ەلوردادا قىستا قار تازالاۋ, جازدا كوشەلەردى جۋىپ-شايۋ, قوقىس جيناۋ ۇزدىكسىز جۇرگىزىلەدى. قوقىس كونتەينەرلەرى جاڭارتىلىپ, قالدىقتاردى بولەك جيناۋ جۇيەسى ەنگىزىلىپ جاتىر. تۇرعىن ءۇي اۋلالارىندا سەنبىلىكتەر تۇراقتى وتكىزىلىپ, حالىقتىڭ ءوز اۋماعىنا جاۋاپكەرشىلىگى ارتىپ كەلەدى.
قالادا جىل سايىن مىڭداعان اعاش, گۇل مەن كوگال وتىرعىزىلادى. جاڭا ساياباقتار, گۇلزارلار مەن دەمالىس ورىندارى سالىنىپ جاتىر. «جاسىل بەلدەۋ» جوباسى اياسىندا قالا اينالاسىنداعى ورمان جولاقتارىنىڭ قاتارى قالىڭداپ كەلەدى.
تازالىق, اباتتاندىرۋ, كوگالداندىرۋ شارالارىنا سوڭعى كەزدە مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن باستالىپ, بۇقارالىق سيپات العان «تازا قازاقستان» ەكولوگيالىق اكتسياسى ەسەلەپ ەكپىن بەردى. ايتالىق, بيىلعى جاز ماۋسىمى باسىندا اۋقىمدى ەكوفەستيۆال ءوتىپ, «تازا قازاقستان» ەكولوگيالىق مادەنيەتتى دامىتۋ تۇجىرىمداماسىنىڭ قورىتىندىسى شىقتى. جالپى, ەكولوگيالىق باستاماعا وسى كۇنگە دەيىن قاتىسقانداردىڭ سانى 6 ميلليون ادامنان اسىپتى. بۇل دەگەنىڭىز, ءاربىر ءۇشىنشى وتانداسىمىز تازالىق ساقتاۋعا ۇندەيتىن باستامادان قۇر قالمادى دەگەن ءسوز.
«تازا قازاقستان» اكتسياسى اياسىندا ءتۇرلى ءىس-شارالار ءداستۇرلى تۇردە ءوتىپ كەلەدى. ولاردىڭ بارىسىندا تۇرعىندار 1,8 ملن گەكتار اۋماقتى كۇل-قوقىستان تازارتتى, 1,6 ميلليونعا جۋىق تال-داراق وتىرعىزدى. ەكولوگيالىق اكتسيادان قۇر قالماي, ءوز اۋلاسىن تازالاۋعا شىققان تۇرعىندار بۇگىنگە دەيىن شامامەن 1,1 ملن توننا قوقىس شىعارعان.
ەلىمىزدىڭ باس قالاسىندا تازالىق, اباتتاندىرۋ جۇمىستارى جىلدىڭ بارلىق مەزگىلىندە ءبىر دە تولاستاعان ەمەس. ەلوردالىقتار جىل سوڭىنا دەيىن ميلليونعا جۋىق تال-داراق, كوشەت ەگۋدى جوسپارلاپ وتىر. جاقىندا «تازا قازاقستان. استانا – تازالىق پەن ءتارتىپتىڭ ۇلگىسى» ەكولوگيالىق اكتسياسى اياسىندا اۋقىمدى جالپىقالالىق سەنبىلىك ءوتتى. وعان 100 مىڭنان استام قالا تۇرعىنى, ەڭبەك ۇجىمدارى, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قىزمەتكەرلەرى, بيزنەس وكىلدەرى, سپورتشىلار, مادەنيەت قايراتكەرلەرى, قوعام قايراتكەرلەرى, ءماسليحات دەپۋتاتتارى قاتىستى. سەنبىلىك بارىسىندا 12 مىڭنان استام اعاش وتىرعىزىلىپ, 16 مىڭ شارشى مەتردەن استام اۋماق اباتتاندىرىلدى. 400 تونناعا جۋىق قوقىس شىعارىلدى. بۇل 100-دەن استام اۋىر جۇك كولىگىنىڭ رەيسىنە تەڭ.
جىل باسىنان بەرى قالاداعى اقبۇلاق وزەنىنىڭ جاعالاۋى, ر.قوشقارباەۆ داڭعىلى مەن س.نۇرماعانبەتوۆ كوشەلەرىنىڭ قيىلىسى, ج.وماروۆ كوشەسى, اباي داڭعىلى, ش.ءۋاليحانوۆ كوشەسى, كيرپيچنىي تۇرعىن الابى, سونداي-اق كەرەي, جانىبەك حاندار, ۇلى دالا كوشەلەرىنىڭ بويى, بەيبىتشىلىك, ك.كۇمىسبەكوۆ, ە.سەركەباەۆ كوشەلەرىنىڭ بويى, جاعالاۋ ساياباعىنىڭ اۋماعى تازالانعان. «جاستار» ساياباعىندا, بوتانيكالىق باقتا, كوكتال ساياباعىندا, اباي الاڭىندا, باسقا دا قوعامدىق ورىنداردا كوپتەپ كوشەت ەگىلگەن.
جۋىردا وتكەن ەكولوگيالىق اكتسياعا قالانىڭ بارلىق التى اۋدانى جۇمىلدى. اباتتاندىرۋ جۇمىستارىنان بايقوڭىر اۋدانىنىڭ تۇرعىندارى دا شەت قالمادى. ولار قالا ورتالىعىنداعى ج.تاشەنوۆ كوشەسىنىڭ بويىنا, ەسىل وزەنىنىڭ جاعالاۋىنا 500 ءتۇپ اعاش ەكتى.
ء«بىز اباتتاندىرۋعا شىققان اۋماقتى قالانىڭ قاق ورتاسى دەپ ايتساق بولدى. سەبەبى مۇندا ەسىل وزەنىنىڭ جاعالاۋى بار. سول سياقتى اقبۇلاق وزەنى اعىپ جاتىر. وزەن جاعاسى سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستاناتىن قالا تۇرعىندارىنىڭ ءجيى قاتىنايتىن اۋماعى. كەشكى ۋاقىتتا جاستار كوپ كەلەدى. وسىنى ەسكەرە كەلە, ءبىز ءتۇرلى اعاش تۇقىمدارىن وتىرعىزۋدى ۇيعاردىق. ولاردىڭ اراسىندا قىلقان جاپىراقتى اعاشتاردان شىرشا, قاراعاي, قايىڭ اكەلدىك. 100 ءتۇپ الما, المۇرت اعاشى بار», – دەدى بايقوڭىر اۋدانىنىڭ اكىمى تالعات راحمانبەردى.
بيىل اباتتاندىرۋعا قاتىستى اۋقىمدى ينفراقۇرىلىمدىق جوبانى ىسكە اسىرۋ جالعاسادى. ماسەلەن, قابانباي باتىر داڭعىلىنداعى كوپىردەن اممان كوشەسىندەگى كوپىرگە دەيىن ەسىل وزەنىنىڭ جاعالاۋىن اباتتاندىرۋ باستالادى. جوبا تۇرعىنداردىڭ دەمالىسىنا قولايلى جاعداي جاساۋدى, سپورتتىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋدى كوزدەيدى. سونداي-اق, ەسىل وزەنىنىڭ بويىنداعى ساياباق ايماعىن كوگالداندىرۋ, جاڭارتۋ جۇمىستارى جالعاسادى. بۇل كلاستەرگە بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم ساياباعى, ترياتلون پاركى, پرەزيدەنتتىك ساياباق, «قالالىق رومانس» پاركى كىرەدى.
تازالىق, اباتتاندىرۋ جۇمىستارى اياسىندا قالا تۇرعىندارى, ەڭبەك ۇجىمدارى ءوز اۋلالارىن عانا ەمەس, قالاداعى ارىقتاردى, كوشەلەردى, تروتۋارلاردى, قوعامدىق ورىنداردى دا تازالاپ وتىرادى. كوشەت وتىرعىزۋ, ونى كۇتىپ ۇستاۋ جونىندەگى ماۋسىمدىق اگروتەحنيكالىق جۇمىستار جۇيەلى ءجۇرىپ جاتىر. ساۋدا الاڭدارى تازارىپ, رۇقسات ەتىلمەگەن ۇيىندىلەر شىعارىلعان. مەردىگەر ۇيىمدار شاعىن ساۋلەت نىساندارىن, ەسكەرتكىشتەردى, قوقىس ورىندارى مەن كونتەينەرلەردى جۋىپ, قالپىنا كەلتىرگەن.
بۇل استانا قالاسىندا ىسكە اسىپ جاتقان قىرۋار جۇمىستىڭ ءبىر بولىگى عانا. ەلوردانىڭ تازا ءارى جايلى قالا بولۋىندا ءار تۇرعىننىڭ ۇلەسى ماڭىزدى. تازالىق – ءتارتىپتىڭ, اباتتاندىرۋ – وركەندەۋدىڭ بەلگىسى.
