ترانسكاسپي وڭىرىنە ماڭىزى زور وقيعا كاسپي تەڭىزىنىڭ ازەربايجان استاناسى باكۋدەن 65 شاقىرىم جەردە وتكىزىلدى. جاڭادان اشىلعان اليات تەڭىز پورتىندا ترانسكاسپي ترانزيتتىك «شيحازي (قحر)–دوستىق–اقتاۋ پورتى–اليات پورتى–كيشلى (باكۋ ماڭىندا)» باعدارىمەن العاشقى قارلىعاشى «نوماد ەكسپرەسس» كونتەينەرلىك پويىزىن قارسى الۋ سالتاناتى بولدى. سالتاناتتى شاراعا ازەربايجان پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ءابيد شاريفوۆ, كولىك ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى اريف اسكەروۆ, «قازاقستان تەمىر جولى» ۇك» اق پرەزيدەنتى اسقار مامين, «ازەربايجان تەمىر جولى» جاق توراعاسى دجاۆيد گۋربانوۆ, گرۋزيا تەمىر جولىنىڭ باسشىسى مامۋكا باحتادزە, قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ ازەربايجان رەسپۋبليكاسىنداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى حۋن تسزيۋين قاتىستى.
بۇل جىلجىمالى قۇرام قىتاي, قازاقستان, ازەربايجان ەلدەرى مەن اقتاۋ جانە اليات تەڭىز پورتتارىنىڭ بىرلەسكەن ۇيلەستىرىلگەن قىزمەتتەرىنىڭ ناتيجەسى بولىپ تابىلادى.
كونتەينەرلىك پويىز قازاقستان مەن كاسپي تەڭىزى ارقىلى 3500 شاقىرىم ۇزاق جولدى بەس تاۋلىكتە ءجۇرىپ ءوتتى. پويىز دوستىق ستانساسىنان اقتاۋ پورتىنا باردى. اقتاۋدان پاروم ارقىلى ازەربايجان رەسپۋبليكاسىنىڭ اليات پورتىنا جەتكىزىلدى. ودان ءارى قاراي باكۋ ماڭىنداعى كيشلى ستانساسىنا باعىت الدى.
پويىزدى كۇتىپ الۋ سالتاناتىندا ءسوز سويلەگەن «قازاقستان تەمىر جولى» ۇك» اق پرەزيدەنتى اسقار مامين ترانسكاسپي باعدارىنىڭ قازاقستان مەن ازەربايجان مەملەكەتتەرىنىڭ الەۋەتىن كوتەرۋگە ازيا مەن ەۋروپا اراسىنداعى ترانزيتتىك كوپىر قىزمەتىن اتقاراتىندىعىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, ترانسكاسپي باعدارىنىڭ نەگىزگى بولىگى بولىپ تابىلاتىن كارس–احالكالاكي تەمىرجولى پايدالانۋعا بەرىلسە, اتالمىش باعدارداعى جۇك تاسىمالى زور سەرپىن الادى.
ءوز كەزەگىندە «ازەربايجان تەمىر جولدارى» جاق توراعاسى دجاۆيد گۋربانوۆ وسى باعداردىڭ ماڭىزدى ەكەندىگىنە توقتالىپ, قازاقستان تاراپىنىڭ حالىقارالىق جوباعا بەلسەندى قاتىسىپ وتىرعاندىعىنا العىس ءبىلدىردى.
اسقار ءماميننىڭ ايتۋىنشا, ايماقتاعى ەلدەردىڭ اراسىنداعى تاۋار اينالىمىن ەسەپكە العان كەزدە, ترانسكاسپي كونتەينەرلىك تاسىمالى 2020 جىلدارعا قاراي شامامەن 300 مىڭ فۋتتىق ەكۆيۆالەنتتى قۇرايدى. بۇل جوبا قىتاي, قازاقستان, ازەربايجان, گرۋزيا مەن تۇركيا مەملەكەتتەرىنىڭ تەمىرجولدارى, كاسپي تەڭىز پورتتارى, كەمە ءجۇرۋ كەڭىستىگى, تەرمينالدارداعى سەرۆيستىك قىزمەتتەردى جەتكىزۋدىڭ بارىنشا وڭتايلى جولدارىن قاراستىرعاندا, بارلىق مۋلتيمودالدىق شەشىمدەردى ۇيلەستىرگەندە, بىرىڭعاي تاريفتىك ساياساتتى جۇزەگە اسىرعاندا مۇمكىندىك الادى.
بۇل باعدار قازاقستاننىڭ ترانزيتتىك جانە ەكسپورتتىق الەۋەتىن ارتتىرادى. ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعدارىنداعى باسەكەلەستىكتى وسىرەدى. قازىردىڭ وزىندە وسى باعدارعا ەۋروپالىق ەلدەردىڭ جۇك جونەلتۋشىلەرى دە قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىر. ترانزيتتىك جانە سىرتقى ساۋدا جۇكتەرىن تاسىمالداۋعا تارتۋ ءۇشىن بىرىڭعاي باسەكەلەستىككە ساي تەمىرجول ءتاريفى ەنگىزىلەدى جانە جالپىعا ورتاق جول قوزعالىسى تەحنولوگياسى قولدانىلادى.
بولاشاقتا كونتەينەرلىك پويىزدار باعىتى دامىتىلىپ, ۇيلەستىرۋ كوميتەتىنە مۇشە ەلدەردىڭ باعدارىنا قازاقستان ارقىلى ترانزيتتىك جولمەن ءتۇركياعا ودان ەۋروپاعا بەت الادى.
«قازىردىڭ وزىندە ءبىزدىڭ ءبىرلەسكەن جۇمىسىمىزعا الەمدىك كورپوراتسيالار ۇلكەن قىزىعۋشىلىقپەن قاراپ وتىر. سەبەبى, قىتايدىڭ, وڭتۇستىك ازيانىڭ وندىرىستىك الەۋەتى مەن لوگيستيكالىق-كولىكتىك قىزمەت ونىمدەرى جانە تاۋارلارى ازيادان ەۋروپاعا جەتكىزىلىپ, ودان كەرى قاراي دا تاسىمالدانۋى جۇزەگە اسىرىلۋدا, دەپ اتاپ ءوتتى قتج جەتەكشىسى.
ا. ءماميننىڭ ايتۋىنشا, جىل اياعىنا دەيىن قىتايدان ازەربايجان ارقىلى گرۋزيا مەن ىستامبۇلعا كونتەينەرلىك پويىز ۇيىمداستىرىلادى. ونىڭ ارىپتەسى مامۋكا باحتادزەنىڭ حابارلاۋىنا قاراعاندا, بۇل باعىتتاعى جۇكتەردى تاسىمالداۋعا كورەيا مەن جاپونيا دا قىزىعۋشىلىق تانىتۋدا. ەكى ەل اراسىنداعى ترانسكاسپي باعدارى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆ پەن ازەربايجان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ي.اليەۆتىڭ جوعارى دەڭگەيدەگى كەلىسىمدەرى نەگىزىندە جۇزەگە اسىرىلىپ وتىر.
وسى كۇنى العاشقى ترانزيتتىك كونتەينەرلىك پويىزبەن باكۋگە تەززا «Evolution» سەرياسىنداعى قازاقستاندىق تەپلوۆوزدىڭ العاشقى پارتياسى جەتكىزىلدى.
سالتاناتتى شارادا «ازەربايجان تەمىر جولى» جاق ءتوراعاسى د. گۋربانوۆ ەكى ەل اراسىندا ۇزاق جىلداردان بەرى سەنىمدى سەرىكتەستىك ورناعاندىعىن اتاپ ءوتتى.
«قازاقستان تەمىر جولى» ۇك» اق پرەزيدەنتى اسقار مامين قازاقستاننىڭ ازەربايجانعا تەمىرجول كولىگى ماشينالارىن جەتكىزەتىن سەنىمدى ورىنداۋشى ەكەندىگىن ايتا كەلىپ, قازىرگى تاڭدا تەپلوۆوزدار, ەلەكتروۆوزدار, باعىتتاۋىش بۇرمالار مەن تەمىرجولدىڭ باسقا دا ونىمدەرىن جەتكىزە الاتىندىعىن ايتتى. بارلىق كەلىسىمشارتتىڭ باعاسى 350 ميلليون اقش دوللارى شاماسىنا جەتىپ وتىر.
وسى ماقساتتا استانادان جەتكىزىلەتىن «لوكوموتيۆ قۇراستىرۋ زاۋىتى» اق تەپلوۆوزدارىن «ازەربايجان تەمىر جولى» جاق قازاقستان دامۋ بانكى بەرىپ وتىرعان ليزينگتىك قارجىعا الادى. بۇل قازاقستاننىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدەگى وتاندىق تاۋارلاردى شەتەلگە ليزينگتىك قارجىلاندىرۋ ارقىلى شىعارىپ وتىرعان باستاپقى جوباسى. جىل اياعىنا دەيىن «لوكوموتيۆ قۇراستىرۋ زاۋىتى» اق ازەربايجانعا ون لوكوموتيۆ جەتكىزىپ بەرۋدى جوسپارلاپ وتىر.
بۇعان دەيىن ەكسپورتقا شىعارىلعان قازاقستاندىق تەپلوۆوزدار قىرعىزستان, تاجىكستان, ۋكراينا, تۇرىكمەنستان اۋماعىندا جۇيتكىپ ءجۇر. وسىلايشا ەلورداداعى لوكوموتيۆ قۇراستىرۋ زاۋىتى ءوز ونىمدەرىن شەتەلگە شىعارۋ اياسىن كەڭەيتە تۇسۋدە.
كاسىپورىن «نۇرلى جول» باعدارلاماسى اياسىندا وتاندىق تەمىرجول كولىگى ماشينالارىن ەكسپورتقا شىعارۋدى مىقتاپ قولعا الماق.
قازاقستان, ازەربايجان, گرۋزيا تەمىرجول اكىمشىلىكتەرىنىڭ بىرلەسكەن جوباسى قىتايدا جاساقتالعان كونتەينەرلىك قۇرامنىڭ قازاقستان اۋماعىن كوكتەي ءوتىپ ازەربايجانعا كەلىپ توقتاۋى ۇلكەن قۇبىلىسقا اينالدى. بۇل جىلجىمالى قۇرام وزىمەن بىرگە قازاقستاننىڭ استاناسىندا قۇراستىرىلىپ جاتقان زاماناۋي لوكوموتيۆتى جەتكىزدى. تەپلوۆوز كابيناسىندا قازاقستاندىق جانە ازەربايجاندىق لوكوموتيۆ بريگادالارى ءبىر-ءبىرىن قۇشاق جايا قارسى الدى. العاشقى تەپلوۆوزدى الماتى لوكوموتيۆ پايدالانۋ دەپوسىنىڭ ءماشينيسى امانات ابدۋللاەۆ پەن كومەكشىسى ديدار كوپباەۆ جەتكىزسە, ازەربايجان تەمىرجولى لوكوموتيۆ پايدالانۋ دەپوسىنىڭ ماشينيستەرى الەكساندار گاۆريلوۆ, رەزۆان ميريەۆ, روۆشان نابيەۆ, شاگين اسلانوۆ قىزىعا تاماشالاپ, ۇيرەنۋگە كىرىستى. سالماعى 138 توننا تارتاتىن الىپ تەپلوۆوزدى جەتكىزگەن الماتىلىقتاردىڭ بويىنان ءبىر جۇك تۇسكەندەي جەڭىلدەپ قالدى. بەسىنشى بۋىنداعى سوڭعى ۇلگىدەگى اسا قۋاتتى تەحنيكاعا ازەربايجاندىق ارەپتەستەرى شاتتانا قۋانۋدا. ەندى ولار مىقتى تەحنيكامەن ەۆلاح–بالاكان, ەۆلاح–كۋچارلي, شيرۆان–استارا, يميشلي–حوراديز باعدارلارىنا زىمىرايتىن بولادى.
جاڭا ۇلگىدەگى تەپلوۆوزدىڭ ماڭداي تۇسىنا قازاق جانە ازەربايجان تىلدەرىندە سەنىمدى سەرىكتەستىڭ ترانسكاسپي ترانزيتتىك باعدارىنا زور سەرپىن بەرەتىندىگى ايشىقتالىپ, جازىلعان. ەندى بۇل باعدار ۇلى جىبەك جولىنىڭ جاڭاشا جالعاستىق تاباتىندىعىنىڭ شىنايى كەپىلى بولادى.
ەسكەندىر ەرتاي.
بۇل جىلجىمالى قۇرام قىتاي, قازاقستان, ازەربايجان ەلدەرى مەن اقتاۋ جانە اليات تەڭىز پورتتارىنىڭ بىرلەسكەن ۇيلەستىرىلگەن قىزمەتتەرىنىڭ ناتيجەسى بولىپ تابىلادى.
كونتەينەرلىك پويىز قازاقستان مەن كاسپي تەڭىزى ارقىلى 3500 شاقىرىم ۇزاق جولدى بەس تاۋلىكتە ءجۇرىپ ءوتتى. پويىز دوستىق ستانساسىنان اقتاۋ پورتىنا باردى. اقتاۋدان پاروم ارقىلى ازەربايجان رەسپۋبليكاسىنىڭ اليات پورتىنا جەتكىزىلدى. ودان ءارى قاراي باكۋ ماڭىنداعى كيشلى ستانساسىنا باعىت الدى.
پويىزدى كۇتىپ الۋ سالتاناتىندا ءسوز سويلەگەن «قازاقستان تەمىر جولى» ۇك» اق پرەزيدەنتى اسقار مامين ترانسكاسپي باعدارىنىڭ قازاقستان مەن ازەربايجان مەملەكەتتەرىنىڭ الەۋەتىن كوتەرۋگە ازيا مەن ەۋروپا اراسىنداعى ترانزيتتىك كوپىر قىزمەتىن اتقاراتىندىعىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, ترانسكاسپي باعدارىنىڭ نەگىزگى بولىگى بولىپ تابىلاتىن كارس–احالكالاكي تەمىرجولى پايدالانۋعا بەرىلسە, اتالمىش باعدارداعى جۇك تاسىمالى زور سەرپىن الادى.
ءوز كەزەگىندە «ازەربايجان تەمىر جولدارى» جاق توراعاسى دجاۆيد گۋربانوۆ وسى باعداردىڭ ماڭىزدى ەكەندىگىنە توقتالىپ, قازاقستان تاراپىنىڭ حالىقارالىق جوباعا بەلسەندى قاتىسىپ وتىرعاندىعىنا العىس ءبىلدىردى.
اسقار ءماميننىڭ ايتۋىنشا, ايماقتاعى ەلدەردىڭ اراسىنداعى تاۋار اينالىمىن ەسەپكە العان كەزدە, ترانسكاسپي كونتەينەرلىك تاسىمالى 2020 جىلدارعا قاراي شامامەن 300 مىڭ فۋتتىق ەكۆيۆالەنتتى قۇرايدى. بۇل جوبا قىتاي, قازاقستان, ازەربايجان, گرۋزيا مەن تۇركيا مەملەكەتتەرىنىڭ تەمىرجولدارى, كاسپي تەڭىز پورتتارى, كەمە ءجۇرۋ كەڭىستىگى, تەرمينالدارداعى سەرۆيستىك قىزمەتتەردى جەتكىزۋدىڭ بارىنشا وڭتايلى جولدارىن قاراستىرعاندا, بارلىق مۋلتيمودالدىق شەشىمدەردى ۇيلەستىرگەندە, بىرىڭعاي تاريفتىك ساياساتتى جۇزەگە اسىرعاندا مۇمكىندىك الادى.
بۇل باعدار قازاقستاننىڭ ترانزيتتىك جانە ەكسپورتتىق الەۋەتىن ارتتىرادى. ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعدارىنداعى باسەكەلەستىكتى وسىرەدى. قازىردىڭ وزىندە وسى باعدارعا ەۋروپالىق ەلدەردىڭ جۇك جونەلتۋشىلەرى دە قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىر. ترانزيتتىك جانە سىرتقى ساۋدا جۇكتەرىن تاسىمالداۋعا تارتۋ ءۇشىن بىرىڭعاي باسەكەلەستىككە ساي تەمىرجول ءتاريفى ەنگىزىلەدى جانە جالپىعا ورتاق جول قوزعالىسى تەحنولوگياسى قولدانىلادى.
بولاشاقتا كونتەينەرلىك پويىزدار باعىتى دامىتىلىپ, ۇيلەستىرۋ كوميتەتىنە مۇشە ەلدەردىڭ باعدارىنا قازاقستان ارقىلى ترانزيتتىك جولمەن ءتۇركياعا ودان ەۋروپاعا بەت الادى.
«قازىردىڭ وزىندە ءبىزدىڭ ءبىرلەسكەن جۇمىسىمىزعا الەمدىك كورپوراتسيالار ۇلكەن قىزىعۋشىلىقپەن قاراپ وتىر. سەبەبى, قىتايدىڭ, وڭتۇستىك ازيانىڭ وندىرىستىك الەۋەتى مەن لوگيستيكالىق-كولىكتىك قىزمەت ونىمدەرى جانە تاۋارلارى ازيادان ەۋروپاعا جەتكىزىلىپ, ودان كەرى قاراي دا تاسىمالدانۋى جۇزەگە اسىرىلۋدا, دەپ اتاپ ءوتتى قتج جەتەكشىسى.
ا. ءماميننىڭ ايتۋىنشا, جىل اياعىنا دەيىن قىتايدان ازەربايجان ارقىلى گرۋزيا مەن ىستامبۇلعا كونتەينەرلىك پويىز ۇيىمداستىرىلادى. ونىڭ ارىپتەسى مامۋكا باحتادزەنىڭ حابارلاۋىنا قاراعاندا, بۇل باعىتتاعى جۇكتەردى تاسىمالداۋعا كورەيا مەن جاپونيا دا قىزىعۋشىلىق تانىتۋدا. ەكى ەل اراسىنداعى ترانسكاسپي باعدارى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆ پەن ازەربايجان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ي.اليەۆتىڭ جوعارى دەڭگەيدەگى كەلىسىمدەرى نەگىزىندە جۇزەگە اسىرىلىپ وتىر.
وسى كۇنى العاشقى ترانزيتتىك كونتەينەرلىك پويىزبەن باكۋگە تەززا «Evolution» سەرياسىنداعى قازاقستاندىق تەپلوۆوزدىڭ العاشقى پارتياسى جەتكىزىلدى.
سالتاناتتى شارادا «ازەربايجان تەمىر جولى» جاق ءتوراعاسى د. گۋربانوۆ ەكى ەل اراسىندا ۇزاق جىلداردان بەرى سەنىمدى سەرىكتەستىك ورناعاندىعىن اتاپ ءوتتى.
«قازاقستان تەمىر جولى» ۇك» اق پرەزيدەنتى اسقار مامين قازاقستاننىڭ ازەربايجانعا تەمىرجول كولىگى ماشينالارىن جەتكىزەتىن سەنىمدى ورىنداۋشى ەكەندىگىن ايتا كەلىپ, قازىرگى تاڭدا تەپلوۆوزدار, ەلەكتروۆوزدار, باعىتتاۋىش بۇرمالار مەن تەمىرجولدىڭ باسقا دا ونىمدەرىن جەتكىزە الاتىندىعىن ايتتى. بارلىق كەلىسىمشارتتىڭ باعاسى 350 ميلليون اقش دوللارى شاماسىنا جەتىپ وتىر.
وسى ماقساتتا استانادان جەتكىزىلەتىن «لوكوموتيۆ قۇراستىرۋ زاۋىتى» اق تەپلوۆوزدارىن «ازەربايجان تەمىر جولى» جاق قازاقستان دامۋ بانكى بەرىپ وتىرعان ليزينگتىك قارجىعا الادى. بۇل قازاقستاننىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدەگى وتاندىق تاۋارلاردى شەتەلگە ليزينگتىك قارجىلاندىرۋ ارقىلى شىعارىپ وتىرعان باستاپقى جوباسى. جىل اياعىنا دەيىن «لوكوموتيۆ قۇراستىرۋ زاۋىتى» اق ازەربايجانعا ون لوكوموتيۆ جەتكىزىپ بەرۋدى جوسپارلاپ وتىر.
بۇعان دەيىن ەكسپورتقا شىعارىلعان قازاقستاندىق تەپلوۆوزدار قىرعىزستان, تاجىكستان, ۋكراينا, تۇرىكمەنستان اۋماعىندا جۇيتكىپ ءجۇر. وسىلايشا ەلورداداعى لوكوموتيۆ قۇراستىرۋ زاۋىتى ءوز ونىمدەرىن شەتەلگە شىعارۋ اياسىن كەڭەيتە تۇسۋدە.
كاسىپورىن «نۇرلى جول» باعدارلاماسى اياسىندا وتاندىق تەمىرجول كولىگى ماشينالارىن ەكسپورتقا شىعارۋدى مىقتاپ قولعا الماق.
قازاقستان, ازەربايجان, گرۋزيا تەمىرجول اكىمشىلىكتەرىنىڭ بىرلەسكەن جوباسى قىتايدا جاساقتالعان كونتەينەرلىك قۇرامنىڭ قازاقستان اۋماعىن كوكتەي ءوتىپ ازەربايجانعا كەلىپ توقتاۋى ۇلكەن قۇبىلىسقا اينالدى. بۇل جىلجىمالى قۇرام وزىمەن بىرگە قازاقستاننىڭ استاناسىندا قۇراستىرىلىپ جاتقان زاماناۋي لوكوموتيۆتى جەتكىزدى. تەپلوۆوز كابيناسىندا قازاقستاندىق جانە ازەربايجاندىق لوكوموتيۆ بريگادالارى ءبىر-ءبىرىن قۇشاق جايا قارسى الدى. العاشقى تەپلوۆوزدى الماتى لوكوموتيۆ پايدالانۋ دەپوسىنىڭ ءماشينيسى امانات ابدۋللاەۆ پەن كومەكشىسى ديدار كوپباەۆ جەتكىزسە, ازەربايجان تەمىرجولى لوكوموتيۆ پايدالانۋ دەپوسىنىڭ ماشينيستەرى الەكساندار گاۆريلوۆ, رەزۆان ميريەۆ, روۆشان نابيەۆ, شاگين اسلانوۆ قىزىعا تاماشالاپ, ۇيرەنۋگە كىرىستى. سالماعى 138 توننا تارتاتىن الىپ تەپلوۆوزدى جەتكىزگەن الماتىلىقتاردىڭ بويىنان ءبىر جۇك تۇسكەندەي جەڭىلدەپ قالدى. بەسىنشى بۋىنداعى سوڭعى ۇلگىدەگى اسا قۋاتتى تەحنيكاعا ازەربايجاندىق ارەپتەستەرى شاتتانا قۋانۋدا. ەندى ولار مىقتى تەحنيكامەن ەۆلاح–بالاكان, ەۆلاح–كۋچارلي, شيرۆان–استارا, يميشلي–حوراديز باعدارلارىنا زىمىرايتىن بولادى.
جاڭا ۇلگىدەگى تەپلوۆوزدىڭ ماڭداي تۇسىنا قازاق جانە ازەربايجان تىلدەرىندە سەنىمدى سەرىكتەستىڭ ترانسكاسپي ترانزيتتىك باعدارىنا زور سەرپىن بەرەتىندىگى ايشىقتالىپ, جازىلعان. ەندى بۇل باعدار ۇلى جىبەك جولىنىڭ جاڭاشا جالعاستىق تاباتىندىعىنىڭ شىنايى كەپىلى بولادى.
ەسكەندىر ەرتاي.
