان. راديكالدى ءدىني كوزقاراسقا دۋشار بولعان ادامدارعا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە يسلامداعى ءداستۇرلى كوزقاراستى جەتىك بىلەتىن ازاماتتار كوپتەپ قاتىستىرىلادى. سولاردىڭ ءبىر مىسالى رەتىندە «اقنيەت» وڭالتۋ ورتالىعى ۇسىنعان جوبانى ايتۋعا بولادى. – الەۋمەتتىك, ەتنوستىق, ءدىني شيەلەنىستەردى ەڭسەرۋدىڭ سەنىمدى تەتىكتەرىن قالىپتاستىرۋعا كون­­فەس­­سياارالىق بىرلەستىكتەر قانشالىقتى ۇلەس قوسىپ كەلەدى؟ – ەلباسىنىڭ «ءوز ەلىنە پايداسىن تيگىزۋ, ءوز وتانىنىڭ تاعدىرىنا جاۋاپتى بولۋ – ءاربىر جاۋاپتى سايا­ساتكەر ءۇشىن, ءاربىر قازاقستاندىق ءۇشىن پارىز جانە ابىروي» دەگەن ءسوزى بار. جەرگىلىكتى كونفەسسياارالىق ۇيىمدار دا قوعامعا كەرەعار ءدىني كەلەڭسىزدىكتەرگە قاتتى الاڭ­داۋ­شىلىق بىلدىرەدى. قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءدىن سالا­سىنداعى زاڭناماسىن بۇزىپ, زاڭسىز ميسسيونەرلىك قىزمەتپەن اينالىسقانى ءۇشىن «يەھوۆا كۋاگەرلەرى» ءدىني بىرلەستىگىنىڭ 4 وكىلى جانە «ەحب شىركەۋلەرىنىڭ حالىقارالىق كەڭەسى» جدب وكىلى اكىمشىلىك جاۋاپقا تارتىلدى. قازىرگى ۋاقىتتا شەتەلدىك تەو­لوگيالىق وقۋ ورىندارىندا – 4, «نۇر» قازاق-ەگيپەت يسلام ۋنيۆەرسيتەتىندە – 7, مەدرەسەلەردە 13 ستۋدەنت وقيدى. ونداعى ماقسات – قاتارىمىزدى ساۋاتتى دا بىلىكتى ءدىن ماماندارمەن تولىقتىرۋ. ءدىني ادەبيەت پەن ءدىني ماز­مۇنداعى وزگە دە اقپاراتتىق ماتەريالداردى, ءدىني ماقساتتاعى زاتتاردى تاراتۋعا ارنالعان ستا­تسيونارلىق ءۇي-جايلاردى ورنالاستىرۋ بىرىزدەندىرىلگەن. قازىر وبلىستا 3 ستاتسيونارلىق ءۇي-جاي بار, جاقىن ارادا تاعى 5-ەۋىن اشۋ جوسپارلانعان. 11 عيبادات عيماراتى سالىنۋدا. كۇزدە قاراساي اۋىلىندا مەشىت قولدانىسقا بەرىلەدى. سلاۆيان ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ باستاماسىمەن قۇداي يەنىڭ اسپانعا كوتەرىلۋىنە ورايلاستىرىلعان مەرەكە وتكىزۋ بەلگىلەنگەن. رۋحاني كەلىسىم كۇنى قارساڭىندا «دەسترۋكتيۆتى ءدىني اعىمداردىڭ الدىن الۋداعى پراۆوسلاۆيەنىڭ ءرولى», «قازاق مادەنيەتىنىڭ داستۇرلەرى جانە يسلام», «قازىرگى ازاماتتىق قوعامداعى ءدىن جانە ەتنوس» تاقىرىپتارى بويىن­شا رەسپۋبليكالىق, ايماقتىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيا­لار ۇيىمداستىرىلادى. مۇنداي ماڭىزدى شارالار اۋدانداردا دا جالعاستىرىلادى.  اڭگىمەلەسكەن ءومىر ەسقالي,  «ەگەمەن قازاقستان». سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى.