ولار تابيعاتتىڭ توسىن مىنەزىن ەلەڭ قىلمايدى. ولار كۇننىڭ ىستىعى مەن سۋىعىندا دا وزدەرىنە بەرىلگەن بۇيرىقتى بۇلجىتپاي ورىندايدى. بەينەلەپ ايتقاندا, «كۇندىز وتىرمايدى, تۇندە ۇيىقتامايدى». ويتكەنى, ولار وتاننىڭ تىنىشتىعىن كۇزەتەدى. ولار – شەكاراشىلار!
ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك-شىعىسىنداعى قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىمەن اراداعى مەملەكەتتىك شەكارانى كىرپىك قاقپاي قورعايتىن قىراعى جاۋىنگەرلەرىمىزدىڭ ءبىر بولىگى – تەرەكتى شەكارا بەكەتىنىڭ ساربازدارى. التايعا ارقا سۇيەپ, القىمىنان زايسان كولى ءسۇيىپ جاتقان كۇرشىم اۋدانىنداعى تەرەكتى اۋىلىن جاناي وتەتىن مەملەكەتتىك شەكارانىڭ شەبىندە ساپ تۇزەگەن سايىپقىران ساربازدار – قازاقستاندىقتاردىڭ بەيبىت, تىنىش ءومىرىنىڭ ساقشىسى.
بۇل شەكارا بەكەتىنىڭ تاريحى تىم ارىدە جاتىر. ايتالىق, 1920 جىلدىڭ 14 ساۋىرىندە م.فرۋنزە تۇركىستان ولكەسىنىڭ مەملەكەتتىك شەكاراسىن قورعاۋ ءۇشىن جەكە شەكارا ديۆيزياسىن قۇرۋ تۋرالى بۇيرىق بەرگەن بولاتىن. ونىڭ قۇرامىنا كاۆالەرلىك ديۆيزيونى بار 7-ءشى شەكارا پولكى مەن ءۇش بريگادا ەندى. 1920 جىلى موڭعوليامەن اراداعى شەكارا قورعاۋعا الىنسا, كەلەسى جىلى قاڭتاردان باستاپ كۇرشىم, زايسان, ءۇشارال جانە لەپسى باعىتىندا شەكارا قىزمەتى قولعا الىندى. 1924 جىلى 23 اقپاندا زايسان باعىتىنداعى شەكارانى كۇزەتىپ تۇرعان 7-ءشى جەكە ەسكادرون زايسان شەكارا وتريادى بولىپ قايتا قۇرىلدى. ونىڭ قۇرامىنا باقتى, مايقاپشاعاي, الەكسەەۆكا جانە ورەل سىندى ءتورت شەكارالىق كومەنداتۋرا ەنگەن ەدى. ياعني, اتالعان وتريادقا جالاڭاشكولدەن باستاپ ۇلان-دابا اسۋىنا دەيىنگى ارالىقتى كۇزەتۋ تاپسىرىلدى.
كسرو مەن قىتاي اراسىنداعى مەملەكەتتىك شەكارانى قورعاۋدى كۇشەيتۋگە بايلانىستى 1968 جىلى 1 جەلتوقساندا كۇرشىم اۋىلىنا 134-ءشى شەكارالىق وتريادى ورنالاستى. اتالعان وترياد 11 شەكارالىق زاستاۆا بازاسىندا قۇرىلدى. ونىڭ ىشىندە الەكسەەۆكا شەكارالىق كومەنداتۋراسىنىڭ قۇرامىنا 7 زاستاۆا: القابەك, زەلەنىي لوگ, قاراشىلىك, اشالى, الەكسەەۆكا, نيكولاەۆكا جانە الەكساندروۆكا كىردى. جىلدار وتە كەلە زەلەنىي لوگ جانە اشالى زاستاۆالارى جابىلىپ, ولاردىڭ اۋماعى القابەك پەن الەكسەەۆكا زاستاۆالارىنا بەرىلدى. تاۋەلسىزدىك العان جىلدارى الەكسەەۆكا زاستاۆاسى تەرەكتى اتاۋىنا وزگەرتىلدى. قازىرگى كەزدە تەرەكتى شەكارا بەكەتى قىتايمەن اراداعى 22,5 شاقىرىمدىق مەملەكەتتىك شەكارانى كۇزەتەدى.
تەرەكتى شەكارا زاستاۆاسىنىڭ باستىعى, كاپيتان بەيبىت لۇقپانوۆتىڭ ايتۋىنشا, شەكارالىق باقىلاۋ مۇنارالارى زاماناۋي ينجەنەرلىك قۇرىلعىلارمەن جابدىقتالعان. مەملەكەتتىك شەكارا ساربازداردىڭ بەكىتىلگەن كەزەكشىلىگى بويىنشا تاۋلىك بويى كۇزەتىلەدى. وعان قانداي دا ءبىر تابيعاتتىڭ توسىن مىنەزى, اپتابى مەن ايازى كەدەرگى بولا المايدى. تەمىردەي ءتارتىپ پەن وتانعا دەگەن رياسىز ادالدىقتىڭ ناتيجەسىندە, تەرەكتى شەكارا بەكەتىنىڭ شەكاراشىلارى وزدەرىنىڭ اسكەري بورىشىن مۇقيات ورىنداپ كەلەدى. ماسەلەن, ساربازداردىڭ قىراعىلىعىنىڭ ارقاسىندا 2012 جىلى شەكارانى زاڭسىز كەسىپ وتپەك بولعان ەكى قىتاي ازاماتى ۇستالعان ەكەن. زاستاۆانىڭ جەكە قۇرامى «ۇرىسقا!» پارمەنى بويىنشا دەر كەزىندە كوتەرىلىپ, ءىزشىل يتتەردى پايدالانۋ ارقىلى شەكارا بۇزۋشىلاردى ادىمىن اشتىرماي لەزدە قولعا تۇسىرەدى.
– ءبىزدىڭ شەكارا بەكەتىنىڭ ساربازدارى وتان الدىنداعى اسكەري بورىشىن وتەۋمەن بىرگە, اۋدانداعى قوعامدىق شارالارعا دا بەلسەنە قاتىسادى. اسكەري-قىزمەتتىك ءىس-قيمىل قورىتىندىسى بويىنشا بىلتىر اۋدانداعى زاستاۆالار اراسىندا ءبىرىنشى ورىندى جەڭىپ الدىق, – دەيدى شەكارا بەكەتىنىڭ باستىعى.
كاپيتان بەيبىت لۇقپانوۆ 1986 جىلى كاتونقاراعاي اۋدانىندا دۇنيەگە كەلگەن. 2003 جىلى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ اسكەري ينستيتۋتىنا وقۋعا ءتۇسىپ, 2007 جىلى ءتامامداپ شىققان. اسكەري قىزمەت ءوتىلىن شونجى شەكارا وتريادىنىڭ گەوپارتيا زاستاۆاسىندا شەكارا بەكەتى باستىعىنىڭ ورىنباسارى بولۋدان باستادى. 2009 جىلى ەكى مارتە كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى م.مەركۋلوۆ اتىنداعى شەكارا بەكەتىنىڭ باستىعى بولىپ تاعايىندالدى. 2011 جىلى قىزمەت بابىمەن كۇرشىم شەكارالىق وتريادىنىڭ ورەل شەكارا كومەنداتۋراسىنا اۋىستى. 2014 جىلدىڭ ءساۋىر ايىنان بەرى تەرەكتى زاستاۆاسىنىڭ باستىعى بولىپ قىزمەت ەتۋدە.
بەيبىتتىڭ نەگىزگى ەرمەگى – سپورت. ول 2007 جىلى ۇقك اسكەريلەرى اراسىندا وتكەن ۆولەيبولدان, 2008 جىلى اسكەري ءۇشسايىستان جەڭىمپاز اتانعان ەكەن.
– اتام مەن اكەم ميليتسيا بولىپ ەڭبەك ەتتى. مەن دە تەمىردەي تارتىپكە قىزىعىپ, بالا كەزىمنەن ەلىمدى, جەرىمدى قورعاۋدى ارماندادىم. شەكاراشى بولعانىما ماقتانامىن. ويتكەنى, وتانىمىزدىڭ تىنىشتىعى مەن قاۋىپسىزدىگى جولىندا قىزمەت ەتۋدى سەزىنۋدىڭ ءوزى ادامعا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى. بۇگىندە شەكاراشىلارعا مەملەكەت تاراپىنان بارلىق كومەك جاسالعان. شەكارا باعاندار مەن سىمداردان عانا تۇرمايدى. مۇندا اسكەري ومىرگە ءتان سەرگەكتىك, ۇدايى دايىندىق پەن قىراعىلىق سالتانات قۇرادى, – دەيدى بەيبىت لۇقپانوۆ.
دۋمان اناش, «ەگەمەن قازاقستان».
شىعىس قازاقستان وبلىسى, كۇرشىم اۋدانى.
ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك-شىعىسىنداعى قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىمەن اراداعى مەملەكەتتىك شەكارانى كىرپىك قاقپاي قورعايتىن قىراعى جاۋىنگەرلەرىمىزدىڭ ءبىر بولىگى – تەرەكتى شەكارا بەكەتىنىڭ ساربازدارى. التايعا ارقا سۇيەپ, القىمىنان زايسان كولى ءسۇيىپ جاتقان كۇرشىم اۋدانىنداعى تەرەكتى اۋىلىن جاناي وتەتىن مەملەكەتتىك شەكارانىڭ شەبىندە ساپ تۇزەگەن سايىپقىران ساربازدار – قازاقستاندىقتاردىڭ بەيبىت, تىنىش ءومىرىنىڭ ساقشىسى.
بۇل شەكارا بەكەتىنىڭ تاريحى تىم ارىدە جاتىر. ايتالىق, 1920 جىلدىڭ 14 ساۋىرىندە م.فرۋنزە تۇركىستان ولكەسىنىڭ مەملەكەتتىك شەكاراسىن قورعاۋ ءۇشىن جەكە شەكارا ديۆيزياسىن قۇرۋ تۋرالى بۇيرىق بەرگەن بولاتىن. ونىڭ قۇرامىنا كاۆالەرلىك ديۆيزيونى بار 7-ءشى شەكارا پولكى مەن ءۇش بريگادا ەندى. 1920 جىلى موڭعوليامەن اراداعى شەكارا قورعاۋعا الىنسا, كەلەسى جىلى قاڭتاردان باستاپ كۇرشىم, زايسان, ءۇشارال جانە لەپسى باعىتىندا شەكارا قىزمەتى قولعا الىندى. 1924 جىلى 23 اقپاندا زايسان باعىتىنداعى شەكارانى كۇزەتىپ تۇرعان 7-ءشى جەكە ەسكادرون زايسان شەكارا وتريادى بولىپ قايتا قۇرىلدى. ونىڭ قۇرامىنا باقتى, مايقاپشاعاي, الەكسەەۆكا جانە ورەل سىندى ءتورت شەكارالىق كومەنداتۋرا ەنگەن ەدى. ياعني, اتالعان وتريادقا جالاڭاشكولدەن باستاپ ۇلان-دابا اسۋىنا دەيىنگى ارالىقتى كۇزەتۋ تاپسىرىلدى.
كسرو مەن قىتاي اراسىنداعى مەملەكەتتىك شەكارانى قورعاۋدى كۇشەيتۋگە بايلانىستى 1968 جىلى 1 جەلتوقساندا كۇرشىم اۋىلىنا 134-ءشى شەكارالىق وتريادى ورنالاستى. اتالعان وترياد 11 شەكارالىق زاستاۆا بازاسىندا قۇرىلدى. ونىڭ ىشىندە الەكسەەۆكا شەكارالىق كومەنداتۋراسىنىڭ قۇرامىنا 7 زاستاۆا: القابەك, زەلەنىي لوگ, قاراشىلىك, اشالى, الەكسەەۆكا, نيكولاەۆكا جانە الەكساندروۆكا كىردى. جىلدار وتە كەلە زەلەنىي لوگ جانە اشالى زاستاۆالارى جابىلىپ, ولاردىڭ اۋماعى القابەك پەن الەكسەەۆكا زاستاۆالارىنا بەرىلدى. تاۋەلسىزدىك العان جىلدارى الەكسەەۆكا زاستاۆاسى تەرەكتى اتاۋىنا وزگەرتىلدى. قازىرگى كەزدە تەرەكتى شەكارا بەكەتى قىتايمەن اراداعى 22,5 شاقىرىمدىق مەملەكەتتىك شەكارانى كۇزەتەدى.
تەرەكتى شەكارا زاستاۆاسىنىڭ باستىعى, كاپيتان بەيبىت لۇقپانوۆتىڭ ايتۋىنشا, شەكارالىق باقىلاۋ مۇنارالارى زاماناۋي ينجەنەرلىك قۇرىلعىلارمەن جابدىقتالعان. مەملەكەتتىك شەكارا ساربازداردىڭ بەكىتىلگەن كەزەكشىلىگى بويىنشا تاۋلىك بويى كۇزەتىلەدى. وعان قانداي دا ءبىر تابيعاتتىڭ توسىن مىنەزى, اپتابى مەن ايازى كەدەرگى بولا المايدى. تەمىردەي ءتارتىپ پەن وتانعا دەگەن رياسىز ادالدىقتىڭ ناتيجەسىندە, تەرەكتى شەكارا بەكەتىنىڭ شەكاراشىلارى وزدەرىنىڭ اسكەري بورىشىن مۇقيات ورىنداپ كەلەدى. ماسەلەن, ساربازداردىڭ قىراعىلىعىنىڭ ارقاسىندا 2012 جىلى شەكارانى زاڭسىز كەسىپ وتپەك بولعان ەكى قىتاي ازاماتى ۇستالعان ەكەن. زاستاۆانىڭ جەكە قۇرامى «ۇرىسقا!» پارمەنى بويىنشا دەر كەزىندە كوتەرىلىپ, ءىزشىل يتتەردى پايدالانۋ ارقىلى شەكارا بۇزۋشىلاردى ادىمىن اشتىرماي لەزدە قولعا تۇسىرەدى.
– ءبىزدىڭ شەكارا بەكەتىنىڭ ساربازدارى وتان الدىنداعى اسكەري بورىشىن وتەۋمەن بىرگە, اۋدانداعى قوعامدىق شارالارعا دا بەلسەنە قاتىسادى. اسكەري-قىزمەتتىك ءىس-قيمىل قورىتىندىسى بويىنشا بىلتىر اۋدانداعى زاستاۆالار اراسىندا ءبىرىنشى ورىندى جەڭىپ الدىق, – دەيدى شەكارا بەكەتىنىڭ باستىعى.
كاپيتان بەيبىت لۇقپانوۆ 1986 جىلى كاتونقاراعاي اۋدانىندا دۇنيەگە كەلگەن. 2003 جىلى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ اسكەري ينستيتۋتىنا وقۋعا ءتۇسىپ, 2007 جىلى ءتامامداپ شىققان. اسكەري قىزمەت ءوتىلىن شونجى شەكارا وتريادىنىڭ گەوپارتيا زاستاۆاسىندا شەكارا بەكەتى باستىعىنىڭ ورىنباسارى بولۋدان باستادى. 2009 جىلى ەكى مارتە كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى م.مەركۋلوۆ اتىنداعى شەكارا بەكەتىنىڭ باستىعى بولىپ تاعايىندالدى. 2011 جىلى قىزمەت بابىمەن كۇرشىم شەكارالىق وتريادىنىڭ ورەل شەكارا كومەنداتۋراسىنا اۋىستى. 2014 جىلدىڭ ءساۋىر ايىنان بەرى تەرەكتى زاستاۆاسىنىڭ باستىعى بولىپ قىزمەت ەتۋدە.
بەيبىتتىڭ نەگىزگى ەرمەگى – سپورت. ول 2007 جىلى ۇقك اسكەريلەرى اراسىندا وتكەن ۆولەيبولدان, 2008 جىلى اسكەري ءۇشسايىستان جەڭىمپاز اتانعان ەكەن.
– اتام مەن اكەم ميليتسيا بولىپ ەڭبەك ەتتى. مەن دە تەمىردەي تارتىپكە قىزىعىپ, بالا كەزىمنەن ەلىمدى, جەرىمدى قورعاۋدى ارماندادىم. شەكاراشى بولعانىما ماقتانامىن. ويتكەنى, وتانىمىزدىڭ تىنىشتىعى مەن قاۋىپسىزدىگى جولىندا قىزمەت ەتۋدى سەزىنۋدىڭ ءوزى ادامعا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى. بۇگىندە شەكاراشىلارعا مەملەكەت تاراپىنان بارلىق كومەك جاسالعان. شەكارا باعاندار مەن سىمداردان عانا تۇرمايدى. مۇندا اسكەري ومىرگە ءتان سەرگەكتىك, ۇدايى دايىندىق پەن قىراعىلىق سالتانات قۇرادى, – دەيدى بەيبىت لۇقپانوۆ.
دۋمان اناش, «ەگەمەن قازاقستان».
شىعىس قازاقستان وبلىسى, كۇرشىم اۋدانى.
