ءبىلىم • 17 ماۋسىم, 2025

ماقساتى – مارستى زەرتتەۋ

71 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن

ولار – نەبارى 16 جاستا. ءبىرى – «3D» مودەل جاساۋدى مەڭگەرگەن, ەكىنشىسى – دانەكەرلەۋ مەن ەلەكترونيكاعا اۋەس. ءسانيا شوقان مەن ەڭلىك مامان بيىل تالدىقورعان قالاسىنداعى نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبىنىڭ 10-سىنىبىن اياقتادى. ولار ءوز قولىمەن قۇراستىرعان مارسياندىق «LikiSanktum» اتتى روبوت ماكەتىمەن «Kazakhstan Smart Space 2025» حالىقارالىق بايقاۋىندا جەڭىمپاز اتاندى. جوبانىڭ باستى ماقساتى – مارس بەتىندەگى جەراستى ۇڭگىرلەرىن انىقتايتىن قۇرىلعى جاساۋ.

ماقساتى – مارستى زەرتتەۋ

«باستاپقىدا ءبىز قاراپايىم كامەرا­مەن جابدىقتالعان لۋنوحود تۇرىندەگى يدەيا­لاردى قاراپ شىقتىق. بىراق ول قىزىق­سىز كورىندى. ەرەكشە, ەشكىم جاسا­ماعان, ناقتى زەرتتەۋ قۇرالى بولاتىن­داي نارسە جاساعىمىز كەلدى. مارس تاقىرىبىن تاڭداعاندا ونىڭ اتموسفەراسى, بەدەرى مەن زەرتتەۋ قيىندىقتارى تۋرالى كوپ وقىدىق. سول كەزدە لاۆالىق تۇتىكشەلەر مەن ۇڭگىرلەر تۋرالى دەرەكتەرگە تاپ بولدىق. ولار – ۆۋلكان اتقىلاۋ كەزىندە پايدا بولاتىن جەراستى ارنالارى. وسىنداي ۇڭگىرلەر بولاشاق عارىشكەرلەر ءۇشىن قاۋىپسىز باس­پانا بولا الادى دەگەن ويعا كەلدىك», دەيدى ەڭلىك.

قىزدار روبوت يدەياسىن دامىتىپ, سەيس­ميكالىق بارلاۋ ادىسىنە جۇگىنۋدى ۇسىنعان. ياعني قۇرىلعى جەرگە سوققى بەرىپ, ودان تارالاتىن تولقىنداردى تىڭداۋ ارقىلى استىنداعى كەڭىستىكتى انىقتايدى. وسىنداي ءادىس ارقىلى ۇڭگىردىڭ تەرەڭدىگى مەن بەرىكتىگىن بىلۋگە بولادى. «NASA جانە باسقا دا عارىش اگەنتتىكتەرىنىڭ ماتەريالدارىن وقىدىق. اعىلشىن تىلىندەگى عىلىمي ماقالالاردى ءتۇسىنىپ, سالىستىرمالى تۇردە تالداۋعا تۋرا كەلدى. دەرەكتەردىڭ كوبى ناقتى ەمەس, ءتىپتى ءبىر-بىرىنە قايشى كەلەتىن جەرلەرى دە بار. بىراق ءبىز سونىڭ اراسىنان نەگىزگە الۋعا بولاتىن مالىمەتتەردى جيناپ, مودەل جاساۋدا ەسكەردىك», دەيدى ءسانيا.

روبوتتىڭ قۇرىلىمىن وقۋشىلار وزدەرى قۇراستىرعان. «3D» پرينتەردەن بولشەكتەر شىعارىپ, سىمدارىن جالعاپ, ستانوكتار ارقىلى ءبىر-بىرىنە بەكىتكەن. جوبادا «3D» ۇلگىلەۋدى ءسانيا جاساعان, ال ەلەكترونيكا مەن جيناقتاۋ جۇمىستارىنا ەڭلىك جاۋاپتى بولعان. باعدارلامالاۋ مەن قوزعالىس فۋنكتسيالارىن بىرگە پىسىقتاعان. «باعدارلامالاۋدى جەتىك بىلمەسەڭ, روبوت جۇمىس ىستەمەيدى. سوندىقتان كود جازۋ مەن ەلەكتروندى بولشەكتەردى بىرىكتىرۋدى تەرەڭىرەك مەڭگەرە باستادىم. روبوت العاش رەت قوزعالعان ءسات – ءبىزدىڭ ەڭ قۋانىشتى كۇنى­مىز بولدى. ءتىپتى ارنايى كەدەرگى قويىپ, وعان ادەيى قاقپان ورناتىپ كور­دىك», دەيدى ەڭلىك مامان.

قازىرگى تاڭدا روبوتتىڭ مەحانيكالىق بولىگى عانا سىنالعان. ال سەيسميكالىق داتچيكتەرىن قوسۋ كەلەسى كەزەڭگە جوسپارلانعان. بىراق جوبا اۆتورلارى بايقاۋداعى ەڭ اۋىر ءسات – قۇرىلعىنى قۇراستىرۋ ەمەس, جوبانى ساحنادا قورعاۋ بولعانىن ايتادى. «تەست بارىسىندا قو­بالجىمادىق. بىراق قورعاردا قاتتى ۋايىمدادىق. قازىلار ءبىزدىڭ يدەيامىزدى تۇسىنە مە, ەڭبەگىمىزدى باعالاي ما دەگەن الاڭ بولدى. ناتيجەسىندە, 22 جاسقا دەيىنگى قاتىسۋشىلار اراسىندا «ماكەت» اتالىمى بويىنشا ءبىرىنشى ورىندى يەلەندىك. بۇل ءبىز ءۇشىن ۇلكەن جەتىستىك», دەيدى ءسانيا شوقان.

قىزداردىڭ كۇن ءتارتىبى تاڭەرتەڭگى 8:15-تەن كەشكى 18:00-گە دەيىن ساباقپەن وتەدى. سوعان قاراماستان, ينجەنەرلىك جوبالارعا دا ۋاقىت تابادى. «بوس وتىرعىم كەلمەيدى. ەنەرگيام كوپ, ونى پايدالى ىسكە جۇمساۋعا تىرىسامىن. بۇل جوبالار – جاي حوببي ەمەس, ءوزىڭدى ءارتۇرلى سالادا سىناپ كورۋدىڭ جولى. راس, كەيدە دەمالۋعا ۋاقىت جوقتاي كورىنەدى. بىراق بۇل ەرتەڭگى بولاشاق ءۇشىن جاسالىپ جاتقان ەڭبەك», دەيدى ءسانيا.

«مەن اەروعارىش سالاسىندا جۇمىس ىستەگىم كەلەدى. روبوت جاساۋ – ارمانىم. ءيا, كەيدە شارشايسىڭ, ۇساق-تۇيەككە اشۋلاناسىڭ. بىراق سەرىكتەسىڭمەن سوي­لەسىپ الساڭ, جەڭىلدەپ قالاسىڭ. ال كەيدە سۇيىكتى دورامامدى قاراپ, ءبارىن ۇمىتىپ كەتەم», دەيدى ەڭلىك.

جاس زەرتتەۋشىلەر عىلىمدا قىزدارعا ورىن جوق دەگەن ەسكى تاپتاۋرىنعا ءۇزىلدى-كەسىلدى قارسى. «قىزدارعا بالا كەزدەن سەنىم مەن قولداۋ كەرەك. ولار تەحنيكالىق سالانى تاڭداۋدان قورىقپاۋعا ءتيىس. سەبەبى ولاردىڭ يدەياسى – قۇندى. عىلىم تەك ەر بالالارعا ارنالماعان. سابرينا پاستەرسكي سىندى امەريكالىق فيزيك 16 جاسىندا ۇشاق جاساپ, ءوزى ۇشقان. وسىنداي مىسالدار بىزگە دە جول اشىق ەكەنىن دالەلدەيدى», دەيدى ولار. 

سوڭعى جاڭالىقتار