سالانىڭ بۇگىنگى بەلەسى

بىلتىر مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ مەديتسينا قىز­مەت­­كەرلەرىن قۇقىقتىق جانە قار­جى­لىق تۇرعىدان قورعاۋ جۇيە­سىن ەنگىزەتىن جانە ولاردىڭ جاۋاپ­كەرشىلىگىن ارتتىراتىن, الەۋ­مەتتىك جاعىنان قولدايتىن زاڭعا قول قويدى. وسى ارقىلى مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ كاسىبي جاۋاپكەرشىلىگىن ساقتاندىرۋ تەتىگى ەنگىزىلىپ, سالا ماماندارىن قولداۋعا باعىتتالعان تۇزەتۋلەر قابىلداندى. اۋىلدىق جەرلەردە كادر تاپشىلىعى بار سالالاردا جۇمىس ىستەيتىن ماماندارعا ءبىر رەتتىك 100 ەڭ تومەنگى جالاقى كولەمىندە (8,5 ملن تەڭگەدەن استام) تولەم تاعايىندالدى. ناتيجەسىندە, 2023 جىلدىڭ قورىتىندىسى بو­يىنشا دارىگەر تاپشىلىعى 19%-عا (4864-تەن 3954-كە دەيىن), ورتا بۋىن مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگى 7%-عا (4820-دان 4505-كە دەيىن) ازايدى.

مەديتسيناداعى ءبىلىم ساپاسىن كوتەرۋ ماقساتىندا گرانتتار مولشەرى سارالانىپ, مەديتسينالىق كوللەدجدەر مەن جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقيتىن ستۋدەنتتەردىڭ شاكىرتاقىسى كوبەيگەن. مەملەكەت جىل سايىن جۇزدەگەن ستۋدەنت پەن مەديتسينا مامانىن شەتەلدىڭ جە­تەكشى ۋنيۆەرسيتەتتەرىنە وقۋعا جىبەرەدى. وسىلايشا, ءبىلىمى تو­لىس­قان ماماندار شەتەلدىڭ وزىق تاجى­ريبەسى مەن ءبىلىمىن وتاندىق مەديتسينانى دامىتۋعا پايدالانىپ ءجۇر. بيىلعى جىلدىڭ العاشقى 5 ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىن­شا 1,4 ملن ادام ستاتسيونارلىق كومەك العان. ونىڭ ىشىندە 399 مىڭنان استامى – بالالار. 445 مىڭنان استام وپەراتسيا جاسالسا, ونىڭ 8,4 مىڭى – جوعارى تەحنولوگيالى وپەراتسيالار. 80 مىڭنان استام ناۋقاس ستاتسيونار جاعدايىندا وڭالتۋدان وتكەن, 3 ميلليوننان استام رەابيليتاتسيالىق قىزمەت ەمحانادا كورسەتىلگەن. جىل باسىنان كۇنى بۇگىنگە دەيىن ەلدەگى ەمحانالار 163 ميلليوننان استام وتىنىشكە قىزمەت كورسەتكەن. جەدەل جاردەم قىزمەتى 2,7 ملن شۇعىل شاقىرتۋعا بارعان. قولى التىن اكۋشەرلەردىڭ كومەگىمەن 132 مىڭعا جۋىق بالا دۇنيەگە كەلگەن.

دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى پرە­­زيدەنت تاپسىرماسىمەن مەدي­تسي­نا­لىق-سانيتارلىق العاشقى كومەكتى جۇيەلى تۇردە ترانس­فور­­ماتسيالاۋدى بىل­تىر باس­تاپ كەتتى. بۇل وزگەرىستەر دەن­ساۋ­لىق ساقتاۋ جۇيەسىنىڭ بار­لىق ساتى­سىن قامتيدى. ياعني وزگە­رىستەر زاڭ­نامادان باستالىپ, تسيفرلىق شە­شىمدەر مەن جاڭا كلينيكالىق تاجىري­بەلەردى ەنگى­زۋمەن جالعاسادى. مىسالى, پروفيلاكتيكا مەن سوزىلمالى اۋرۋ­لاردى باسقارۋعا باسىمدىق بەرە وتىرىپ, العاشقى كومەك كور­سەتۋدىڭ بىرىڭعاي ستاندارتتارى بەكى­تىلدى. مەديتسينالىق ءبىلىم ساپاسى كۇشەيدى. مەيىرگەرلىك تاجىريبە دامىپ كەلەدى. ەندى مەيىرگەرلەر دە پاتسيەنت­تەردى ءوز بەتىنشە قابىلداي الادى. بۇعان قوسا, ونكولوگيالىق جانە جۇرەك-قان تامىرلارى اۋرۋلارىن ەرتە انىقتاۋعا باعىتتالعان سكري­نينگتىڭ جاڭا تۇرلەرى ىسكە قوسىلدى. كارديولوگيا, ونكولوگيا, ەندوكرينولوگيا, باسقا دا باعىت­تار بويىنشا قۇزىرەتتىلىك ورتا­لىق­تارى قۇرىلىپ جاتىر. كەيىنگى ءۇش جىلدا ەلىمىزدە 633 دەنساۋلىق نى­سانى بوي كوتەرگەن. ولاردىڭ قا­تارىندا استاناداعى ۇلت­تىق عىلىمي ونكولوگيا ورتا­لى­عىنىڭ, 200 توسەكتىك ورىنعا شاق­تال­عان ۇلت­تىق شۇعىل مەديتسينانى ۇي­لەس­تىرۋ ورتالىعىنىڭ نىساندارى بار. الماتىدان 350 توسەكتىك ورىن ۇلت­تىق عىلىمي جۇقپالى اۋرۋ­­لار ورتالىعى سالىندى. «اۋىل­­دا دەن­ساۋلىق ساقتاۋدى جاڭ­عىرتۋ» ۇلت­تىق جوباسى اياسىندا بۇ­گىن­گە دەيىن 469 العاشقى مەدي­تسينا­لىق-سانيتارلىق العاشقى كومەك (مساك) نىسانى سالىنعان. بيىل جىل­دىڭ سوڭىنا دەيىن تاعى 186 نى­­ساننىڭ قۇرىلىسى اياق­تا­لادى دەپ جوسپارلانعان. بۇدان وزگە 32 كوپ­سالالى اۋداندىق ورتا­لىق اۋرۋ­­­حانا زامانعا ساي مەدي­تسي­نا­لىق جاب­­دىقتارمەن جاڭعىر­تى­لىپ جاتىر.

مەم­لەكەت باسشىسى بىلتىرعى جول­­داۋىندا مەديتسينادا اقپا­راتتىڭ بىرىڭعاي دەرەكقورىن قۇرۋدى ۇسىندى. سالاعا بولىنگەن قاراجاتتىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماسەلەسىن باسشىلىققا الۋدى تاپسىردى. بىرىنە-ءبىرى بايلانىسى جوق ونداعان باعدارلاما مەن اقپاراتتار بازاسىنىڭ ورنىنا بىرىڭعاي مەملەكەتتىك مەدي­تسينالىق اقپارات جۇيەسىن جاساۋدى جۇكتەدى. سودان بەرىدە سالادا ءبىر­شاما وزگەرىس بولدى. ايتالىق, ەلى­مىزدىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالا­سىندا 17 اقپاراتتىق جۇيە بار بول­سا, وسى جۇيە­لەردى سەگىزگە قىس­قار­تۋعا قاتىس­تى جۇمىس باستالىپ كەتتى. بىرىڭ­عاي مەملەكەتتىك مەدي­تسينالىق دەرەك­قور ازىرلەنىپ جاتىر. جۇمىستاردى دەنساۋ­لىق ساق­تاۋ مينيسترلىگى جوسپارعا ساي بيىل جەل­توقسانعا دەيىن اياقتاۋعا ءتيىس.

بۇگىندە مەديتسيناداعى 52 مەملە­كەتتىك قىزمەتتىڭ 90%-دان استامى تولىق تسيفرلاندىرىلعان. بىرىڭ­عاي مەملەكەتتىك مەديتسي­نا­لىق اقپاراتتىق جۇيە مەدي­تسي­نا­لىق كومەكتى تولەۋدىڭ بىر­ىڭ­­عاي جۇيەسىن ەنگىزەدى. وسى ار­قى­لى «جالعان دەرەكتەردىڭ» جولىن كەسۋگە ارنالعان تسيفر­لىق باقىلاۋ تەتىكتەرى ىسكە قوسى­لادى. سيتۋاتسيالىق تالداۋ ورتالىعى دەنساۋ­لىق ساقتاۋ مينيستر­لىگى­نىڭ اقپاراتتىق جۇيە­لەرى­مەن بىرىكتىرىلەدى. مەدي­تسينا­لىق اقپارات­تىق جۇيە­لەر­دى ينتەگراتسيالاۋدىڭ, مودەر­ني­زا­تسيالاۋدىڭ ناتيجەسىندە مەديتسينا قىزمەتكەرىنىڭ جۇكتەمەسى 40%-عا ازايادى. دارىگەرلەر بۇگىنگە دەيىن 4 اقپاراتتىق جۇيەدە جۇمىس ىستەسە, قازىر سونىڭ ءبىرىن عانا قولدانادى.

دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى مەملەكەت باسشىسىنىڭ, ۇكى­مەت­تىڭ تاپسىرمالارىن ۋاق­تىلى ءارى ساپالى ورىنداۋ ماق­سا­تىندا مەديتسينالىق كومەكتى ۇيىم­داس­تى­رۋدى جەتىلدىرۋگە كۇش سالىپ, ونىڭ قولجەتىمدىلىگى مەن ساپاسىن قامتاماسىز ەتۋگە كوپ كوڭىل بو­لەدى. ءمامس جۇيەسىن تۇبەگەيلى جاڭ­عىرتۋ جونىندە جاڭا باستاما­لاردى ەنگىزەدى. سالاعا ينۆەس­تي­تسيا تارتۋدى جالعاستىرىپ, ۇلت­تىق جوبا اياسىندا دەنساۋلىق ساق­تاۋ نىساندارىن ۋاقتىلى پاي­دالانۋعا بەرۋگە باسىمدىق بەرەدى. بىرىڭعاي مەملەكەتتىك مەدي­تسينالىق اقپاراتتىق جۇيەنى ەنگىزىپ, مەديتسينا ماماندارىن دايارلاۋ ىسىندە ساپانى ارتتىرۋدى پىسىقتايدى. شىن مانىندە رەسۋرستاردى ءتيىمدى, اشىق جانە ۇتىمدى پايدالانۋ ارقىلى عانا پاتسيەنتكە باعىتتالعان دەنساۋلىق ساقتاۋ مودەلىن قالىپتاستىرۋعا مۇمكىندىك تۋادى. جوعارىداعى جوسپاردىڭ بارلىعىن ۇيلەسىمدى ىسكە اسىرۋدا ماسەلەنىڭ ءبارى قارجىلاندىرۋعا كەلىپ تىرەلەدى. مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسى جۇزەگە اسىرىلا باستاعالى  سالاعا تيەسىلى قاراجات ەكى ەسە كوبەيدى. قارجى جەتكىلىكتى, دەمەك جۇمىستى ءتيىمدى ۇيلەستىرە بىلسە, مەديتسينالىق كومەك ساپاسىن جاقسارتۋمەن قاتار, مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن كوتەرە بەرۋگە دە ابدەن بولادى.