قارجى جۇمساۋدا تياناقتىلىق قاجەت

مەملەكەتتىڭ داعدارىسقا قارسى ساياساتى ۇنەمى دەپۋتاتتاردىڭ نازارىندا بولىپ كەلەدى. سونىڭ جارقىن ءبىر دالەلى – ءماجىلىستىڭ قارجى جانە بيۋدجەت كوميتەتىنىڭ مۇشەلەرى نۇرتاي سابيليانوۆ پەن تاتيانا ياكوۆلەۆانىڭ قاتىسۋىمەن سەنبى كۇنى ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە وتكەن بريفينگ. ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا بيۋدجەت جوباسىن وڭتايلاندىرۋ جونىندە ەلباسى ناقتى تاپسىرما بەرگەندىگىن تىلگە تيەك ەتكەن ت.ياكوۆلەۆا اتالعان ماسەلە وتە وزەكتى جانە جەدەل تۇردە شەشىمىن تابۋى قاجەتتىگىن ەرەكشە اتادى. دەپۋتات بۇل رەتتە بەرىلگەن مىندەتتەردى التى باعىت بويىنشا قاراستىرۋعا بولارىن دا قاپەرگە سالا كەتتى. ەلباسىنىڭ ەڭ ءبىر ماڭىزدى العا قويعان مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى – «نۇرلى جول» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ. وسىعان وراي بيۋدجەت جوباسىنا ءتيىستى تۇزەتۋلەر ەنگىزگەن كەزدە ۇلتتىق قوردان قوسىمشا قارجى ءبولىپ, باعدارلامانىڭ قىسقا مەرزىم ىشىندە ءتيىمدى دە جەمىستى جۇمىس ىستەۋىنە جاعداي جاساۋ تاپسىرىلعانى دا اتالماي قالمادى. دەپۋتات ءسوز ورايى كەلگەندە, الداعى ءۇش جىلدا باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن 428 ميلليارد تەڭگە بولىنگەنىن, بيىلدىڭ وزىندە 176 ميلليارد تەڭگە قاراستىرىلعانىن العا تارتتى. ولاي بولسا, بيۋدجەت قارجىسىنىڭ تيىمدىلىگى ونى دەر كەزىندە بولۋمەن جانە يگەرۋمەن تىكەلەي بايلانىستى. مەملەكەت, سونداي-اق, اتالعان باعدارلامانىڭ بىرقاتار ىنتالاندىرۋ جاقتارىن دا ويلاستىرىپ وتىر. ولار – ماشينا جاساۋ, شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىنىڭ ينفراقۇرىلىمدىق جوبالارىن ىنتالاندىرۋ. كەلەسى باعىت بيۋدجەت قارجىسىن قاتاڭ ۇنەمدەۋ. بۇل بيۋدجەت ساياساتىنىڭ ەڭ باستى قاعيداسى سانالادى. «ەگەر قارجىنى ءتيىمدى جۇمساي بىلسەك, قولعا العان بارلىق باعدارلامالاردى جۇزەگە اسىرا الامىز. ول ءۇشىن بىزدە بارلىعى بار. ۇكىمەت پەن كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور تاراپىنان بارلىق شىعىندار وڭتايلاندىرىلىپ, ۇنەمدى جۇمساسا جەتكىلىكتى», دەدى تاتيانا يۆانوۆنا ءسوزىن ساباقتاي ءتۇسىپ. بيۋدجەت اكىمشىلەرى الداعى تۇزەتۋلەر ەنگىزگەن كەزدە ءوز شى­عىن­دارىن 10 پايىزعا, ال كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور 6-12 پايىزعا قىسقارتۋدى جوسپارلاپ وتىرعاندىعىمەن دە بولىسكەن ت.ياكوۆلەۆا مەملەكەت باسشىسى بۇل رەتتە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان الەۋمەتتىك باعدارلامالاردى قىسقارتپاۋعا ناقتى تاپسىرما بەرگەندىگىن دە ەسكەرتە كەتتى. «بۇل باعدارالامانىڭ ماڭىزى سوندا, جۇمىسسىزدىقتى بولدىرماۋمەن قاتار, جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ قولعا الىنعان. مەكتەپ, اۋرۋحانا سياقتى قۇرىلىسى باستالعان نىسانداردى ءبىتىرۋ دە نازاردان تىس قالمايدى. ەلباسىنىڭ ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىن قولداۋ تۋرالى بەرگەن تاپسىرماسى ەڭ باستى باسىمدىق دەر ەدىم», دەدى قارجى جانە بيۋدجەت كوميتەتىنىڭ مۇشەسى. ءوزىنىڭ بۇل تۇجىرىمىن دەپۋتات ازاماتتارىمىزعا ءوز ەلىندە ەڭبەك ەتۋ ءۇشىن بارلىق جاعدايدى جانە وزىمىزدە وندىرىلگەن ونىمدەردى تۇتىنۋعا مۇمكىندىكتەردى جاساعانىمىز ابزال دەگەن ۇستانىمدارمەن تۇيىندەدى. سوندىقتان دا, «قازاقستاندا جاسالعان» دەگەن برەند ەل ازاماتتارى ءۇشىن ەڭ باستى قۇندىلىق بولۋى ءتيىس. بۇل باعىتتا جەتىستىكتەر ايتارلىقتاي. استانا يندۋستريالىق پاركىندە لوكوموتيۆتەر, ۆاگوندار شىعارىلادى. سونىمەن قاتار, وزگەلەردىكىمەن باسەكەلەسە الاتىن ساپالى قۇرىلىس ماتەريالدارى دا ۇسىنىلۋدا. «ەگەر مەنەن وتاندىق ونىمدەردى تۇتىناسىز با دەپ سۇراساڭىزدار, وندا «ءيا» دەپ جاۋاپ بەرەمىن. سەبەبى, مەن وتاندىق ونىمدەردىڭ ساپالىلىعىنا ءتانتىمىن», دەدى دەپۋتات. بۇدان كەيىن ءسوزدى ارىپتەسى ن.سابيليانوۆ الدى. «ەلباسىمىز ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا حالىقتىڭ كوكەيىندە جۇرگەن كوپتەگەن سۇراقتارعا جانە قوردالانىپ قالعان بىرقتار ماسەلەلەرگە جان-جاقتى جاۋاپتار بەردى. سونىڭ ءبىرى – تەڭگە باعامى تۇراقتى بولا ما, جوق پا؟ – دەگەن سۇراق. بۇل ساۋالعا حالىق تولىق جاۋاپ الدى. مەملەكەت باسشىسى تەڭگە باعامىنىڭ كۇرت اۋىتقۋىن بولدىرمايمىز دەپ ايتتى», دەدى نۇرتاي سابيليانوۆ. دەپۋتات ەندى وسىنى پايدالانىپ, كاسىپكەرلىكتى, جالپى ەكونوميكانى دامىتۋىمىز كەرەك دەگەندى دە قوسا كەتتى. سونىمەن قاتار, ەلباسى شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋدى «نۇرلى جول» باعدارلاماسى اياسىندا ءارى قاراي جالعاستىرۋدى تاپسىرعاندىعىن ءسوز ەتكەن ن.سابيليانوۆ اتالعان باعدارلاما اياسىندا شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ, اگروونەركاسىپ كەشەنىن ساۋىقتىرۋ ءۇشىن مەملەكەت تاراپىنان بەرىلەتىن قولداۋدى ۇلعايتۋ قاجەتتىگى تۇرعىسىنداعى ويىن دا ورتاعا سالدى. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, قازىر بۇل ماسەلە جان-جاقتى قارالۋدا ەكەن. جالپى, شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋ ءۇشىن بىلتىر ۇلتتىق قوردان 200 ميلليارد تەڭگە بولىنسە, سونىڭ 100 ميللياردى بيىل يگەرىلەتىن بولادى. ول بانكتەر ارقىلى جىلدىق 6 پايىزدىق ۇستەمەسىمەن شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە بەرىلسە, بۇل بۇرىن-سوڭدى بولماعان بيزنەستى قولداۋ. سوندىقتان كاسىپكەر وسىنداي نەسيەلەردى الا وتىرىپ, وتاندىق ونىمدەردى وندىرۋگە قۇلشىنىس تانىتۋى ءتيىس. سونىمەن قاتار, اگروونەركاسىپتىك كەشەندى قولداۋعا بايلانىستى ەلباسى ۇنەمى ايتىپ كەلە جاتقاندىعىن العا تارتقان ن.سابيليانوۆ اگروونەركاسىپتەگى 292 سۋبەكتىنىڭ 313 ميلليارد تەڭگە قارجىسىن وڭالتۋ ماسەلەسى شەشىمىن تاپقاندىعىن مالىمدەدى. ەندى وسى قارجىنى 500 ميلليارد تەڭگەگە جەتكىزۋ تاپسىرىلىپتى. دەپۋتاتتىڭ پايىمىنشا, بۇل شارۋا قوجالىقتارى مەن فەرمەرلەردى قولداۋدىڭ ءبىر جولى بولماق. «جالپى حالىقپەن كەزدەسىپ جۇرگەن كەزدە شارۋا قوجالىقتارى مەملەكەت تاراپىنان قولداۋدى, سۋبسيديا بەرۋدى جانە وعان قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋدى ماسەلە ەتىپ كوتەرىپ جاتادى. مىنە, وسى ماسەلە تولىق شەشىمىن تاۋىپ وتىر دەپ ايتۋعا نەگىز بار», دەدى نۇرتاي سابيليانوۆ. سونداي-اق, ەلباسى ۇلتتىق قوردان بولىنگەن قاراجات قاتاڭ باقىلاۋدى, ونى ەلدىڭ پايداسىنا تيگىزەتىندەي ەتىپ جاراتۋدى تاپسىرعاندىعىن ايتقان ن.سابيليانوۆ وعان «نۇر وتان» پارتيا­سى قاتاڭ باقىلاۋ جاساۋ­دا ەكەندىگىن, ءتىپتى, پارتيانىڭ پارلامەنتتىك فراكتسياسى وسى جۇمىستى جۇرگىزىپ جاتقانىمەن دە بولىسە كەتتى. قىسقاسى, ۇلتتىق قوردان جۇمسالاتىن قارجى قاتاڭ باقىلاۋدا ۇستالعانى ءجون جانە دە قارجى جۇمساۋدا تياناقتىلىق قاجەت. اسقار تۇراپباي ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان».