سۋرەت: seanwang / istock
كوزىقاراقتى وقىرمان بۇل شەشىمنىڭ ارتىندا قوعامدىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋعا باعىتتالعان ىزگى نيەت جاتقانىن ۇعىنعانىنا ءشۇبا جوق. ءدىن ماماندارى دا سولاي دەيدى. باس ءمۇفتيدىڭ كەڭەسشىسى سمايىل سەيىتبەكوۆتىڭ ايتۋىنشا, يسلام دىنىندە ەرگە دە, ايەلگە دە اۋرەت جەرىن جاۋىپ ءجۇرۋ – مىندەت. سونىڭ ىشىندە يماندىلىققا بەت بۇرعان مۇسىلمان قىز-كەلىنشەكتەرىنە وزدىگىنەن كورىنەتىن جەرىنەن باسقا جەرىن جابۋ تالاپ ەتىلگەن.
«پايعامبارىمىز (س.ع.س.) وزدىگىنەن كورىنەتىن جەرى دەگەندە, ايەلدىڭ بەت-ءجۇزىن, بىلەزىكتەن ءارى قولىن جانە توبىقتان تومەن اياعىن كورسەتكەن. شاريعاتتا بۇل جەرلەردى جاۋىپ ءجۇرۋ بۇيىرىلماعان. ياعني اسىل ءدىنىمىز قىز-كەلىنشەككە ورامال تاعىپ, ۇزىن ەتەكتى كەڭ كيىم كيۋدى مىندەتتەگەنىمەن, بەتتى تولىق جابۋدى تالاپ ەتپەيدى. بالكىم, بۇل كەيبىر اراب ەلدەرىندە قالىپتاسقان ءداستۇر شىعار. ال ءبىزدىڭ اتا-بابامىز حاديستە ايتىلعان تالاپقا بايلانىستى ءدىنى مەن ءداستۇرىن ساباقتاستىرىپ, شاريعات تالاپتارىنا جاۋاپ بەرەتىن ۇلتتىق كيىمدەرىمىزدى كيدى. قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ ۇستانىمى دا وسى» دەيدى ول.
وكىنىشكە قاراي, الەۋمەتتىك جەلىدە كەيبىر جات اعىم وكىلدەرى زاڭناماداعى وزگەرىستى دىنگە قارسى باعىتتالعان قادام, مۇسىلمانداردىڭ ءدىن ۇستانۋ قۇقىعىن شەكتەيتىن نورما دەپ ءتۇرلى پىكىر تاراتىپ ءجۇر. دەگەنمەن ءدىن ماماندارى ولاردىڭ بۇل سوزدەرى نەگىزسىز ەكەنىن ايتىپ كەلەدى. باس ءمۇفتي كەڭەسشىسى س.سەيىتبەكوۆتىڭ سوزىنشە, ءبىز – ەڭ الدىمەن زايىرلى ەلمىز. سوندىقتان زاڭعا باعىنۋ – بارشانىڭ موينىنداعى باستى بورىش.
«زايىرلى مەملەكەتتىڭ زاڭى اركىمگە ورتاق. مەيلى ءدىن ۇستان, مەيلى ۇستانبا, ءبىز جەتى رەت ولشەپ, ءبىر رەت كەسىلگەن زاڭ تالاپتارىن ورىنداۋعا مىندەتتىمىز. سونداي-اق بەتتى جابۋعا تىيىم سالاتىن زاڭ نورماسى قىلمىستىڭ الدىن الۋ ءۇشىن قابىلدانعاندىقتان, ونىڭ مۇسىلماننىڭ قۇلشىلىعىنا, ءدىن ۇستانۋىنا ەشقانداي قاتىسى جوق. شاريعاتتا بەتتى تولىق جابۋعا بۇيرىق بولماعاندىقتان, بۇل زاڭ مۇسىلماننىڭ ءدىن ۇستانۋ قۇقىعىن, امالىن, بوستاندىعىن شەكتەيدى دەۋ – كەلتە پايىم. كەيبىرەۋلەر ايتىپ جۇرگەندەي, زاڭداعى وزگەرىستى دىنگە قارسى باعىتتالعان قادام دەگەن پىكىرمەن ءوز باسىم كەلىسپەيمىن», دەيدى ول.
شىمكەنت قالالىق ءدىن ىستەرى باسقارماسى ء«دىن ماسەلەلەرىن زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ» تەولوگى يكرام ايتاەۆ تا جاڭا زاڭ تالابى ءدىن سالاسىنا ەشقانداي قاتىسى جوق قۇقىقتىق شەشىم ەكەنىن العا تارتادى. «قوعامدىق قاۋىپسىزدىك – قازىر كەز كەلگەن ەلدىڭ ەڭ باستى نازار اۋداراتىن ماسەلەسى. ويتكەنى جۇرتتىڭ كۇندەلىكتى تىرشىلىگى جايلى, ۇيقىسى تىنىش. وكىنىشكە قاراي, قىلمىسكەرلەر اراسىندا بەت-ءجۇزىن جاسىرىپ الىپ, زىميان ويىن ىسكە اسىراتىندار دا بار. ءتارتىپ ساقشىلارى ولاردىڭ كىم ەكەنىن انىقتاي المايتىن بولعاندىقتان, وسىنداي قۇقىقتىق شەشىم شىعارۋعا ءماجبۇر بولىپ وتىر.
اتالعان زاڭ نورماسى كۇشىنە ەنگەننەن كەيىن قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسى دا وسى ماسەلەگە قاتىستى تۇسىنىكتەمە بەرگەنى بەلگىلى. ماماندار مۇسىلمان ايەلدەرىنىڭ كيىمىنە قاتىستى قۇران مەن حاديس تالاپتارىن تىزبەكتەي كەلە: ء«بىز ەلىمىزدەگى مۇسىلمانداردىڭ ءبىرتۇتاس ءدىني بىرلەستىگى رەتىندە, قوعامداعى تۇراقتىلىق, ىنتىماق پەن بىرلىكتى باستى قۇندىلىقتارىمىزدىڭ ءبىرى دەپ باعالايمىز. يسلام ءدىنى دە قوعاممەن جاراسىمدى ءومىر ءسۇرۋدى, تارتىپكە باعىنىپ, مەملەكەتتىڭ تىنىشتىعىنا ۇلەس قوسۋدى ناسيحاتتايدى. سوندىقتان دا زاڭعا تۇسىنىستىكپەن قاراپ, ورتاق يگىلىك جولىندا بىرلىگىمىزدى بەكەمدەيىك» دەپ تۇجىرىمدايدى.
راسىندا, دىندە ناماز, ورازا, قاجىلىق, زەكەت سەكىلدى پارىز ەمەس, شاريعاتتا مىندەتتىلىگى مۇلدەم ايتىلماعان, سونداي-اق ءبىزدىڭ اتا سالتىمىزدا دا كورىنىس تاپپاعان پارەنجەگە تىيىم سالىنۋى قوعام ءۇشىن پايداسى باسىم قادام بولعانى ايدان انىق. سول ءۇشىن ەل ءىشىن دۇرلىكتىرۋ, ءدىنىمدى شەكتەدى دەپ دۇربەلەڭ سالۋ, ب ۇلىك شىعارۋدان اۋلاق بولعانىمىز ابزال.
