اۋدانعا بارعان ءىسساپار كەزىندە ءابجان اۋىلىنا دا جول ءتۇستى. ءبىزدىڭ گازەتىمىزدىڭ تۇراقتى وقىرمانى, ءوزى دە ماقالالار جازاتىن قايىرگەلدى اعامىزدىڭ قالادان اۋىلعا كوشىپ كەلگەنىن ەستىپ, سالەمدەسىپ شىعايىق دەپ ويلادىق.
– ابجانعا «ەگەمەن» كەلەدى دەگەندى ەستىپ بۇ كىسىدە ۇيقى جوق, – دەپ جەڭگەمىز ءبىزدى ازىلدەي ك ۇلىپ قارسى الدى.
قاقپادان كىرگەن بەتتە كورگەنىمىز, باۋ-باقشالى اۋلا, اينالا ەگىلگەن قالىڭ شىرشا ءتىپتى, بويلاپ قالىپتى. قانشا اۋىلعا بارىپ جۇرسەك تە, اۋىل قازاعىنىڭ ءدال مىناداي باعبانشىلىعىن, باۋ-باقشا وسىرۋگە دەن قويعان پىسىقتىعىن سيرەك كورەسىڭ.
– وتاندىق, اۋىلدىق ءونىم دەگەن وسى! ءابجان اۋىلىنا حوش كەلدىڭىز! – دەپ اعامىز دا ازىلدەي قارسى الىپ جاتىر.
وتكەن جىلى قايىرگەلدى اعامىز «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا 1,5 ميلليون تەڭگە نەسيە الىپتى.
– سودان بىردەن جىلىجاي قۇرىلىسىن باستادىم. ءوزىمنىڭ ماماندىعىم اگرونوم. وسى ءبىر جىلىجاي سالۋدى ءومىر بويى ارمانداپ كەلدىم. زەينەتكە شىققان سوڭ سول ماقسات جۇزەگە استى. قالادان اۋىلعا كوشىپ كەلدىك. قيار مەن قىزاناقتى جىلىجايدا, ال, اۋلامىزدا باسقا دا كوكونىس تۇرلەرىن ءوسىرۋدى ايەلىمىز ەكەۋمىز وسىلاي باستادىق, – دەيدى قايىرگەلدى اعاي.
ءسويتىپ, اۋماعى 135 شارشى مەتردى قۇرايتىن جىلىجايدىڭ جوباسىن ازىرلەيدى. جوباسىنىڭ جۇزەگە اسۋىنا «ستالمونتاج» جشس ديرەكتورى كورشى اۋىلدا وسكەن الەكساندر تەرەنتەۆ قولداۋ كورسەتىپتى. قۇنى 60 مىڭ تەڭگەنى قۇرايتىن جوبالىق جۇمىستارىن تەگىن جاساپ بەرەدى. جىلىجايدىڭ مەتالل قۇرىلعىلارىن دايىنداپ, قۇراستىرادى. اعىل-تەگىل بولماسا دا, ۇيدەگى قۇدىقتان كەلەتىن سۋمەن-اق جىلىجايىن, اۋلاسىن كۇتىپ-باپتاپ وتىر.
اۋىلداعى ءبىر ماسەلە – سۋدىڭ بولماۋى. تۇرعىندار باياعىدان كەلە جاتقان قايران نەسىپباي اتامىز قازىپ كەتكەن قۇدىعىنىڭ ارقاسىندا سۋ ءىشىپ وتىر ەكەن. اۋىلدىقتار ورتالىقتاندىرىلعان سۋ قۇبىرى انە كەلەدى-مىنە كەلەدىمەن ءالى كۇتىپ ءجۇر. ءبىز دە اعامىزدىڭ قيار, قىزاناق ءوسىپ كەلە جاتقان جىلىجايىن ارالاپ شىقتىق. ايەلى ساۋلە دە بيىل 300 ءتۇپ قيار, قىزاناق ەككەندەرىن, كۇندەلىكتى كۇتىپ-باپتاپ ءوسىرىپ جاتقاندارىن ايتىپ ءوتتى. اگرونوم اعامىزعا باستى قولداۋشىسى, كومەكشىسى ساۋلە اپايىمىز.
اۋلاسى دا, جىلىجايى دا پىسىق, كۇتىم جاساعان قولداردان ءوسىپ-ءونىپ كەلە جاتقانى كورىنىپ تۇر. كۇننەن ءنار الاتىن جىلىجايدىڭ ىشىندەگى اۋا تەمپەراتۋراسى 35 گرادۋستى كورسەتىپ تۇر. پوليكاربوناتتان سالىنعان قابىرعالار جىلۋدى جاقسى ساقتايدى دەيدى. قىستا كوكونىس ەگەتىن جۇيەكتەردى بيىك ورنالاستىرسا, سۋىققا شىدايدى. باعبان اعامىزدىڭ ايتۋىنشا, قياردى ءوسىرۋ تەحنولوگياسى جەڭىل, اۋا رايى قولايلى بولسا جەتىپ جاتىر.
70 كۇننەن كەيىن ءونىم الۋعا بولادى. ال, اۋدان باسشىلىعى اۋىلداردى, باسقا دا الەۋمەتتىك نىسانداردى كوكونىسپەن قامتاماسىز ەتسەڭىز دەپ ءوتىنىش ايتقان كورىنەدى. سۇرانىس بار. وسى شاعىن اۋلادان بىلتىر 5 تونناداي ءونىم الىپتى. ءبىز اۋىز تيگەن ەشقانداي قوسپاسىز وسكەن كارتوپ دەگەنىڭ ءدامدى. ەكىنشىدەن, قايىرگەلدى اعانىڭ اۋلاسى الما, تاڭقۋراي, ورىك اعاشتارىنا تولى. ەڭ كورىكتىسى – وبلىستاعى شالداي ورمان شارۋاشىلىعىنان اكەلىنگەن شىرشالار, قاراعاي مەن قايىڭدار بۇگىندە اۋلاعا عانا ەمەس, اۋىلعا كورىك بەرىپ تۇر! ەندى ەمەن اعاشىنىڭ تۇقىمىن سالىپ, تاجىريبە جاساپ كورمەكشى ەكەن. ءتىپتى, ءوسىپ بويلاپ كەلە جاتقان شىرشالى قاراعايلار توبىنا «ەسىلباي ورمانى» دەپ ات قويىپتى. ءابجان اۋىلىنىڭ توپىراعى جاقسى, قۇنارلى بولعان با, الدە, ادامنىڭ تابيعاتقا, اعاشقا دەگەن جاناشىر ماحابباتىنا ىرزا بولعاننان با, بولاشاق ورمان جاپ-جاسىل بولىپ جايقالىپ كەلەدى. بوس جاتقان جەرلەر كوپ, سول الاڭقايلاردى الىپ ءبارىمىز بىرىگىپ باقشا سالايىق, كارتوپ ەگەيىك, جۇمىس جاسايىق دەپ اۋىلدىڭ جىگىتتەرىن جاقسى ءىسكە جۇمىلدىرعىسى-اق كەلەدى. قولداۋ بولماي تۇرعانداي. ءيا, جاسىل جەلەك – اۋىل, ەل بايلىعى.
جۋىردا ەلباسى استانا اينالاسىنداعى جاسىل ايماقتى ارالاعاندا 1997 جىلدان بەرى ءجۇرگىزىلگەن جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە ەگىلگەن جاسىل جەلەكتىڭ اۋدانى بۇگىندە 70 مىڭ گەكتارعا جەتكەنىن اتاپ ءوتتى. «ءبىر كەزدەرى ءبىزدىڭ بۇل جوسپارىمىزعا كۇمانمەن قاراعاندار بولعان ەدى. بىراق, ءبىز وسى ورماندى بولاشاق ۇرپاق ءۇشىن ءوسىرىپ, ونى قازاقستاننىڭ كەرەمەتىنە اينالدىردىق دەدى. استانا ورمانىن 2020 جىلعا قاراي ونىڭ كولەمىن 100 مىڭ گەكتارعا جەتكىزۋ مىندەتى قويىلدى.
– اعاش ءوسىر, سوڭىڭدا سەن وسىرگەن تال قالسىن دەگەن ءسوز بار. ەلباسى ءسوزىن مەن دە تىڭداپ, كورىپ وتىردىم. پرەزيدەنتىمىزدىڭ جاسىل جەلەك ءوسىرۋ, ورمان جاساۋ باستاماسى بارىمىزگە ۇلگى بولسىن. ارينە, جاسىل جەلەك – جانعا قۋات. حالىققا پايداسى ءتيسىن, وزگەلەرگە ۇلگى بولسىن دەگەن نيەتپەن قولعا العان ءىس قوي بۇل. كەيىنگى جاستارعا اعاش ەگۋ قاجەتتىگىن كورسەتىپ, ەڭبەككە, تابيعاتتى قورعاۋعا باۋلۋىمىز كەرەك. وزگە ەلدەرمەن تەرەزەمىز تەڭ بولۋ ءۇشىن –ەلباسى ايتقانداي ەڭبەكتەنۋ كەرەك. جىلىجاي سالىپ, كوكونىس وسىرۋدەگى ماقسات – اۋىلدا وتىرىپ ءوز اۋلامىزدان وتاندىق ءونىم ءوسىرىپ جاساي الاتىنىمىزدى دالەلدەۋ, سوندا اۋىلىمىز, ەلىمىز وركەندى بولادى, – دەيدى قايىرگەلدى ماشرىق ۇلى.
فاريدا بىقاي,
«ەگەمەن قازاقستان».
پاۆلودار وبلىسى, اقتوعاي اۋدانى.
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن : وزگەرىس قۋانار.
– ابجانعا «ەگەمەن» كەلەدى دەگەندى ەستىپ بۇ كىسىدە ۇيقى جوق, – دەپ جەڭگەمىز ءبىزدى ازىلدەي ك ۇلىپ قارسى الدى.
قاقپادان كىرگەن بەتتە كورگەنىمىز, باۋ-باقشالى اۋلا, اينالا ەگىلگەن قالىڭ شىرشا ءتىپتى, بويلاپ قالىپتى. قانشا اۋىلعا بارىپ جۇرسەك تە, اۋىل قازاعىنىڭ ءدال مىناداي باعبانشىلىعىن, باۋ-باقشا وسىرۋگە دەن قويعان پىسىقتىعىن سيرەك كورەسىڭ.
– وتاندىق, اۋىلدىق ءونىم دەگەن وسى! ءابجان اۋىلىنا حوش كەلدىڭىز! – دەپ اعامىز دا ازىلدەي قارسى الىپ جاتىر.
وتكەن جىلى قايىرگەلدى اعامىز «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا 1,5 ميلليون تەڭگە نەسيە الىپتى.
– سودان بىردەن جىلىجاي قۇرىلىسىن باستادىم. ءوزىمنىڭ ماماندىعىم اگرونوم. وسى ءبىر جىلىجاي سالۋدى ءومىر بويى ارمانداپ كەلدىم. زەينەتكە شىققان سوڭ سول ماقسات جۇزەگە استى. قالادان اۋىلعا كوشىپ كەلدىك. قيار مەن قىزاناقتى جىلىجايدا, ال, اۋلامىزدا باسقا دا كوكونىس تۇرلەرىن ءوسىرۋدى ايەلىمىز ەكەۋمىز وسىلاي باستادىق, – دەيدى قايىرگەلدى اعاي.
ءسويتىپ, اۋماعى 135 شارشى مەتردى قۇرايتىن جىلىجايدىڭ جوباسىن ازىرلەيدى. جوباسىنىڭ جۇزەگە اسۋىنا «ستالمونتاج» جشس ديرەكتورى كورشى اۋىلدا وسكەن الەكساندر تەرەنتەۆ قولداۋ كورسەتىپتى. قۇنى 60 مىڭ تەڭگەنى قۇرايتىن جوبالىق جۇمىستارىن تەگىن جاساپ بەرەدى. جىلىجايدىڭ مەتالل قۇرىلعىلارىن دايىنداپ, قۇراستىرادى. اعىل-تەگىل بولماسا دا, ۇيدەگى قۇدىقتان كەلەتىن سۋمەن-اق جىلىجايىن, اۋلاسىن كۇتىپ-باپتاپ وتىر.
اۋىلداعى ءبىر ماسەلە – سۋدىڭ بولماۋى. تۇرعىندار باياعىدان كەلە جاتقان قايران نەسىپباي اتامىز قازىپ كەتكەن قۇدىعىنىڭ ارقاسىندا سۋ ءىشىپ وتىر ەكەن. اۋىلدىقتار ورتالىقتاندىرىلعان سۋ قۇبىرى انە كەلەدى-مىنە كەلەدىمەن ءالى كۇتىپ ءجۇر. ءبىز دە اعامىزدىڭ قيار, قىزاناق ءوسىپ كەلە جاتقان جىلىجايىن ارالاپ شىقتىق. ايەلى ساۋلە دە بيىل 300 ءتۇپ قيار, قىزاناق ەككەندەرىن, كۇندەلىكتى كۇتىپ-باپتاپ ءوسىرىپ جاتقاندارىن ايتىپ ءوتتى. اگرونوم اعامىزعا باستى قولداۋشىسى, كومەكشىسى ساۋلە اپايىمىز.
اۋلاسى دا, جىلىجايى دا پىسىق, كۇتىم جاساعان قولداردان ءوسىپ-ءونىپ كەلە جاتقانى كورىنىپ تۇر. كۇننەن ءنار الاتىن جىلىجايدىڭ ىشىندەگى اۋا تەمپەراتۋراسى 35 گرادۋستى كورسەتىپ تۇر. پوليكاربوناتتان سالىنعان قابىرعالار جىلۋدى جاقسى ساقتايدى دەيدى. قىستا كوكونىس ەگەتىن جۇيەكتەردى بيىك ورنالاستىرسا, سۋىققا شىدايدى. باعبان اعامىزدىڭ ايتۋىنشا, قياردى ءوسىرۋ تەحنولوگياسى جەڭىل, اۋا رايى قولايلى بولسا جەتىپ جاتىر.
70 كۇننەن كەيىن ءونىم الۋعا بولادى. ال, اۋدان باسشىلىعى اۋىلداردى, باسقا دا الەۋمەتتىك نىسانداردى كوكونىسپەن قامتاماسىز ەتسەڭىز دەپ ءوتىنىش ايتقان كورىنەدى. سۇرانىس بار. وسى شاعىن اۋلادان بىلتىر 5 تونناداي ءونىم الىپتى. ءبىز اۋىز تيگەن ەشقانداي قوسپاسىز وسكەن كارتوپ دەگەنىڭ ءدامدى. ەكىنشىدەن, قايىرگەلدى اعانىڭ اۋلاسى الما, تاڭقۋراي, ورىك اعاشتارىنا تولى. ەڭ كورىكتىسى – وبلىستاعى شالداي ورمان شارۋاشىلىعىنان اكەلىنگەن شىرشالار, قاراعاي مەن قايىڭدار بۇگىندە اۋلاعا عانا ەمەس, اۋىلعا كورىك بەرىپ تۇر! ەندى ەمەن اعاشىنىڭ تۇقىمىن سالىپ, تاجىريبە جاساپ كورمەكشى ەكەن. ءتىپتى, ءوسىپ بويلاپ كەلە جاتقان شىرشالى قاراعايلار توبىنا «ەسىلباي ورمانى» دەپ ات قويىپتى. ءابجان اۋىلىنىڭ توپىراعى جاقسى, قۇنارلى بولعان با, الدە, ادامنىڭ تابيعاتقا, اعاشقا دەگەن جاناشىر ماحابباتىنا ىرزا بولعاننان با, بولاشاق ورمان جاپ-جاسىل بولىپ جايقالىپ كەلەدى. بوس جاتقان جەرلەر كوپ, سول الاڭقايلاردى الىپ ءبارىمىز بىرىگىپ باقشا سالايىق, كارتوپ ەگەيىك, جۇمىس جاسايىق دەپ اۋىلدىڭ جىگىتتەرىن جاقسى ءىسكە جۇمىلدىرعىسى-اق كەلەدى. قولداۋ بولماي تۇرعانداي. ءيا, جاسىل جەلەك – اۋىل, ەل بايلىعى.
جۋىردا ەلباسى استانا اينالاسىنداعى جاسىل ايماقتى ارالاعاندا 1997 جىلدان بەرى ءجۇرگىزىلگەن جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە ەگىلگەن جاسىل جەلەكتىڭ اۋدانى بۇگىندە 70 مىڭ گەكتارعا جەتكەنىن اتاپ ءوتتى. «ءبىر كەزدەرى ءبىزدىڭ بۇل جوسپارىمىزعا كۇمانمەن قاراعاندار بولعان ەدى. بىراق, ءبىز وسى ورماندى بولاشاق ۇرپاق ءۇشىن ءوسىرىپ, ونى قازاقستاننىڭ كەرەمەتىنە اينالدىردىق دەدى. استانا ورمانىن 2020 جىلعا قاراي ونىڭ كولەمىن 100 مىڭ گەكتارعا جەتكىزۋ مىندەتى قويىلدى.
– اعاش ءوسىر, سوڭىڭدا سەن وسىرگەن تال قالسىن دەگەن ءسوز بار. ەلباسى ءسوزىن مەن دە تىڭداپ, كورىپ وتىردىم. پرەزيدەنتىمىزدىڭ جاسىل جەلەك ءوسىرۋ, ورمان جاساۋ باستاماسى بارىمىزگە ۇلگى بولسىن. ارينە, جاسىل جەلەك – جانعا قۋات. حالىققا پايداسى ءتيسىن, وزگەلەرگە ۇلگى بولسىن دەگەن نيەتپەن قولعا العان ءىس قوي بۇل. كەيىنگى جاستارعا اعاش ەگۋ قاجەتتىگىن كورسەتىپ, ەڭبەككە, تابيعاتتى قورعاۋعا باۋلۋىمىز كەرەك. وزگە ەلدەرمەن تەرەزەمىز تەڭ بولۋ ءۇشىن –ەلباسى ايتقانداي ەڭبەكتەنۋ كەرەك. جىلىجاي سالىپ, كوكونىس وسىرۋدەگى ماقسات – اۋىلدا وتىرىپ ءوز اۋلامىزدان وتاندىق ءونىم ءوسىرىپ جاساي الاتىنىمىزدى دالەلدەۋ, سوندا اۋىلىمىز, ەلىمىز وركەندى بولادى, – دەيدى قايىرگەلدى ماشرىق ۇلى.
فاريدا بىقاي,
«ەگەمەن قازاقستان».
پاۆلودار وبلىسى, اقتوعاي اۋدانى.
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن : وزگەرىس قۋانار.
