قوعام • 05 شىلدە, 2025

قازاق ءتىلىنىڭ قارلىعاشى...

1720 رەت
كورسەتىلدى
3 مين
وقۋ ءۇشىن

ءبىز جاستارىمىزدىڭ تالابىنا قاراپ, ەل بولاشاعىن ايقىنداي­مىز. الدىمىزدا قانشاما ماقسات-مىندەت تۇر. وسىنى ورىنداۋدا جاس بۋىنعا ءۇمىت ارتامىز. سونداي جىگەرلى جاستىڭ ءبىرى – ءتىل مامانى, ماسكەۋدە شىققان «كازاحسكي يازىك. ساموۋچيتەل» (2018) وقۋ قۇرالىنىڭ اۆتورى كامشات شاحاتوۆا ەدى... تاعدىردىڭ جازۋىمەن بولاشاققا ەلەۋلى جوسپار قۇرىپ جۇرگەن وسى فيلولوگ قىرىق كۇن بۇرىن اۋىر ناۋقاستان باقيعا وزدى.

قازاق ءتىلىنىڭ قارلىعاشى...

«تۋماق, ولمەك – تاعدىردىڭ شىن قازاسى, ورتاسى – ءومiر, جوقتىق قوي ەكi باسى» دەگەن ەكەن كورنەكتى اقىن, اعارتۋشى شاكارىم قۇدايبەردى ۇلى. كامشاتتىڭ ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى­نىڭ «قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى» ما­ماندىعىنىڭ باكالاۆرياتى مەن ماگيستراتۋراسىن بىتىرگەننەن كەيىنگى 13 جىل ماعىنالى عۇمى­رى انا ءتىلىمىزدى شەتەلدە وقىتىپ ­نا­سيحاتتاۋعا, ەلىمىزدە ءتۇرلى سا­لا­عا ماماندانىپ جاتقان ستۋدەنت­تەرگە مەڭگەرتۋگە جۇمسالسا, 2 جىلى اۋىر دەرتپەن كۇرەسۋگە سارپ ەتىلىپتى...

ۇلتىمىزدا «قارلىعاشتىڭ قاناتىمەن سۋ سەپكەندەي» دەگەن تاماشا بەينەلى تەڭەۋ بار. قازاقستان تاۋەلسىزدىك العان سوڭ, ءبىراز سەرىكتەس ەلدەر قازاق تىلىنە قىزىعۋشىلىق ءبىلدىردى. سونىڭ ءبىرى – ءۇندىستان, ەندى ءبىرى – ەۋرازيا وداعىنا ۇيىتقى رەسەي. كامشات تىلەكقىزى وقىتۋشىلار بايقاۋىنان وزا شاۋىپ, 2011–2012 جىلدارى دەليدەگى ءجاميا ميلليا يسلاميا ۋنيۆەرسيتەتى پارسى دەپارتامەنتى قۇرامىن­دا­عى قازاق ءتىلى ورتالىعىندا وقى­تۋشى بولدى. ال 2014–2020 جىل­­دارى تابانداي 6 جىل ماسكەۋ مەملەكەتتىك لينگۆيستيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى (مگلۋ) «قازاق ءتىلى مەن مادەنيەتى» ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى قىزمەتىن اتقاردى. مادەنيەتتى سلاۆيان ستۋدەنتتەرى­نىڭ قازاقشا ءتىلىن سىندىردى. قازاق ەلىنىڭ شىنايى دوستارى, جانكۇيەرلەرى ەتىپ شىعاردى.

كىتاپ

ارينە, ول 2010 جىلدان ءومى­رىنىڭ سوڭىنا دەيىن ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋني­ۆەر­سيتەتى پراكتيكالىق قازاق ءتىلى كافەدراسىندا تىركەلىپ, حا­لىقارالىق وقىتۋشىلىق ىسسا­پار­عا وسى وقۋ ورنىنىڭ اتى­نان باردى. كامشاتتى بىلىكتىلىگى, مادەنيەتى, يناباتتىلىعى ءۇشىن فيلولوگيا فاكۋلتەتىنىڭ ۇلكەن-كىشىسى بىردەي قادىرلەيتىن. ول ارقاشان ىزدەنىستە جۇرەتىن. ماسكەۋدەگى قىزمەتىندە ءىلياس ەسەنبەرلين­نىڭ «كوشپەندىلەر» تريلوگيا­سى بو­يىنشا قازاق تىلىنەن پراكتيكالىق ساباقتار وتكىزگە­نىن جاقسى بىلەمىز. ءۇندىستاندا ۇيىمداستىرعان «بابىرناما»: قازاق مادەنيەتىنە قاتىستى ۇعىم-تۇسىنىكتەر» اتتى عىلىمي سەمينارى شەتەلدىك ارىپتەستەردىڭ كوڭىلىنەن شىعىپتى.

ءومىر ءار ادامعا امانتتاپ بەرىلەدى. كامشات 39 جىلعى ءومىرىن يگى ءىس پەن ءبىلىم شامشىراعىنا ار­نادى. سەيىلحانداي پوليتسيا­ ساردارىمەن جان جاراستىرىپ, ءشامىل جانە يبراھيم ەسىمدى شەكەسى تورسىقتاي قوس پەرزەنت ءسۇيدى. ءشامىل – ازاتتىق رۋحى, يب­راھيم – دانا ابايدىڭ تۇپنۇسقا ەسىمى... بۇعان دا «شۇكىر!» دەيىك.

حالقىمىز «ورنىندا بار وڭالار» دەيدى. اسىل اناسىنىڭ ءالديىن ەستىپ قۇلدىراڭداعان, بۇگىن قامىقسا دا, ەرتەڭ نامىس­پەن جەتىلەتىن وسى بالدىر­عان­دار كامشات تىلەكقىزى­نىڭ جاساماعان جاسىن جاساسىن, اڭساعان ارمانىن جۇزەگە اسىرسىن دەپ تىلەيمىز.

 

سابىر ءشارىپ,

PhD

سوڭعى جاڭالىقتار