سۋپەركومپيۋتەردىڭ كومەگى وراسان
تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى ءمينيسترى جاسلان ماديەۆتىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىز جاساندى ينتەللەكت سالاسىن ستراتەگيالىق باعىت رەتىندە ايقىنداپ وتىر.
– قازىرگى تاڭدا جاساندى ينتەللەكت سالاسىن جۇيەلى دامىتۋ ءۇشىن كەشەندى جۇمىس جۇرگىزۋدەمىز. ەڭ اۋەلى ينستيتۋتسيونالدىق نەگىز قۇرىلدى. اتاپ ايتقاندا, جاساندى ينتەللەكتىنى دامىتۋ جونىندەگى كوميتەت جۇمىسىن باستادى. سونىمەن قاتار 2029 جىلعا دەيىنگى تۇجىرىمدامانى بەكىتتىك. ەندىگى كەزەكتە ۇلتتىق ستراتەگيا دايىندالىپ جاتىر. بۇل قۇجات جاساندى ينتەللەكتىنىڭ ەلدەگى بارلىق سالاعا ەنۋىن قامتاماسىز ەتەدى. حالىقارالىق تاجىريبە دە ەسكەرۋسىز قالمايدى. وسى ماقساتتا پرەزيدەنت تاپسىرماسىمەن جاساندى ينتەللەكتىنى دامىتۋ جونىندەگى كەڭەس قۇرىلدى. كەڭەس قۇرامىنا الەمدىك دەڭگەيدەگى ساراپشىلار تارتىلىپ, ەلىمىزدەگى جوبالارعا باعىت-باعدار بەرەدى, – دەيدى مينيستر.
«جاساندى ينتەللەكت تۋرالى» زاڭ جوباسى دا ازىرلەنىپ جاتىر. ونىڭ نەگىزگى ماقساتى – ەتيكالىق نورمالاردى بەلگىلەۋ, جي ونىمدەرىن ايقىندايتىن ارنايى تاڭبالار ەنگىزۋ, سالانىڭ تەرمينولوگياسىن ناقتىلاپ, ءارى قاراي دامۋىنا نەگىز بولۋ. جاسلان ماديەۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل زاڭ تەحنولوگيانىڭ دامۋىنا كەدەرگى كەلتىرمەۋى كەرەك.
– مەملەكەت جاساندى ينتەللەكت ونىمدەرىن جاساۋدى ەمەس, ازىرلەۋشىلەرگە قاجەتتى ينفراقۇرىلىم مەن جاعداي جاساپ بەرۋدى ءوز مىندەتىنە الادى. ياعني ۋنيۆەرسيتەتتەرگە, ستارتاپتارعا, زەرتتەۋ ورتالىقتارىنا, مەملەكەتتىك ورگاندارعا – بارىنە تەڭ مۇمكىندىك بەرىلۋگە ءتيىس. ول ءۇشىن الپاۋىت ەلدەرمەن كەلىسسوز جۇرگىزىلىپ, شەتەلدىك داتا-ورتالىقتاردا وتاندىق «GPU»-كلاستەرلەر ورنالاستىرىلدى. نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىمەن بىرلەسىپ قازاق تىلىندە العاشقى ءىرى تىلدىك مودەل «KazLLM» جاسالدى. 70 ميلليارد پارامەتردەن جانە 40 ميلليارد توكەننەن تۇراتىن مودەل جەلتوقسان ايىندا تانىستىرىلادى.
جاساندى ينتەللەكتىنى دامىتۋدا ادام كاپيتالى – باستى رەسۋرس. سول سەبەپتى الداعى بەس جىلدا كەمىندە 1 ميلليون ادامدى وسى سالاداعى نەگىزگى بىلىممەن, داعدىمەن قامتۋ جوسپارلانىپ وتىر. ونىڭ ىشىندە 500 مىڭ وقۋشى, 300 مىڭ ستۋدەنت, 90 مىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتكەر, 80 مىڭ كورپوراتيۆتىك سەكتور وكىلى جانە 30 مىڭ ءتۇرلى سالا مامانى بار. بۇل «Ai sana» دەپ اتالاتىن ۇلتتىق باعدارلاما اياسىندا جۇزەگە اسادى. ال استاناداعى ەكسپو اۋماعى تولىقتاي جي ەكوجۇيەسىنە بەيىمدەلىپ جاتىر. مۇندا حالىقارالىق جاساندى ينتەللەكت ورتالىعى
قۇرىلادى.
بانك نارىعىنداعى بەلەس
جاساندى ينتەللەكت قازىر قارجى سالاسىندا ماڭىزدى قۇرالعا اينالدى. ول بيزنەس بارىسىن جەڭىلدەتۋگە مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. جي-ءدى العاش بولىپ جۇيەلى تۇردە قولعا العانداردىڭ ءبىرى – «Halyk Bank».
– ءبىزدىڭ بانكتە جاساندى ينتەللەكت كۇندەلىكتى جۇمىستىڭ ءبىر بولىگىنە اينالدى. ونى جاي تەحنولوگيا رەتىندە ەمەس, تۇتىنۋشىعا ىڭعايلى, پايدالى قىزمەت ۇسىناتىن قۇرال رەتىندە قاراستىرامىز. وسى ماقساتتا 50-گە جۋىق ءىرى كومپانيانىڭ توپ-مەنەدجەرلەرىنە ارنايى سەمينارلار وتكىزىپ, شەتەلدىك ساراپشىلاردىڭ قاتىسۋىمەن جي-ءدى دۇرىس قولدانۋ جولدارىن كورسەتتىك. قازىر بانكتىڭ ۇشجىلدىق تسيفرلىق ستراتەگياسى تولىقتاي جاساندى ينتەللەكتىگە نەگىزدەلگەن. ءبىز ءار كليەنتتىڭ قالاۋى مەن ادەتىنە ساي قىزمەت ۇسىنامىز. بىرەۋ تەلەفونمەن سويلەسكەندى قالايدى, بىرەۋ «Telegram» قولدانادى. ءبىزدىڭ جۇيە وسىنى ەسكەرىپ, ءدال سول ۋاقىتتا, ءدال سول ارنا ارقىلى ۇسىنىس جاسايدى. بۇل – گيپەرپەرسوناليزاتسيا ءادىسى.
سونداي-اق بانك ىشىندە دە ۇدەرىس جي ارقىلى وڭتايلاندىرىلىپ جاتىر. مىسالى, كود جازۋ, تەكسەرۋ, تەحنيكالىق قۇجاتتار دايىنداۋ – ءبارى ەندى بىرنەشە ساعاتتا ورىندالادى. بۇرىن بۇل جۇمىس اپتالاپ سوزىلاتىن. قىزمەتكەرلەرگە دە جي كومەكتەسەدى. تۇتىنۋشىلاردىڭ ومىرىندەگى جاعدايىنا بەيىمدەلگەن قىزمەتتەر دە بار. مىسالى, شەتەلگە شىققاندا روۋمينگ ەسكەرتۋى, بالا دۇنيەگە كەلگەندە ساقتاندىرۋ ۇسىنىسى, كارتا مەرزىمى بىتكەندە قايتا شىعارۋ تۋرالى ەسكەرتۋ كەلىپ وتىرادى, –دەيدى بانك وكىلى ناريمان مۇقىشەۆ.
جي-اگەنتتىڭ ءجونى بولەك
ەلىمىزدە جاساندى ينتەللەكت مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىندە دە كەڭىنەن قولدانىلىپ كەلەدى. تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مينيسترلىگى ازىرلەپ جاتقان ۇلتتىق جاساندى ينتەللەكت پلاتفورماسى مەملەكەتتىك قىزمەتتى اۆتوماتتاندىرۋدىڭ جاڭا كەزەڭىنە جول اشپاق. ۆيتسە-مينيستر دميتري مۋننىڭ ايتۋىنشا, الداعى ەكى-ءۇش جىلدا ءاربىر وتانداسىمىزعا جاساندى ينتەللەكت اگەنتى قولجەتىمدى بولادى.
– قازىرگى تاڭدا ۇلتتىق جاساندى ينتەللەكت پلاتفورماسى تاجىريبەلىك رەجىمدە ىسكە قوسىلدى. پلاتفورمادا مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ازىرلەۋشىلەر ءوز جي-اگەنتتەرىن قاۋىپسىز ورتادا جاساپ, سىناقتان وتكىزىپ, ءارى قاراي ولاردى ناقتى قىزمەتتەرگە ەنگىزە الادى. ءبىزدىڭ ماقسات – 2025 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن كەمىندە 50 جي-اگەنتتى ىسكە قوسۋ. بۇل 7 ميلليوننان استام ازاماتتىڭ ۋاقىتىن ۇنەمدەۋگە كومەكتەسەدى. ءبىز ەڭ كۇردەلى جانە ءجيى كەزدەسەتىن مەملەكەتتىك قىزمەتتى ساراپتاپ, ولاردى جاساندى ينتەللەكت ارقىلى اۆتوماتتاندىرۋ جولدارىن قاراستىرىپ جاتىرمىز. قازىردىڭ وزىندە 12 اگەنت دايىن. مىسالى, «eGov» كومەكشىسى 75% ءدال جۇمىس ىستەيدى. ونى ميلليوننان استام ازامات پايدالانىپ كوردى. مەديتسينا سالاسىندا دارىگەردىڭ قابىلداۋىن اۆتوماتتى تۇردە جازىپ وتىراتىن جۇيە ىسكە قوسىلدى. سونىمەن قاتار سالىق, كەدەن, ينۆەستيتسيا سالاسىنا ارنالعان كومەكشىلەر دە ازىرلەنىپ جاتىر. ولار قاراپايىم تىلدە كەڭەس بەرەدى. «e-Otinish»-كە كەلىپ تۇسەتىن وتىنىشتەردى قاراپ, زاڭنامالىق باپتاردى اۆتوماتتى تۇردە سايكەستەندىرەتىن جۇيەنى دە ەنگىزدىك. جىلىنا 3 ميلليون ءوتىنىش تۇسەتىنىن ەسكەرسەك, بۇل ۇلكەن جۇكتەمەنى جەڭىلدەتۋگە كومەكتەسەدى, – دەيدى دميتري مۋن.
جي مۇعالىمدى اۋىستىرا المايدى
جاساندى ينتەللەكت ەڭ كۇردەلى سالالاردىڭ ءبىرى بىلىمگە دە ەنىپ وتىر. الايدا ءبىلىم بەرۋ جاي عانا تەحنولوگيا ەنگىزىپ قويا سالاتىن سالا ەمەس. مۇندا بالانىڭ وتباسىلىق جاعدايى, وسكەن ورتاسى, پسيحولوگيالىق ەرەكشەلىكتەرى سەكىلدى فاكتورلار اسەر ەتەدى. سوندىقتان ءبىلىم سالاسىنىڭ ساراپشىسى نۇرلان قياسوۆتىڭ ايتۋىنشا, «جي ءبىلىم سالاسىنا توڭكەرىس اكەلەدى» دەگەن جارنامالىق ۇراندار مەن ستارتاپتاردىڭ ۇسىنعان شەشىمدەرىنە ساقتىقپەن قاراعان ءجون.
ء«بىلىم سالاسىندا «جي ءبارىن شەشەدى» دەگەن ۇران كوپ. بىراق اشىق ايتايىن, بۇل شىندىققا جاناسپايدى. سەبەبى ءبىلىم سالاسى ەڭ كۇردەلى جۇيەلەردىڭ ءبىرى. مۇندا ءار وقۋشى – بىرەگەي تۇلعا. سان ءتۇرلى فاكتور اسەر ەتكەن ورتادا ءبىر عانا الگوريتممەن ناتيجەگە جەتۋ مۇمكىن ەمەس. كەيىنگى ون جىلدا ونلاين وقۋ, تسيفرلىق پلاتفورمالار ەنگىزىلدى. بىراق ولار نەگىزگى ماسەلەنى – ءبىلىم ساپاسىن جاقسارتۋدى شەشە المادى. زەرتتەۋلەرگە سەنسەك, تسيفرلىق تەحنولوگيالار ەنگىزىلگەن مەكتەپتەردىڭ 95%-ىندا وقۋشىلاردىڭ ءبىلىم دەڭگەيى جاقسارماعان, كەرىسىنشە تومەندەگەن. سوندا ءبىز نە ءۇشىن ينتەرنەت قوسىپ, قۇرىلعى ساتىپ الىپ جاتىرمىز؟
مەن ءۇش باستى ماسەلەنى ايتقىم كەلەدى:
ءبىرىنشى, مەكتەپتەر اراسىنداعى تەڭسىزدىك. قالالىق, اۋىلدىق, قازاق, ورىس, ۇلتتىق مەكتەپتەر اراسىنداعى الشاقتىق وتە ۇلكەن. اتىراۋ وبلىسىنداعى ءبىر اۋىل مەكتەبىنىڭ 8-سىنىپ وقۋشىسى مەن ەڭ ۇزدىك قالالىق مەكتەپتىڭ 5-سىنىپ وقۋشىسى ءبىر دەڭگەيدە. ياعني اۋىل بالاسى ءۇش جىل ارتتا كەلەدى. بىراق بىزدەگى ءبىلىم ساياساتى بۇعان جەتكىلىكتى كوڭىل بولمەي وتىر.
ەكىنشى, فۋنكتسيونالدى ساۋاتسىزدىق. تۇلەكتەردىڭ 60%-ى اقپاراتتى ومىردە قولدانا المايدى. ولار ءماتىندى وقىعانمەن, لوگيكالىق قورىتىندى جاساۋعا يكەمسىز. قاراپايىم تاپسىرمانى شەشۋگە قينالادى. بۇل – بولاشاقتا جۇمىسسىزدار مەن قاجەتسىز ماماندىقتار سانى ارتادى دەگەن ءسوز. ويتكەنى ءبىلىم تەك جاتتاۋعا نەگىزدەلگەن. ال دامىعان ەلدەردە وقىتۋ جوبالىق جانە زەرتتەۋگە نەگىزدەلەدى. بىزگە دە وسى باعىتقا كوشۋ قاجەت.
ءۇشىنشى, قارجىنى ءتيىمسىز پايدالانۋ. مەكتەپتەرگە, ۋنيۆەرسيتەتتەرگە ميللياردتاپ قارجى بولىنەدى. بىراق ناتيجە قايدا؟ وقىتۋ ساپاسى, قىلمىس دەڭگەيى, الەۋمەتتىك ومىرگە اسەرى – ەشبىرى وزگەرمەيدى. سەبەبى بۇل قاراجات جاي عانا يگەرىلىپ جاتىر. جاساندى ينتەللەكت وسى ءۇش ماسەلەنى شەشۋگە كومەكتەسە الادى. بىراق ول ءۇشىن جۇيەلى, دالەلدەنگەن ءادىس-ءتاسىل كەرەك. بۇگىنگى مەكتەپ بولاشاقتىڭ جۇمىس نارىعىنا بەيىمدەلگەن تۇلەكتەردى تاربيەلەۋى كەرەك. جي-مەن جۇمىس ىستەۋ – ارتىقشىلىق ەمەس, قاجەتتىلىككە اينالادى. بىراق جاساندى ينتەللەكت مۇعالىمنىڭ ورنىن باسپاۋى قاجەت. مۇعالىم جي-ءدى ءتۇسىنۋى, قولدانۋى, مودەلدەۋدى ۇيرەنۋى قاجەت», دەيدى ساراپشى.
2029 جىلدان باستاپ «PISA» وقۋشىلاردىڭ جي ساۋاتتىلىعىن دا باعالاي باستايدى. بۇل – ەلىمىز ءۇشىن ۇلكەن سىن. الەم ەلدەرى قازىردىڭ وزىندە ارەكەت ەتىپ جاتىر. مىسالى, اقش جي ءپانىن مەكتەپ باعدارلاماسىنا ەنگىزدى. ەستونيا مۇعالىمدەردى قايتا دايارلاۋ بويىنشا اۋقىمدى باعدارلاما قابىلدادى. قىتاي 200 مەكتەپتە جي ءپانىن مىندەتتى ەتىپ ەنگىزدى. رەسەي باعدارلامالاۋ ءپانىنىڭ ورنىنا جي مەن روبوتتەحنيكانى وقىتا باستادى.
– ەلىمىزدە «EdTech» ستارتاپتار مەكتەپكە كىرە الماي وتىر. سەبەبى ءبىز مۇعالىم ەڭبەگىن تولىق تۇسىنبەيمىز, مۇعالىمگە قۇرال ۇسىنباس بۇرىن ونىڭ جۇمىس جۇكتەمەسى مەن ساباقتى قالاي وتكىزەتىنىن ءتۇسىنۋىمىز كەرەك. مۇعالىم ءار وقۋشىعا بەيىمدەپ وقىتادى. ال جي وقۋشىنىڭ كوزىنە قاراپ, تۇسىنگەن-تۇسىنبەگەنىن سەزە المايدى. بىراق جي مۇعالىمنىڭ جۇكتەمەسىن ازايتا الادى. ساباق جوسپارىن قۇراستىرادى, تەست دايىندايدى, باعالاۋ جۇرگىزەدى, قۇجات تولتىرادى.
ەڭ باستى كەدەرگى دەرەك ساپاسى. جي ساپالى ءارى قۇرىلىمدالعان دەرەكپەن عانا جۇمىس ىستەي الادى. اكىمشىلىك دەرەكتەر مەن وقۋ دەرەكتەر جيىنتىعىن وڭدەپ, تالداي الساق, شىنايى جي-كومەكشى جاساۋعا بولادى.
ەلىمىزگە جاساندى ينتەللەكتىنى مەكتەپ جۇيەسىنە ەنگىزۋ ءۇشىن بەس باعىتتا جۇمىس ىستەۋ كەرەك:
- باسقارۋ جانە نورماتيۆتىك بازا – جۇيەنى دۇرىس رەتتەۋ.
- مۇعالىمدى دامىتۋ – قايتا دايارلاۋ, وقىتۋ.
- قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ – «EdTech» كومپانيالارىن تارتۋ.
- باعالاۋ جۇيەسىن وزگەرتۋ – بەس بالدىق باعالاۋ ەمەس, داعدى مەن ناتيجە ولشەمى.
- ينفراقۇرىلىم – ينتەرنەت, قۇرىلعى, ساپالى پلاتفورما.
جي مۇعالىمدى ەشقاشان الماستىرمايدى. ول – كومەكشى. بىراق تەك دۇرىس قولدانىلعاندا عانا پايدا بەرەدى. ايتپەسە, ءبىلىم جۇيەسى تاعى دا سول ءبىر شەكسىز رەفورمالاردىڭ قۇربانى بولىپ قالا بەرۋى مۇمكىن, – دەيدى.
مەديتسينانى تسيفرلاندىرۋ جايى ءماز ەمەس
جاساندى ينتەللەكت دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا دا قارقىندى ەنگىزىلىپ جاتىر. بىراق ەلىمىزدە بۇل ۇدەرىستىڭ ءوز ەرەكشەلىگى بار. تسيفرلىق جۇيەلەر ەنگىزىلگەنىمەن, تيىمدىلىگى مەن ساپاسى ءجيى سىنعا ۇشىراپ جاتادى. تسيفرلاندىرۋدىڭ شىنايى پايداسى تۋرالى, سونداي-اق مەديتسيناداعى جاساندى ينتەللەكتىنىڭ الەۋەتى مەن قازىرگى قيىندىعى جونىندە «Galamat Group» حولدينگىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى, دارىگەر ءارى كاسىپكەر سەيتجان سىپابەكوۆ پىكىر ءبىلدىردى.
– الدىن الۋ شارالارىندا جاساندى ينتەللەكتىنىڭ ماڭىزى ەرەكشە. قازىر بۇل ەش تالقىلانبايتىن, مويىندالعان فاكت. جي نەگىزىندە كوپتەگەن شەشىم قابىلدانىپ جاتىر. ايتالىق, الەمدىك دەڭگەيدەگى العاشقى وتاندىق جي جوباسى – «Cern». بۇل – ەلىمىزدە جاسالعان, حالىقارالىق مەديتسينالىق قاۋىمداستىق مويىنداعان العاشقى جي ءونىمى. دەگەنمەن ەلدەگى تسيفرلاندىرۋدىڭ قازىرگى احۋالى كۇردەلى. قولدانىستاعى ءمامس جۇيەسىنىڭ ماسەلەسى شەشىلمەي تۇر. مىسالى, ءسىز دارىگەرگە قارالماساڭىز دا, ەمحاناعا بارىپ, دارىگەر قابىلداۋىنان ءوتىپ ءجۇر دەپ تىركەلگەن جاعداي ءجيى كەزدەسەدى. بۇل – جۇيەنىڭ اشىق ەمەستىگىنىڭ كورىنىسى.
اۋىل-ايماقتاردا احۋال ءتىپتى اۋىر. ايماقتارداعى جاعدايدى ەسكەرسەك, تسيفرلاندىرۋ نەمقۇرايدى تۇردە عانا ءجۇرىپ جاتىر. جاساندى ينتەللەكتىگە قاتىستى ستارتاپتاردىڭ 95 پايىزى بولاشاقتا پايداسىز بولادى. نەگە؟ ويتكەنى بۇل جوبالار ارحيتەكتۋرالىق جانە قولدانبالى جاعىنان ءالسىز. اكسەلەراتسيادان وتكەن كەي جوبالار شىن مانىندە ماسەلەنى شەشپەيدى, تەك كورىنگەندى كوشىرەدى. بۇنى اكسەلەراتسيالىق باعدارلامالارعا قاتىسقان كەزدە بايقادىم.
ەلىمىزدە تسيفرلاندىرۋ بويىنشا شەشىلمەگەن ءۇش نەگىزگى ماسەلە بار. ءبىرىنشى, دارىگەرلىك «ID» مەن بىرىڭعاي ەلەكتروندىق بازا جوق. مەن حيرۋرگ-دارىگەر بولا تۇرا, شەتەلدە جولاۋشىعا كومەك كورسەتپەك بولعاندا, ەلەكتروندىق تۇردە «مەن دارىگەرمىن» دەگەندى راستايتىن قۇجات جوق بولعاندىقتان, كومەگىم قابىلدانبادى. ياعني تسيفرلىق دارىگەرلىك قۇجاتتار جۇيەسى جوق.
ەكىنشىدەن, الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورى – ەلدەگى بارلىق دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنىڭ نەگىزىنە اينالعان. مىسالى, ءبىر قالادا جىلىنا 5000 كاتاراكتا وپەراتسياسى جۇرگىزىلەدى. بىراق بۇل 5000 وپەراتسيانى كىم, قانداي كريتەريمەن قاي كلينيكاعا بەرەدى؟ بۇل شەشىمدى نەبارى 2-3 ادام قابىلدايدى. اشىقتىق جوق. ال ينۆەستور ءوز قارجىسىنا وزىق كلينيكا سالىپ, شەتەلدىك مامانداردى وقىتىپ, زاماناۋي جابدىق السا دا, وعان 75-اق وپەراتسيالىق كۆوتا بولىنەدى. مۇنداي ادىلەتسىزدىك جۇيەنى السىرەتىپ تۇر.
ۇشىنشىدەن, جابدىق ساتىپ الۋدا اشىقتىق جوق. مىسالى, كومپيۋتەرلىك توموگرافيا نەمەسە مرت جابدىعىن ساتىپ الۋ بويىنشا شەشىمدى مامان ەمەس, ادام قابىلدايدى. ناتيجەسىندە, ارتىق اقشا شىعىندالىپ, بيۋدجەت ءتيىمسىز جۇمسالادى. ەگەر جي نەگىزىندەگى ۇلتتىق رەگيستر جاساپ, ءار ءوڭىردىڭ ستاتيستيكاسىن ناقتى ەسەپتەسەك, قانداي جابدىق قاي ايماققا ءتيىمدى ەكەنىن اۆتوماتتى تۇردە انىقتاپ وتىرۋعا بولار ەدى. بۇل ميللياردتاعان تەڭگە ۇنەمدەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
ءبىزدىڭ ماقسات – جي ارقىلى جۇيەلىك شەشىمدەر قابىلداي الاتىن, سەرۆيستىك مەديتسينانى دامىتۋ. بىراق بۇل تەك تەحنولوگيامەن شەشىلمەيدى. وعان دەرەك, اشىقتىق جانە ادامي فاكتوردى ازايتۋ قاجەت, – دەيدى
