قادىركەن قوجانوۆ – باياناۋىل ءوڭىرىنىڭ تۋماسى. سپورتتاعى جولىن وسى وڭىردە باستاعان. كەيىن الماتىداعى قازاق دەنە شىنىقتىرۋ ينستيتۋتىندا وقىعان. بابى كەلىپ تۇرعان شاعىندا ەلىمىز قۇراماسىنىڭ ساپىندا بەلدەسكەن. ەرەسەكتەر اراسىندا وتكەن كسرو چەمپيوناتىنىڭ كۇمىس جۇلدەسىن جەڭىپ العان. رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەگى ءتۇرلى جارىستاردا 55 كيلو سالماقتا ءتورت دۇركىن چەمپيون اتانعان.
قۇراماداعى ءبىرىنشى ءنومىرلى سپورتشىلاردىڭ قاتارىندا بولۋ كاسىبي سپورتشىعا جەڭىسپەن پارا-پار. قادىركەن 1960 جىلى قازاق دەنە شىنىقتىرۋ ينستيتۋتىندا وقىپ جۇرگەندە ينستيتۋتتاعى وزگە سپورتشىلارمەن بىرگە تسەلينوگراد قالاسىندا وتەتىن جاتتىعۋعا بارادى. دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورتتى ناسيحاتتايتىن شەبەرلىك ساعاتى اقمولا قۇرىلىس تەحنيكۋمىندا ۇيىمداستىرىلادى. سپورتشىلاردىڭ ونەرىن تاماشالاعان قاۋىمنىڭ قاتارىندا «داڭق» وردەنىنىڭ تولىق يەگەرى, ايگىلى المۇقان سەمبينوۆ بولعان ەكەن. ول كەزدە قازاق باتىرى سپورتشىلار ونەر كورسەتۋگە بارعان قۇرىلىس تەحنيكۋمىنىڭ ديرەكتورى قىزمەتىندە ەكەن. بىلەكتىلەر باسەكەسىن قىزىعا تاماشالاعان ءا.سەمبينوۆ قادىركەننىڭ مىقتىلىعىنا ءتانتى بولادى. جاتتىعۋدان سوڭ بالۋاندى كابينەتىندە ارنايى قابىلداپ, قۇرىلىس تەحنيكۋمىندا دەنە شىنىقتىرۋدان اعا وقىتۋشى بولىپ جۇمىس ىستەۋگە شاقىرادى. مۇندايدى كۇتپەگەن جىگىت الماتىداعى وقۋىن بىرەر جىلدا تامامداعان سوڭ, جۇمىسقا كەلەتىنىن ايتىپ, باتىرمەن ماقۇلداسادى.
«ۋادە – قۇداي اتى» دەگەن. قوجانوۆ كوكتەمدە ايەلى, ۆولەيبولشى التىن قالكەنوۆامەن بىرگە تسەلينوگرادقا كوشىپ كەلىپ, جۇمىسىن باستاپ كەتەدى. اراعا ءۇش جىل سالىپ وبلىستىق سپورت كوميتەتى قالادان جوعارى سپورت شەبەرلىگى مەكتەبىن اشقان. قوجانوۆقا سول سپورت مەكتەبىندە جۇمىس ىستەۋگە شاقىرتۋ كەلەدى. ءدال وسى كەزەڭنەن ق.قوجانوۆتىڭ باپكەرلىك مانسابى باستالىپ, بالۋاندار دايارلاۋعا مىقتاپ كىرىسەدى. جاستايىنان سپورتقا ماشىقتانىپ, ورتانقول ەمەس, شىن شەبەرلەرمەن ايقاسقان بالۋانعا وسىدان ماڭىزدى جۇمىس جوقتاي كورىنەدى. قوجانوۆ قاتەلەسپەپتى, ويتكەنى ول باستاعان سپورت مەكتەبىنىڭ بالۋاندارى كوپ ۇزاماي-اق ءىرى تۋرنيرلەردە توپ جارا باستايدى. العاشقى تولقىننىڭ ىشىندە ەركىن كۇرەستەن سپورت شەبەرى, كەيىن ق.قوجانوۆتىڭ ءىزىن باسىپ, باپكەرلىككە كەلگەن نيكولاي المۋرزيەۆ بار.
– قادىركەن ساتىبالدى ۇلى – اقمولا وڭىرىندە ەركىن كۇرەستىڭ جاندانۋىنا مۇرىندىق بولىپ, وسى سالادا مىقتى سپورتشىلاردى تاربيەلەگەن تۇلعا. بىلىكتى باپكەردىڭ قول استىنا 1966 جىلى كەلدىم. اراعا ءتورت جىل سالىپ, سپارتاكيادادا توپ جارىپ, سپورت شەبەرى اتاندىم. مەنەن كەيىن دە بىرنەشە تولقىن سپورت شەبەرلەرىن دايارلادى. قالامىزدا سپورتتىڭ وسى ءتۇرىنىڭ دامۋىنا ەلەۋلى ۇلەس قوستى. سول جىلدارى ەركىن كۇرەسپەن شۇعىلدانعان بوزبالالاردىڭ سپورتتاعى اكەسىندەي بولىپ كەتتى. 2004 جىلعا دەيىن ەركىن كۇرەستەن شاھاردىڭ باس جاتتىقتىرۋشىسى بولدى. وسى ارالىقتا استانادا بەلدى بالۋاندار توپتاسقان مىعىم ەركىن كۇرەس مەكتەبىن قالىپتاستىردى. تەك بىرنەشە تولقىن سپورتشىلاردى تاربيەلەۋمەن شەكتەلمەدى, بىلىكتى جاتتىقتىرۋشىلاردى دايارلاپ شىعاردى. باس جاتتىقتىرۋشى رەتىندە قالادا وسى سپورت ءتۇرىنىڭ دامۋىنا, سپورت مەكتەپتەرىنىڭ اشىلۋىنا سەبەپشى بولدى. كەيىن باپكەر اعا جاتتىقتىرۋشى قىزمەتىن ماعان سەنىپ تاپسىردى. ءبىز دە ۇستازىمىزدىڭ سەنىمىن بارىنشا ابىرويلى اتقاردىق دەپ ويلايمىز, – دەيدى نيكولاي المۋرزيەۆ.
داڭقتى باپكەر 48 كسرو سپورت شەبەرىن, ەلىمىزدىڭ 30 چەمپيونىن دايارلاپ شىعاردى. كەڭەس وداعىنىڭ چەمپيوندارى الەكساندر گينكەل مەن ۆيتالي كوۆالەۆتى باپتادى. ق.قوجانوۆتان ءتالىم العان شاكىرتتەردىڭ بارلىعى دەرلىك ومىردە ءوز ورنىن تاپقان. جاسى كەلىپ, ۇلكەن سپورتتان الىستاعانداردىڭ ءبىرى ۇستاز جولىن جالعاپ, جاتتىقتىرۋشى بولسا, ەكىنشىسى بولاشاعىن باسقا سالامەن بايلانىستىردى. بالۋاننىڭ ۇزدىك شاكىرتتەرى ءالى كۇنگە استانادا جۇزدەسىپ جۇرەدى. قولدان كەلگەنشە سپورتقا قولداۋ كورسەتەدى, ءىس-شارالارعا قاتىسادى. باپكەردىڭ ۇلى باكۋمەن دە حابار الماسىپ تۇرادى. قوجانوۆتى بىلەتىندەر ونىڭ تەحنيكالىق جاعىنان وتە مىعىم, شىمىر, مىنەزدى, اككى بالۋان بولعانىن ايتادى. ول وزىنە دە, وزگەگە دە تالاپشىل بولعان. جارىس الدىندا قارسىلاستارىن زەرتتەپ, شاكىرتتەرىنە دۇرىس نۇسقاۋ بەرە بىلگەن. قوجانوۆ سەنىم ارتقان شاكىرتتەردىڭ ءبىرى – ەرمەك جۇماعۇلوۆ.
– مەن سپورتقا 15 جاسىمدا كەلدىم. ءبىرىنشى باپكەرىم ۆيكتور ۆاسيلەۆيچ مەنى سپورتقا باۋلىپ, ەسەيە كەلە قوجانوۆقا بەردى. 1975 جىل, 16 جاستامىن. العاشقى باپكەرىمنىڭ ءوزى قوجانوۆتىڭ ءتالىمىن كورگەن. اراعا ەكى جىل سالىپ دۋشانبەدە سپورت شەبەرى اتاندىم. 52-57 كگ سالماقتا كۇرەستىم. سول كەز باپكەردىڭ «تاجىك سپورتشىسىنان ۇتىلساڭ, ۇيگە جاياۋ قايتاسىڭ» دەگەنى بار. بەلدەسۋدى جەڭىپ شىقتىم. باپكەرمەن سالماعىمىز شامالاس بولدى. ول جالپىعا كورسەتەتىن ءادىس-تاسىلدەردى مەنىمەن جاسايتىن. بالكىم سودان بولار, جاقسى كۇرەسە باستادىم. بىلىكتى مامان ناعىز مىعىم سپورتشىنى قالاي دايارلاۋ كەرەگىن جاقسى بىلەتىن. جاتتىعۋدى تۇگەل ءوزى باقىلايدى. قاتەلىگىمىزدى قالت جىبەرمەيدى. ءوزى قانداي ەڭبەكقور بولسا, شاكىرتتەرىنەن سونى تالاپ ەتەتىن. تالاي جەتكىنشەكتىڭ بەلىن بۋدى. ءوزى الاسا بويلى, شىناشاقتاي بولسا دا ۇلكەن سالماقتاعى بالالاردى كۇرەسكە باۋلۋدا شەبەرلىگى باسىم ەدى. جاتتىعۋعا كەلگەندە قاتال, جالقاۋلىقتى جەك كورەتىن. قوجانوۆتىڭ تاربيەسىن كورگەن سپورتشىلاردىڭ قاي-قايسىسى دا جامان بولعان جوق. سپورتتان كەيىن دە ومىردە ءوز جولىن تاپتى, – دەيدى ە.جۇماعۇلوۆ.
داڭقتى باپكەر زەينەت جاسىنا شىققان سوڭ دا قاراپ وتىرماي, بار عۇمىرىن شاكىرت تاربيەلەۋگە ارنادى. ءومىرىنىڭ كەيىنگى كەزەڭىندە «استانا باتىرى» كلۋبىندا ەڭبەك ەتتى. قارتتىعىنا قاراماستان بالالارمەن الىسادى. بالالاردى سپورتقا بىردەن قىزىقتىرا كەتەتىن قاسيەتى سول قالپى وزگەرمەگەن. وزىنە دە, ىسىنە دە بەرىك باپكەر 2010 جىلى 74 جاسقا قاراعان شاعىندا باقيعا وزدى. بۇكىل سانالى عۇمىرىن سپورتقا ارناعان, اتپال ازاماتتىڭ وليمپيادا چەمپيونىن دايارلاسام دەگەن اسقاق ارمانى بولىپتى. ەندى سول ارمانىنا ءوزى نەگىزىن قالاعان اقمولا ەركىن كۇرەس شەبەرلەرى بۇگىن بولماسا ەرتەڭ جەتەتىنى انىق.
ەركىن كۇرەس ارداگەرىنىڭ سپورتتاعى ەڭبەگى ەلەۋسىز قالمادى. كسرو-نىڭ قۇرمەتتى سپورت شەبەرى. قازاق كسر ەڭبەك سىڭىرگەن جاتتىقتىرۋشىسى, تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى سپورت قايراتكەرى. ول باپتاعان بىرنەشە بۋىن ەركىن كۇرەس شەبەرلەرى ۇستاز جولىن جالعاپ, ءالى كۇنگە ەڭبەك ەتىپ كەلەدى. قادىركەن ساتىبالدى ۇلىنىڭ اقمولا وبلىسىندا سپورتتىڭ دامۋىنا قوسقان ەسەلى ەڭبەگىن جاقسى بىلەتىن ازاماتتار, كوزىن كورگەن شاكىرتتەرى باپكەردىڭ داڭعىل جولى ۇلىقتالسا, ۇمىتىلماسا ەكەن دەيدى. وسىنداي ءبىر توپ شاكىرتى, سونداي-اق سپورت ۇيىمدارى ونىڭ ەسىمى ەلىمىزدىڭ تاريحي قايراتكەرلەرى تىزىمىنە ەنگىزىلۋگە ءتيىس ەكەنىن ايتىپ جاۋاپتى ورىندارعا حات جولداعان ەكەن. «ەرىم دەيتىن ەل بولماسا, ەلىم دەيتىن ەر قايدان تۋسىن» دەمەكشى, وتاندىق سپورتتىڭ جاندانۋىنا سۇبەلى ۇلەس قوسقان تۇلعالاردى ۇلىقتاۋ كەيىنگى تولقىن جاستارعا جاقسى ۇلگى بولىپ, ىنتا-جىگەرىن ارتتىرا تۇسەتىنى ءسوزسىز.
