اۋىل ۇيىتقىسى – مۇعالىم

قازاقتىڭ قاس باتىرى باۋىرجان مومىش ۇلى: «ۇستازدىق – ۇلى قۇرمەت. سەبەبى, ۇرپاقتاردى ۇستاز تاربيەلەيدى. بولاشاقتىڭ باسشىسىن دا, داناسىن دا, عالىمىن دا, ەڭبەكقور ەگىنشىسىن دە, كەنشىسىن دە ۇستاز وسىرەدى. ومىرگە ۇرپاق بەرگەن انالاردى قالاي ارداقتاساق, سول ۇرپاقتى تاربيەلەيتىن ۇستازداردى دا سولاي ارداقتاۋعا مىندەتتىمىز», دەگەن ەدى. وسى جەردە ۇلتىمىزدىڭ ۇلى تۇلعاسى ۇستازدىڭ بەدەلىن كوتەرە وتىرىپ, ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك تە جۇكتەگەنىن ارقايسىمىز اڭعارۋعا ءتيىستىمىز. ويتكەنى, تاۋەلسىز ەلدىڭ ەرتەڭگى تۇتقاسىن ۇستايتىن بۇگىنگى ۇرپاق ەكەنى ءسوزسىز. سول ۇرپاقتىڭ ءتالىمدى دە تاربيەلى, ونەگەلى دە ءورىستى, ءبىلىمدى دە پاراساتتى بولىپ ءوسۋى, ازامات رەتىندە قالىپتاسۋى – اتا-انا مەن مۇعالىمنىڭ موينىنا جۇكتەلگەن قارىز بەن پارىز دەپ بىلەمىن. وسى پارىز جولىنداعى ءمىن­دەتىمدى, ياعني جاس ۇرپاققا تاربيە بەرىپ, ءبىلىم ۇيرەتۋ جۇمىسىن مەن شيرەك عاسىردان ارتىق ۋاقىتتان بەرى اۋىلدى جەردە اتقارىپ كەلەمىن. العاشقى ەڭبەك جولىمدى بالاباقشادان باستادىم. قازىر باس­تاۋىش سىنىپ بالالارىن وقىتىپ ءجۇرمىن. بىرنەشە تولقىن ۇل مەن قىز الدىمنان ءوتتى. قاشاندا بالا جانى گۇلدەي نازىك, اقشا بۇلتتاي تازا. تەك تۇسىنە بىلسەڭ, كوڭىلىن ۇقساڭ بولعانى, بۇعان قوسا اتا-انامەن قارىم-قاتىناسىڭ مىقتى بولۋى كەرەك. ىسكە ادال, شىدامدى بولۋدى مەن اتا-انامنان ۇيرەندىم. اكەم ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرى ەدى, ەلگە كەلگەننەن كەيىن اۋىلدا قاراپايىم تىرلىكپەن اينالىستى. باتىستا سۇراپىل مايدان ءجۇرىپ جاتقاندا  انام تىلدا ەڭبەك ەتكەن. ولار ءبىزدى قارعادايىمىزدان ەلدى سۇيۋگە, جەر قادىرىن بىلۋگە, ۇلكەندى سىيلاۋعا, ادال ەڭبەك ەتۋگە باۋلىدى. بۇل جۇمىستىڭ سالماعى تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن ءتىپتى, ارتا ءتۇستى. ويتكەنى, قازاق ەلى, اتا-بابالارىمىز 300 جىل بويى وسى كۇندى اڭساپ ءوتتى. ءبىزدىڭ باقىتىمىز بار ەكەن, تاۋەلسىزدىكتىڭ شاراپاتىن كورىپ وتىرمىز. ارينە, ەلدىگىمىزدىڭ 23 جىلىندا قازىرگىدەي ۇزدىكسىز جادىراعان كۇندەر بولدى دەسەك ارتىق شىعار. وتكەن عاسىردىڭ 90-شى جىلدارى وڭاي بولعان جوق. اسىرەسە, اۋىلدىڭ جاعدايى قيىنداپ كەتتى. بىراق ءبىز ءوز ماماندىعىمىزعا ادالدىق تانىتىپ, الداعى كۇنگە دەگەن ۇمىتپەن جۇمىس ىستەدىك.  تاپ­شىلىق پەن تارشىلىق بىرتە-بىرتە جويىلىپ, كەڭشىلىك كەلدى. مەكتەپكە قاجەت قۇرال-جابدىقتار الا باستادىق. قاعاز, قالام دا جەت­كىلىكتى. تاۋبە, قازىرگى تىنىس-ءتىر­شى­لىگىمىز كوڭىل كونشىتەدى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بيىلعى قازاقستان حالقىنا جول­داۋىندا ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا, اسىرەسە, مەكتەپكە جەتە كوڭىل بولگەنى – مۇعالىمدەردى قاناتتاندىردى. الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ جونىندە ايتا كەلىپ «ءبىرىنشى كەزەكتە, بۇل اپاتتى مەكتەپتەر مەن ءۇش اۋىسىمدى وقىتۋ پروبلەمالارىن شەشۋ» دەگەن ەدى. كۇنى كەشە پرەزيدەنت ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا جاھاندىق داعدارىسقا قاراماي, وتانىمىزداعى الەۋمەتتىك جاعدايدىڭ جاقسى ەكەنىن, حالىققا بارلىق مۇمكىندىك جاسالاتىنىن اتاپ ايتتى. بۇل اۋىلداعى قارا­پايىم جۇرتتىڭ كوڭىلىن ور­نىقتىرىپ ەرتەڭگە دەگەن ءۇمىتىن بيىكتەتىپ وتىر. بيىل ەلىمىزدە ءتورت مەرەكە اتالىپ وتەدى. اسسامبلەيانىڭ 20 جىلدىعى باستالىپ تا كەتتى. اۋىل مەكتەبىنىڭ مۇعالىمدەرى وسى ءتورت مەرەكەنىڭ ءمان-ماعىناسىن وقۋ­شىلارعا  ۇعىندىرىپ, الۋان ءتۇرلى كەشتەر وتكىزىپ, مەملەكەتىمىزدىڭ گۇلدەنۋى ىنتىماقتا جاتقانىن ناقتى ىستەرمەن دايەكتەپ ءجۇر. قازاق ەلىنىڭ باستى بايلىعى – تاۋەلسىزدىككە ءار جاستىڭ ادال بولۋى جونىندەگى ىستەردە ءبىز اتا-با­بالارىمىزدىڭ, ناقتىلاي تۇسسەك, ەل مەن جەردى جاۋدان قورعاعان باتىرلاردى, اقىل ويلارى مۇحيتتاي تەرەڭ بي شەشەندەردى, ازاماتتارعا تىرەۋ بولعان ارداقتى انالاردى ۇلگى ەتەمىز. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تىكەلەي قولداۋىمەن باستالعان قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعى اياسىنداعى شارالار كەزىندە ءبىز جوڭعارلارمەن شايقاسىپ ءجۇرىپ, كيەلى جەرىمىزدى قورعاعان باتىرلار تۋرالى كەڭ كولەمدە اشىق ساباقتار وتكىزۋدەمىز. ال جەڭىستىڭ 70 جىلدىعى بىزگە جاقىنداۋ سەكىلدى. ويتكەنى, ەس بىلگەننەن بەرى بۇل كۇندى اتاپ وتۋگە قاتىسىپ ءجۇرمىز. بۇل مەرەكەنىڭ ماعان جاقىن بولاتىن سەبەبى, الدا ايتتىم, اكەمنىڭ مايدانگەر بولعانىن. ءبىزدىڭ نۇرا اۋىلىندا ءبىر كەزدەرى سوعىسقا قاتىسقان ۇلكەندەر بارشىلىق ەدى. قازىر ولاردان ەشكىمدە قالعان جوق. وسىدان ەلۋ جىل بۇرىن ەلدى مەكەنىمىز ءوز الدىنا كەڭشار بولىپ قۇرىلعاندا, العاش مەكتەپ اشىلعاندا ونىڭ ءبىرىنشى ديرەكتورى, سوعىس ارداگەرى ورازباق ايداربەكوۆ اعاي بولدى. ول كىسى جەڭىس كۇنى اتالىپ وتكەن تۇستا, بار ايتاتىنى: «سوعىس بولماسىن, سوعىستىڭ اتى ءوشسىن, ول بىزبەن كەتسىن, سەندەر تەك بەيبىت كۇندە ءومىر سۇرىڭدەر!» دەيتىن. جەڭىس مەرەكەسىنە حالقىمىزدىڭ باعى دا, بايلىعى دا – تاۋەلسىزدىك كۇنى قوسىلدى.  قازاق حالقى ءۇشىن, قازاقستاندىقتار ءۇشىن مەرەكەنىڭ مەرەكەسى, كۇندەردىڭ ۇلىسى تاۋەلسىزدىگىمىز دەپ بىلەمىز. وسىنداي ەلدىك مىقتى تۇعىرىمىزدى وقۋشىلاردىڭ ساناسىنا مەكتەپ تابالدىرىعىن اتتاعان كۇننەن ءسىڭىرۋ ءىسى – ءبىزدىڭ ءبىلىم ۇيامىزدا جاقسى قالىپتاسقان. بالا كەزدە بەرگەن ءبىلىم, ۇيرەتكەن ۇلگى ولارعا ءومىر بويى ازىق بولارى انىق. مىنەكي, الىستاعى اۋىلدا جاتقان مىڭداعان مۇعالىمدەر ميلليونداعان ۇل مەن قىزعا وسىلايشا ەلدىك قاسيەتتەردى, وتانشىلدىق رۋحتى, ۇلتىمىزدىڭ بولمىسىن كورسەتەتىن قۇندىلىقتاردى الاڭسىز ۇيرەتۋمەن كەلەدى. ونداي ءتالىم-تاربيەنى العان شاكىرتتەرىمىز قازىر مەملەكەتىمىزدىڭ ءار وڭىرلەرىندە, كەيبىرەۋلەرى تۋعان اۋىلىنا ورالىپ جۇرتقا قىزمەت كورسەتىپ ءجۇر. بۇل ۇستازداردىڭ ەڭبەگىنىڭ اقتالعانى, ءۇمىتىنىڭ ورىندالعانى ەكەنى انىق. جالپى, قازىر اۋىلدىڭ ۇيىتقىسى مۇعالىم بولىپ وتىرعانى دا اقيقات. شولپان قاناەۆا, باستاۋىش سىنىپ مۇعالىمى. الماتى وبلىسى, ەڭبەكشىقازاق اۋدانى.