فوتو: جي
اگەنتتىك مالىمەتىنشە, ەلىمىزدە بوي كوتەرەتىن العاشقى اەس جوباسى بويىنشا تەحنولوگيالىق سەرىكتەس رەتىندە حالىقارالىق باعالاۋ ناتيجەسىندە رەسەيلىك «روساتوم» مەملەكەتتىك كورپوراتسياسى تاڭدالعان. بۇل تاڭداۋ «قازاقستاندىق اتوم ەلەكتر ستانتسيالارى» جشس, فرانتسۋزدىق Assystem كومپانياسى جانە تاۋەلسىز ساراپشىلار قاتىسۋىمەن ازىرلەنگەن ادىستەمە نەگىزىندە جۇزەگە اسقان. «روساتوم» تەحنولوگياسى قازىرگى ۋاقىتتا الەم بويىنشا كەڭىنەن قولدانىلىپ, حالىقارالىق قاۋىپسىزدىك ستاندارتتارىنا سايكەس كەلەدى.
بىراق بۇل جوبا تەك رەسەيلىك تەحنولوگيامەن شەكتەلمەيدى. جوباعا ءتۇرلى ەلدەردىڭ ينجينيرينگتىك ۇيىمدارى مەن جابدىقتاۋشىلارى قاتىسادى. ياعني, بۇل – مۋلتيسەرىكتەستىك فورماتىنداعى كونسورتسيۋم, ال ول ءوز كەزەگىندە تەحنولوگيالىق بىرجاقتىلىقتان ساقتايدى جانە جوبانىڭ يكەمدىلىگىن ارتتىرادى.
قازىرگى تاڭدا جوبانىڭ ناقتى قۇنى جوبالاۋ-ساراپتامالىق جۇمىستار اياقتالعاننان كەيىن ناقتىلانادى. الدىن الا دەرەكتەر بويىنشا, قارجىلاندىرۋدىڭ نەگىزگى بولىگى شەتەلدىك, دالىرەك ايتقاندا رەسەيلىك ەكسپورتتىق نەسيە ارقىلى قامتاماسىز ەتىلمەك.
جالپى اەس – ۇزاقمەرزىمدى جوبا. اگەنتتىك بولجامى بويىنشا, ونىڭ قۇرىلىسى شامامەن 10-12 جىلعا سوزىلادى. 2025 جىلدان باستاپ ينجەنەرلىك ىزدەنىستەر باستالماق. جوبالاۋ, جەرگىلىكتى ينفراقۇرىلىمدى دايىنداۋ, ليتسەنزيالاۋ جانە قۇرىلىس كەزەڭدەرى كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇزەگە اسادى.
«قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى كەلىسىمدەرگە سايكەس, جوبانى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ەكسپورتتىق كرەديت بەرۋ ماسەلەسى تالقىلانىپ جاتىر. ياعني, جوبانىڭ نەگىزگى بولىگىن شەتەلدىك (رەسەيلىك) جەڭىلدەتىلگەن قارجىلاندىرۋ قۇرايدى. بۇل قاراجات جابدىقتارعا جانە قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارىنا باعىتتالادى. اتوم ستانتسياسى ەكى ەنەرگوبلوكتان تۇرادى. ارقايسىسىنىڭ قۋاتتىلىعى – 1200 مۆت, جالپى قۋاتى – 2400 مۆت. بۇل قازاقستاننىڭ قازىرگى ەلەكتر ەنەرگياسىن تۇتىنۋىنىڭ شامامەن 15-18%-ىن جابۋعا جەتكىلىكتى. جوبانى 2035–2036 جىلدارى تولىق ىسكە قوسۋ جوسپارلانىپ وتىر», دەدى قر اتوم ەنەرگياسى جونىندەگى اگەنتتىگى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ءا.ماحامبەتوۆ.
مەكەمە جاۋابىندا كورسەتىلگەندەي, اەس سالۋ جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىمەن قايشى كەلمەيدى. كەرىسىنشە, كۇن مەن جەل سەكىلدى بالامالى قۋات كوزدەرىنىڭ تۇراقسىزدىعىن تەڭدەستىرەتىن سەنىمدى بازالىق قۋات كوزىنە اينالادى.
قازاقستان 2060 جىلعا قاراي كومىرتەك بەيتاراپتىعىنا قول جەتكىزۋدى ماقسات ەتىپ وتىر. اەس وسى جولدا كومىر مەن گازعا تاۋەلدىلىكتى ازايتۋعا, ەكولوگيانى قورعاۋعا جانە جاڭارتىلاتىن قۋات كوزدەرىنىڭ ءرولىن كۇشەيتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
«جەل مەن كۇن – بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى. بىراق ولاردىڭ اۋا رايىنا تاۋەلدىلىگى جوعارى. اەس – وسىنىڭ ورنىن باسا الاتىن تۇراقتى قۋات كوزى», دەيدى ماماندار.
ەلىمىزدە بەيبىت ماقساتتاعى اتوم ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋ ماسەلەسى كۇن تارتىبىنە شىققالى قوعامدىق پىكىر, كاسىبي قاۋىمداستىقتار مەن حالىقارالىق ۇيىمدار تاراپىنان ءتۇرلى كوزقاراس ايتىلىپ كەلەدى. دەگەنمەن, مەملەكەت قابىلداعان ستراتەگيالىق شەشىم – العاشقى اتوم ەلەكتر ستانتسياسىن (اەس) سالۋ جوباسى تەك ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتىپ قانا قويماي, سونىمەن قاتار ەل ىشىندەگى ەڭبەك نارىعىنا جاڭا سەرپىن اكەلەدى.
اگەنتتىك ۇسىنعان رەسمي مالىمەتتەرگە سايكەس, قۇرىلىس كەزەڭىندە مىڭداعان جۇمىس ورنى اشىلادى. ستانتسيا ىسكە قوسىلعان سوڭ, شامامەن 2000 مامان تۇراقتى جۇمىسقا تارتىلادى. ونىڭ 400-ءى – يادرولىق ەنەرگەتيكا سالاسىنىڭ جوعارى بىلىكتى ماماندارى. قازاقستاندا قازىرگى تاڭدا 18 جوعارى وقۋ ورنىندا يادرولىق باعىتتاعى ماماندار دايىندالادى. بۇعان قوسا, شەتەلدىك جوعارى وقۋ ورىندارىمەن قوس ديپلومدى باعدارلامالار جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر.
قاۋىپسىزدىك – اتوم ەنەرگەتيكاسىنىڭ ەڭ سەزىمتال تۇسى. رەسمي دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, اەس جوباسى حالىقارالىق تالاپتارعا تولىق سايكەس كەلەدى. جوبادا قوس كونتەينمەنت, ءپاسسيۆتى جانە اكتيۆتى قورعانىس جۇيەلەرى, اۆاريالىق اۆتوماتتى توقتاتۋ جۇيەلەرى قاراستىرىلعان. سونداي-اق حالىقارالىق اتوم ەنەرگياسى اگەنتتىگىنىڭ (ماگاتە) ستاندارتتارى مەن قازاقستاننىڭ ەكولوگيالىق زاڭناماسى نەگىزىندە جۇزەگە اسىرىلادى. رادياتسيالىق قاۋىپسىزدىك, قالدىقتارمەن جۇمىس ىستەۋ, وتىندى ساقتاۋ سىندى بارلىق ۇدەرىستەر حالىقارالىق نورمالارعا ساي باقىلانادى.
ەستەرىڭىزگە سالا كەتەيىك, 2024 جىلعى 6 قازاندا وتكەن رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمدا داۋىس بەرگەن ازاماتتاردىڭ 71 پايىزى اەس قۇرىلىسىنا قولداۋ بىلدىرگەن ەدى. اگەنتتىكتىڭ پىكىرىنشە, بۇل – حالىق سەنىمىنىڭ ناقتى كورسەتكىشى.
سودان بەرى قوعامدىق تىڭداۋلار, اقپاراتتىق ناۋقاندار, ساراپشىلارمەن اشىق كەزدەسۋلەر تۇراقتى وتكىزىلىپ كەلەدى.
اەس – تەك ەلەكتر ستانتسياسى ەمەس, تەحنولوگيالىق سەرپىلىس, ەكولوگيالىق جاۋاپكەرشىلىك جانە ەڭ باستىسى ۇلت بولاشاعىنا سالىنعان ۇزاقمەرزىمدى ينۆەستيتسيا. جوبا كۇردەلى, قاۋىپتەرى دە, سىن-قاتەرلەرى دە بار. ەندى بۇل باعىتتاعى جۇمىس بارىنشا اشىق, قاۋىپسىز جانە ءتيىمدى جۇرگىزىلسە, قازاقستان اتوم ەنەرگەتيكاسىنىڭ جاڭا داۋىرىنە نىق قادام باسارى ءسوزسىز.
