ەكى مارتە كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى تالعات بيگەلدينوۆ اتىنداعى اۋە قورعانىسى كۇشتەرىنىڭ اسكەري ينستيتۋتى ەلىمىزدەگى اسكەري ۇشقىشتار جانە ۇشاقتار مەن تىكۇشاقتارعا تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتەتىن ماماندار دايارلايتىن بىردەن-ءبىر جوعارى وقۋ ورنى بولىپ تابىلادى. بۇل اسكەري جوعارى وقۋ ورنىن قاراپايىم حالىقتىڭ قىراندار قاناتتاناتىن ۇيا دەپ اتاۋى دا سوندىقتان. ءبىز وسى ينستيتۋتتىڭ باستىعى, پولكوۆنيك مارات بوتينگە جولىعىپ, اڭگىمەلەسكەن ەدىك.
– مارات تورعاي ۇلى, ءوزىڭىز باسقاراتىن جوعارى وقۋ ورنىنىڭ وتكەنى مەن بۇگىنىن ساباقتاستىرا اڭگىمەلەسەڭىز.
– دانا حالقىمىز «وتكەنسىز بۇگىن جوق» دەپ بەكەر ايتپاعان عوي. ءبىزدىڭ جوعارى وقۋ ورنىنىڭ وتىز جىلدان استام وتكەن جولى, وزىندىك تاريحى بار. و باستا, سوناۋ 1974 جىلى اقتوبە جوعارى ازاماتتىق اۆياتسيالىق ۇشقىشتار ۋچيليششەسى بولىپ قۇرىلعان. ونىڭ قابىرعاسىنان مىڭداعان ازاماتتىق اۆياتسيا ۇشقىشتارى دايارلانىپ شىعىپ, سول كەزدەگى كسرو-نىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە ەڭبەك ەتكەنى بەلگىلى. ال 1994 جىلى وسى ۋچيليششە بازاسىندا اسكەري-اۋە كۇشتەرى فاكۋلتەتى اشىلدى. ەكى جىل وتكەننەن كەيىن ەكى مارتە كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى تالعات بيگەلدينوۆ اتىنداعى اقتوبە جوعارى اسكەري اۆياتسيالىق ۋچيليششەسى بولىپ قايتا قۇرىلدى, 2003 جىلدان باستاپ اۋە قورعانىسى كۇشتەرىنىڭ اسكەري ينستيتۋتى بولدى.
ەلباسى – قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرىنىڭ جوعارعى باس قولباسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ العا قويعان ماقساتتارىنا سايكەس ارميا كاسىبي, وسى زامانعى وزىق تەحنيكالارمەن جانە قارۋ-جاراقتارمەن جاراقتاندىرىلعان, ەلىمىزدىڭ اسكەري جانە ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدە كەز كەلگەن مىندەتتەردى ورىنداۋعا قابىلەتتى بولۋى ءتيىس. قازىرگى تاڭداعى قارۋلى كۇشتەردەگى زاماناۋي ۇشاقتار مەن تىكۇشاقتاردىڭ قۇرىلىمىنىڭ كۇردەلىلىگى اۆياتسيا ماماندارىنان جوعارى ۇشۋ تەحنيكاسىن, تەرەڭ ينجەنەرلىك ءبىلىمدى, اۋە شابۋىلدارى مەن بومبالاۋدى ساۋاتتى جۇرگىزۋدى, ۇشۋ اپپاراتتارىنىڭ بارلىق تەتىكتەرىن ساۋاتتى پايدالانۋدى تالاپ ەتەدى. ينستيتۋت قابىرعاسىندا كۋرسانتتاردى وسىعان ۇيرەتەدى, شەبەرلىكتەرىن شىڭدايدى. ءبىزدىڭ ينستيتۋتتىڭ نەگىزگى مىندەتتەرى – ەلىمىزدىڭ قارۋلى كۇشتەرى اۋە قورعانىسى سالاسىنا بىلىكتى وفيتسەر كادرلارىن دايارلاۋ, ولاردىڭ اسكەري تەوريانى, قوعامدىق عىلىمداردى يگەرۋىنە, قارۋ-جاراق, اۆياتسيالىق اسكەري تەحنيكانىڭ ماسەلەلەرىن جەتىك بىلۋىنە جاعداي جاساۋ, وقۋ-تاربيەلىك ءۇردىستى جەتىلدىرۋ, عىلىمي-زەرتتەمەلەر جۇرگىزۋ, وقۋ, ماتەريالدىق جانە الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق بازانى دامىتۋ مەن جەتىلدىرۋ بولىپ تابىلادى.
– ينستيتۋت قانداي ماماندىقتار بويىنشا ماماندار دايارلايدى؟ جوعارى وقۋ ورنىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى, پروفەسسورلىق-وقىتۋشىلار قۇرامى وعان مۇمكىندىك بەرە مە؟
– ورىندى سۇراق. بۇگىنگى كۇنى جوعارى وقۋ ورنى توعىز ماماندىق بويىنشا تەك قورعانىس ءمينيسترى اۋە قارۋلى كۇشتەرى ءۇشىن عانا ەمەس, قر ءىىم جانە قر ۇقك شەكارا قىزمەتى اۆياتسياسىنا كادرلار دايارلايدى. ينستيتۋتتان كۋرسانتتار كوماندالىق-تاكتيكالىق مايداندىق, ارميالىق, اسكەري-كولىكتىك, شتۋرماندىق تاكتيكالىق اۆياتسيا, كوماندالىق تاكتيكالىق اۆياتسيانى جاۋىنگەرلىك باسقارۋ, اۆياتسيالىق قارۋ-جاراق, اۆياتسيالىق راديوەلەكتروندى جابدىقتار, اۆياتسيالىق جابدىقتار, ۇشاقتاردى, تىكۇشاقتاردى, كولىك ۇشاقتارىن پايدالانۋ بويىنشا ماماندىقتار الىپ شىعادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرى جوعارعى باس قولباسشىسىنىڭ جانە قورعانىس ءمينيسترىنىڭ تۇراقتى قولداۋى ناتيجەسىندە اسكەري ينستيتۋتتىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى جىلدان-جىلعا نىعايا تۇسۋدە. بۇگىنگى تاڭدا بىزدە وقۋ-زەرتحانالىق كورپۋستارىمىز, جاتتىعۋ جانە مادەني دەمالۋ ورتالىقتارى, اسحانا, جاتاقحانا جانە مەديتسينالىق پۋنكت, سونداي-اق, وقۋ اەرودرومى, بىرىككەن قوندىرۋ اەرودرومى بار. ەكىنشى, ءۇشىنشى جانە ءتورتىنشى كۋرستاردا ۇشۋ فاكۋلتەتىنىڭ كۋرسانتتارىن ۇشۋعا دايىنداۋ اقتوبە اەرودرومىندا «ل-39» ۇشاعىندا, ال, حلەبودار اەرودرومىندا «مي-8مت» تىكۇشاعىندا جۇرگىزىلەدى. سوڭعى كۋرستىڭ كۋرسانتتارىنا جوسپارلانعان ۇشۋلار 80 ساعاتتى قۇرايدى. ولار بالقاش, قاراعاندى, استانا جانە الماتى قالالارىندا اسكەري تاعىلىمدامادان وتەدى. اۋە قورعانىسى قارۋلى كۇشتەرىنىڭ اسكەري ينستيتۋتى قابىرعاسىنان وسى كەزگە دەيىن 1700-دەن استام تۇلەك تۇلەپ ۇشتى. ينستيتۋت 2007 جىلدان باستاپ ەلىمىزگە عانا ەمەس, ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيىمىنا مۇشە ەلدەرگە دە ماماندار دايارلاۋدا.
قازىر جوعارى وقۋ ورنىندا 500-دەن استام كۋرسانت وقيدى. ولارعا ءبىر عىلىم دوكتورى, 12 عىلىم كانديداتى جانە 30-دان استام اكادەميالىق ءبىلىمى بار ۇستازدار مەن ماگيسترلەر ساباق بەرەدى. كۋرسانتتاردى تەوريالىق وقىتۋ 12 كافەدرادا جۇزەگە اسىرىلادى. ەسەپتەۋ ورتالىعى, وقۋ شەبەرحانالارى, اۆياتسيا تەحنيكالارىنىڭ وقۋ مۇراجايى, باسپاحانا, عىلىمي-زەرتتەۋ ءبولىمى كۋرسانتتارعا قىزمەت ەتەدى. سونداي-اق, ءبىزدىڭ اسكەري جوعارى وقۋ ورنىندا كۋرسانتتاردىڭ ۇشۋ وقۋلارىن قامتاماسىز ەتەتىن اۆياتسيالىق جانە تىكۇشاق ەسكادريلياسى, اۆياتسيا تەحنيكاسىن ۇشۋعا دايىندايتىن ينجەنەرلىك-تەحنيكالىق قىزمەت جۇمىس ىستەيدى. جالپى, ءبىزدىڭ تۇلەكتەرىمىز قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قارۋلى كۇشتەرىنىڭ قاتارىندا, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ شەكارا قىزمەتىنىڭ اۆيتسيالىق بولىمدەرىندە, ىشكى ىستەر مينيسترلىگى توتەنشە جاعدايلار كوميتەتىنىڭ بولىمشەلەرىندە ابىرويلى قىزمەت ەتۋدە. ءبىزدىڭ تۇلەكتەرىمىزدىڭ اراسىندا ەلىمىزگە بەلگىلى ادامدار كوپتەپ سانالادى. باسقاسىن ايتپاي-اق, حالىق قاھارمانى, قازاقستاننىڭ عارىشكەر-ۇشقىشى تالعات مۇساباەۆتى ايتساق تا جەتكىلىكتى بولار.
– استانادا وتەتىن ۇلى جەڭىستىڭ 70 جىلدىعىنا ارنالعان اسكەري شەرۋگە ءسىزدىڭ ينستيتۋت اتسالىسادى ەكەن دەپ ەستىدىك. سول جايىندا بىرەر ءسوز ايتا كەتسەڭىز.
– ءيا, استانادا وتەتىن اسكەري شەرۋگە ءبىزدىڭ ينستيتۋتتىڭ 200-دەن استام كۋرسانتتارى مەن وفيتسەرلەرى قاتىسادى. شەرۋگە قاتىساتىندار قاتاڭ ىرىكتەۋدەن ءوتتى. وندا كوپ جاعدايلار ەسەپكە الىندى. كۋرسانتتىڭ تارتىبىنەن باستاپ وقۋىنا دەيىن نازارعا الىندى. ءبىر ايداي دايىندىق جاسادىق. ولار ۇلى جەڭىس مەرەكەسىنىڭ سالتاناتىنىڭ ءسانىن كەلتىرەدى, ساپتان ادەمى وتەدى دەگەن سەنىم مول. بۇگىنگى مۇمكىندىكتى پايدالانىپ, ۇلى وتان سوعىسى ارداگەرلەرىن, جالپى, قازاقستاندىقتاردى جانە ينستيتۋت ۇجىمىن وتان قورعاۋشى كۇنىمەن جانە ۇلى جەڭىستىڭ 70 جىلدىعىمەن قۇتتىقتايمىن. بەيبىت ءومىر, زور دەنساۋلىق, باياندى باقىت تىلەيمىن.
اڭگىمەلەسكەن ساتىبالدى ءساۋىرباي, «ەگەمەن قازاقستان».
اقتوبە وبلىسى.
– مارات تورعاي ۇلى, ءوزىڭىز باسقاراتىن جوعارى وقۋ ورنىنىڭ وتكەنى مەن بۇگىنىن ساباقتاستىرا اڭگىمەلەسەڭىز.
– دانا حالقىمىز «وتكەنسىز بۇگىن جوق» دەپ بەكەر ايتپاعان عوي. ءبىزدىڭ جوعارى وقۋ ورنىنىڭ وتىز جىلدان استام وتكەن جولى, وزىندىك تاريحى بار. و باستا, سوناۋ 1974 جىلى اقتوبە جوعارى ازاماتتىق اۆياتسيالىق ۇشقىشتار ۋچيليششەسى بولىپ قۇرىلعان. ونىڭ قابىرعاسىنان مىڭداعان ازاماتتىق اۆياتسيا ۇشقىشتارى دايارلانىپ شىعىپ, سول كەزدەگى كسرو-نىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە ەڭبەك ەتكەنى بەلگىلى. ال 1994 جىلى وسى ۋچيليششە بازاسىندا اسكەري-اۋە كۇشتەرى فاكۋلتەتى اشىلدى. ەكى جىل وتكەننەن كەيىن ەكى مارتە كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى تالعات بيگەلدينوۆ اتىنداعى اقتوبە جوعارى اسكەري اۆياتسيالىق ۋچيليششەسى بولىپ قايتا قۇرىلدى, 2003 جىلدان باستاپ اۋە قورعانىسى كۇشتەرىنىڭ اسكەري ينستيتۋتى بولدى.
ەلباسى – قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرىنىڭ جوعارعى باس قولباسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ العا قويعان ماقساتتارىنا سايكەس ارميا كاسىبي, وسى زامانعى وزىق تەحنيكالارمەن جانە قارۋ-جاراقتارمەن جاراقتاندىرىلعان, ەلىمىزدىڭ اسكەري جانە ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدە كەز كەلگەن مىندەتتەردى ورىنداۋعا قابىلەتتى بولۋى ءتيىس. قازىرگى تاڭداعى قارۋلى كۇشتەردەگى زاماناۋي ۇشاقتار مەن تىكۇشاقتاردىڭ قۇرىلىمىنىڭ كۇردەلىلىگى اۆياتسيا ماماندارىنان جوعارى ۇشۋ تەحنيكاسىن, تەرەڭ ينجەنەرلىك ءبىلىمدى, اۋە شابۋىلدارى مەن بومبالاۋدى ساۋاتتى جۇرگىزۋدى, ۇشۋ اپپاراتتارىنىڭ بارلىق تەتىكتەرىن ساۋاتتى پايدالانۋدى تالاپ ەتەدى. ينستيتۋت قابىرعاسىندا كۋرسانتتاردى وسىعان ۇيرەتەدى, شەبەرلىكتەرىن شىڭدايدى. ءبىزدىڭ ينستيتۋتتىڭ نەگىزگى مىندەتتەرى – ەلىمىزدىڭ قارۋلى كۇشتەرى اۋە قورعانىسى سالاسىنا بىلىكتى وفيتسەر كادرلارىن دايارلاۋ, ولاردىڭ اسكەري تەوريانى, قوعامدىق عىلىمداردى يگەرۋىنە, قارۋ-جاراق, اۆياتسيالىق اسكەري تەحنيكانىڭ ماسەلەلەرىن جەتىك بىلۋىنە جاعداي جاساۋ, وقۋ-تاربيەلىك ءۇردىستى جەتىلدىرۋ, عىلىمي-زەرتتەمەلەر جۇرگىزۋ, وقۋ, ماتەريالدىق جانە الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق بازانى دامىتۋ مەن جەتىلدىرۋ بولىپ تابىلادى.
– ينستيتۋت قانداي ماماندىقتار بويىنشا ماماندار دايارلايدى؟ جوعارى وقۋ ورنىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى, پروفەسسورلىق-وقىتۋشىلار قۇرامى وعان مۇمكىندىك بەرە مە؟
– ورىندى سۇراق. بۇگىنگى كۇنى جوعارى وقۋ ورنى توعىز ماماندىق بويىنشا تەك قورعانىس ءمينيسترى اۋە قارۋلى كۇشتەرى ءۇشىن عانا ەمەس, قر ءىىم جانە قر ۇقك شەكارا قىزمەتى اۆياتسياسىنا كادرلار دايارلايدى. ينستيتۋتتان كۋرسانتتار كوماندالىق-تاكتيكالىق مايداندىق, ارميالىق, اسكەري-كولىكتىك, شتۋرماندىق تاكتيكالىق اۆياتسيا, كوماندالىق تاكتيكالىق اۆياتسيانى جاۋىنگەرلىك باسقارۋ, اۆياتسيالىق قارۋ-جاراق, اۆياتسيالىق راديوەلەكتروندى جابدىقتار, اۆياتسيالىق جابدىقتار, ۇشاقتاردى, تىكۇشاقتاردى, كولىك ۇشاقتارىن پايدالانۋ بويىنشا ماماندىقتار الىپ شىعادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرى جوعارعى باس قولباسشىسىنىڭ جانە قورعانىس ءمينيسترىنىڭ تۇراقتى قولداۋى ناتيجەسىندە اسكەري ينستيتۋتتىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى جىلدان-جىلعا نىعايا تۇسۋدە. بۇگىنگى تاڭدا بىزدە وقۋ-زەرتحانالىق كورپۋستارىمىز, جاتتىعۋ جانە مادەني دەمالۋ ورتالىقتارى, اسحانا, جاتاقحانا جانە مەديتسينالىق پۋنكت, سونداي-اق, وقۋ اەرودرومى, بىرىككەن قوندىرۋ اەرودرومى بار. ەكىنشى, ءۇشىنشى جانە ءتورتىنشى كۋرستاردا ۇشۋ فاكۋلتەتىنىڭ كۋرسانتتارىن ۇشۋعا دايىنداۋ اقتوبە اەرودرومىندا «ل-39» ۇشاعىندا, ال, حلەبودار اەرودرومىندا «مي-8مت» تىكۇشاعىندا جۇرگىزىلەدى. سوڭعى كۋرستىڭ كۋرسانتتارىنا جوسپارلانعان ۇشۋلار 80 ساعاتتى قۇرايدى. ولار بالقاش, قاراعاندى, استانا جانە الماتى قالالارىندا اسكەري تاعىلىمدامادان وتەدى. اۋە قورعانىسى قارۋلى كۇشتەرىنىڭ اسكەري ينستيتۋتى قابىرعاسىنان وسى كەزگە دەيىن 1700-دەن استام تۇلەك تۇلەپ ۇشتى. ينستيتۋت 2007 جىلدان باستاپ ەلىمىزگە عانا ەمەس, ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيىمىنا مۇشە ەلدەرگە دە ماماندار دايارلاۋدا.
قازىر جوعارى وقۋ ورنىندا 500-دەن استام كۋرسانت وقيدى. ولارعا ءبىر عىلىم دوكتورى, 12 عىلىم كانديداتى جانە 30-دان استام اكادەميالىق ءبىلىمى بار ۇستازدار مەن ماگيسترلەر ساباق بەرەدى. كۋرسانتتاردى تەوريالىق وقىتۋ 12 كافەدرادا جۇزەگە اسىرىلادى. ەسەپتەۋ ورتالىعى, وقۋ شەبەرحانالارى, اۆياتسيا تەحنيكالارىنىڭ وقۋ مۇراجايى, باسپاحانا, عىلىمي-زەرتتەۋ ءبولىمى كۋرسانتتارعا قىزمەت ەتەدى. سونداي-اق, ءبىزدىڭ اسكەري جوعارى وقۋ ورنىندا كۋرسانتتاردىڭ ۇشۋ وقۋلارىن قامتاماسىز ەتەتىن اۆياتسيالىق جانە تىكۇشاق ەسكادريلياسى, اۆياتسيا تەحنيكاسىن ۇشۋعا دايىندايتىن ينجەنەرلىك-تەحنيكالىق قىزمەت جۇمىس ىستەيدى. جالپى, ءبىزدىڭ تۇلەكتەرىمىز قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قارۋلى كۇشتەرىنىڭ قاتارىندا, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ شەكارا قىزمەتىنىڭ اۆيتسيالىق بولىمدەرىندە, ىشكى ىستەر مينيسترلىگى توتەنشە جاعدايلار كوميتەتىنىڭ بولىمشەلەرىندە ابىرويلى قىزمەت ەتۋدە. ءبىزدىڭ تۇلەكتەرىمىزدىڭ اراسىندا ەلىمىزگە بەلگىلى ادامدار كوپتەپ سانالادى. باسقاسىن ايتپاي-اق, حالىق قاھارمانى, قازاقستاننىڭ عارىشكەر-ۇشقىشى تالعات مۇساباەۆتى ايتساق تا جەتكىلىكتى بولار.
– استانادا وتەتىن ۇلى جەڭىستىڭ 70 جىلدىعىنا ارنالعان اسكەري شەرۋگە ءسىزدىڭ ينستيتۋت اتسالىسادى ەكەن دەپ ەستىدىك. سول جايىندا بىرەر ءسوز ايتا كەتسەڭىز.
– ءيا, استانادا وتەتىن اسكەري شەرۋگە ءبىزدىڭ ينستيتۋتتىڭ 200-دەن استام كۋرسانتتارى مەن وفيتسەرلەرى قاتىسادى. شەرۋگە قاتىساتىندار قاتاڭ ىرىكتەۋدەن ءوتتى. وندا كوپ جاعدايلار ەسەپكە الىندى. كۋرسانتتىڭ تارتىبىنەن باستاپ وقۋىنا دەيىن نازارعا الىندى. ءبىر ايداي دايىندىق جاسادىق. ولار ۇلى جەڭىس مەرەكەسىنىڭ سالتاناتىنىڭ ءسانىن كەلتىرەدى, ساپتان ادەمى وتەدى دەگەن سەنىم مول. بۇگىنگى مۇمكىندىكتى پايدالانىپ, ۇلى وتان سوعىسى ارداگەرلەرىن, جالپى, قازاقستاندىقتاردى جانە ينستيتۋت ۇجىمىن وتان قورعاۋشى كۇنىمەن جانە ۇلى جەڭىستىڭ 70 جىلدىعىمەن قۇتتىقتايمىن. بەيبىت ءومىر, زور دەنساۋلىق, باياندى باقىت تىلەيمىن.
اڭگىمەلەسكەن ساتىبالدى ءساۋىرباي, «ەگەمەن قازاقستان».
اقتوبە وبلىسى.
