وبلىس تۇرعىندارىنىڭ تۇرمىسىنا عانا ەمەس, بۇكىل ەلدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىنە تىكەلەي قاۋىپ ءتوندىرىپ وتىرعان وزەكتى ماسەلەلەر ماجىلىستە دە كوتەرىلدى. پرەمەر-مينيسترگە ساۋال جولداعان دەپۋتات ۇلاسبەك سادىبەكوۆ جايىلىمداردىڭ قۋراۋى مەن مال ازىعىنىڭ تاپشىلىعى اۋىل تۇرعىندارىنىڭ تۇرمىسىن ودان سايىن اۋىرلاتىپ وتىرعانىن جەتكىزدى.
مال باسىنىڭ ازايۋى دا تىرشىلىگى ءتورت ت ۇلىككە تاۋەلدى وڭىردە ۇلكەن پروبلەماعا اينالدى. وسىنداي ماسەلەلەرگە ۇكىمەتتىڭ نازارىن اۋدارعان دەپۋتات زارداپ شەككەن اۋدانداردا توتەنشە جاعداي رەجىمىن جاريالاۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋدى, قۋاڭشىلىق زارداپتارىن ەڭسەرۋگە باعىتتالعان ارنايى وڭىرلىك باعدارلاما قابىلداپ, ونىڭ اياسىندا عىلىمي نەگىزدەلگەن اگروەكولوگيالىق شەشىمدەردى جۇزەگە اسىرۋ كەرەك ەكەنىن اتاپ ءوتتى. دەپۋتات «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى» اق ارقىلى كوكتەمگى دالا جۇمىستارىنا بەرىلگەن نەسيە قاراجاتتارى مەن «قازاگروقارجى» اق ارقىلى 2023 جىلدان بەرى ليزينگكە الىنعان تەحنيكالار جونىندەگى نەسيەلەردىڭ قايتارۋ مەرزىمىن 1 جىلعا شەگەرۋدى ۇسىندى. وڭتۇستىكتەگى شارۋالار «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى» اق تاراپىنان اۋداندارداعى نەسيە سەرىكتەستىكتەرىنە قويىلاتىن تالاپتاردى وڭتايلاندىرۋعا, جاۋىپ تاستاعان نەسيە جەلىسىن قايتا اشۋعا ىقپال ەتۋدى سۇرايدى.
«اسا قاۋىپتى زياندى ورگانيزمدەرگە قارسى كۇرەس شارالارىن جەدەل ءارى ءتيىمدى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن وڭدەۋگە جاتاتىن بارلىق جەر كولەمىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 100% قارجىلاندىرۋ كەرەك. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى اگروونەركاسىپتىك كەشەندەگى مەملەكەتتىك ينسپەكتسيا كوميتەتىنىڭ اسا قاۋىپتى زياندى ورگانيزمدەرگە قارسى كۇرەس جۇرگىزۋ قۇزىرەتىن, ءتيىستى قارجى كولەمىمەن بىرگە ءوڭىر اكىمدىكتەرىنە بەرۋدى ۇسىنامىن», دەدى ءماجىلىس دەپۋتاتى.
قوزعالعان قوس ماسەلەدەن تۋىنداعان قيىندىقتاردى جەڭىلدەتۋ باعىتىندا وبلىستىق دەڭگەيدە قولعا الىنعان جۇمىستار بارشىلىق. حالىق قالاۋلىسى ۇسىنىستارى قولداۋ تابادى دەگەن ۇمىتتەگى شارۋالار سۋ ۇنەمدەۋدىڭ بارلىق مۇمكىندىگىن قولدانىپ كەلەدى. ياعني سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن ەنگىزە وتىرىپ شىعىندى ازايتىپ, سۋارمالى جەرلەردى ۇتىمدى پايدالانۋعا تىرىسىپ جاتىر. وبلىستا 2030 جىلعا قاراي سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن 216,3 مىڭ گەكتارعا ەنگىزۋ جوسپارلانعان. بيىل 27 مىڭ گەكتار القاپقا سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋ جوسپارى بەكىتىلدى. دەگەنمەن بارلىق مۇمكىندىك ەسكەرىلە وتىرىپ, جوسپار كولەمى ەكى ەسە ارتتى.
وبلىس كولەمىندە شەتەلدىك ينۆەستوردىڭ اتسالىسۋىمەن جاڭا تەحنولوگيا 32 مىڭ گەكتارعا ەنگىزىلگەن. ترانسشەكارالىق سۋعا تاۋەلدىلىكتى تومەندەتۋ ماقساتىندا جاڭا تەحنولوگيالاردى وڭتۇستىك اۋدانداردا 24 مىڭ گەكتارعا ەنگىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. اۋىل شارۋاشىلىعى ەڭبەككەرلەرىن زاماناۋي ىلعال ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن قولدانۋعا ىنتالاندىرۋ ماقساتىندا جابدىقتار ساتىپ الۋعا, سونداي-اق بارلىق قاجەتتى ينفراقۇرىلىمدى جۇرگىزۋگە جۇمسالعان شىعىنداردىڭ 50%-ىن وتەۋدى كوزدەيتىن ينۆەستيتسيالىق سۋبسيديالاۋ تۇرىندەگى مەملەكەتتىك قولداۋ جۇزەگە اسىرىلادى. وعان قوسا شىعىننىڭ تاعى 30%-ى وبلىس بيۋدجەتى ارقىلى وتەلەدى.
تۇركىستان وڭىرىندەگى ايماقتاردا بايدىبەك اتا, قاراقۋىس سۋقويمالارى سالىنىپ جاتىر. سونداي-اق «بورالداي», «يقان سۋ» سۋقويمالارىن سالۋ جوبالارى ازىرلەنگەن. جوبالار تولىق ىسكە اسقان جاعدايدا «بوگەن» سۋقويماسىنا قوسىمشا 120,3 ملن تەكشە مەتر اعىن سۋ جەتكىزىلىپ, تۇركىستان قالاسى اۋماعىنداعى وڭىرلەردە ماسەلە شەشىمىن تابادى. «بورالداي» سۋقويماسى تۇركىستان قالاسى مەن ورداباسى, بايدىبەك, وتىرار, ساۋران اۋداندارىنداعى 67 مىڭ گا جەردى كەپىلدى اعىن سۋمەن قامتاماسىز ەتەدى. ونىڭ ىشىندە وتىرار, ساۋران اۋداندارىندا جاڭادان 6000 گا, ورداباسى اۋدانى قاجىمۇقان اۋىلدىق وكرۋگىندە 630 گا سۋارمالى ەگىستىك القاپتارى قوسىلادى. مامانداردىڭ مالىمدەۋىنشە, جاۋىن-شاشىننىڭ از تۇسۋىنەن بيىل ارنالاردا سۋ كولەمى ەداۋىر كەمىگەن. ماسەلەن, وتكەن جىلى ارىس وزەنى ارقىلى كەلەتىن سۋ سەكۋندىنا 55 تەكشە مەتردى قۇراسا, بيىل بۇل كورسەتكىش 13 تەكشە مەتردەن اسپاي تۇر. بوگەن سۋقويماسىنا جينالعان سۋ مولشەرى بىلتىر 339 ملن تەكشە مەترگە جەتسە, قازىرگى تاڭدا ناقتى بار سۋ – 230 ملن تەكشە مەتر. بۇل ورايدا وبلىس اكىمدىگى جاۋاپتىلاردان اعىن سۋدىڭ بەيبەرەكەت بوساتىلۋىنا جول بەرمەۋدى, باقشا تۇرلەرىنىڭ ءونۋ كەزەڭدەرىن ەسكەرىپ, كەزەكتىڭ ساقتالۋىن قاداعالاۋدى تالاپ ەتىپ وتىر.
كەيىنگى جىلدارى بىرقاتار اۋدان تۇرعىندارىن شىركەيلەر شارشاتىپ كەلەدى. اۋقىمدى جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتقانىنا قاراماستان, شىركەيلەردى تۇبەگەيلى جويۋ ازىرگە مۇمكىن بولماي تۇر. زيانكەستەردىڭ كوبەيۋىنە قارسى كەشەندى ءىس-شارالار قولعا الىنعان. ايتالىق, سىرداريا وزەنىنىڭ بويىنداعى ەلدى مەكەندەردە حيميالىق, بيولوگيالىق پرەپاراتتار قولدانىلىپ جاتىر. ءىس-شارالار ەكولوگياعا زيان كەلتىرمەي, زيانكەستەردىڭ سانىن ازايتۋعا باعىتتالعان. جۋىردا «باكتيتسيد» بيوپرەپاراتىنىڭ 111 تونناداي سۋسپەنزياسى قۇيىلدى. بۇل جۇمىستارعا 12 ارنايى تەحنيكا, 6 قايىق, 28 ادام جۇمىلدىرىلدى. جىبەرىلەتىن ءدارىنىڭ مولشەرى سىرداريا وزەنىندەگى, كوكساراي قويماسىنان شىعىپ جاتقان سۋدىڭ كولەمىنە قاراي ەسەپتەلەدى. بيىل وزەندى دارىلەۋدىڭ اراقاشىقتىعى جيىلەگەن. شىركەي دەرناسىلدەرى شوعىرلانعان اۋماقتا ءدارىنىڭ مولشەرى كوبەيتىلگەن. جاۋاپتىلار جۇمىس ناتيجەسىندە سىرداريا وزەنىن جاعالاي ورنالاسقان اۋىلداردا شىركەي ازايدى دەيدى. مۇنى جەرگىلىكتى تۇرعىندار دا راستايدى.
وبلىس اۋماعىندا بارەرلىك حيميالىق وڭدەۋ جۇمىسى جۇرگىزىلىپ كەلەدى. بۇل جۇمىسقا 38 تولىق جەتەكتى جەڭىل اۆتوكولىك, 36 ارقاعا اسىلاتىن بۇرىككىش, 4 تەرمووڭدەۋ, اۋە دروندارى جۇمىلدىرىلعان. كولىك جەتپەيتىن ايماقتارعا ارنايى دروندار قولدانىلادى. وبلىس اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى زۇلپىحار جولداسوۆتىڭ مالىمدەۋىنشە, وبلىستاعى 52 ەلدى مەكەندى 15 سەكتورعا ءبولىپ, 600-گە جۋىق كوشەدە زالاسىزداندىرۋ تۇراقتى جۇرگىزىلىپ كەلەدى.
بيىل شىركەيگە قارسى دەزينسەكتسيا شارالارى سىرداريا وزەنىندە, سونداي-اق تۇركىستان, كەنتاۋ, ارىس قالالارىندا, وتىرار, شاردارا, كەلەس, ورداباسى, ساۋران اۋداندارىندا اتقارىلىپ جاتىر. عىلىمي سۇيەمەلدەۋ جۇمىستارىن «زاششيتا-راستەني-ك» جشس جۇرگىزەدى. سىرداريا وزەنىنە 9 رەت بيولوگيالىق وڭدەۋ جۇرگىزىلىپ, 95 120 كيلوگرامم پرەپارات قۇيىلدى. اسا قاۋىپتى زيانكەستەرگە قارسى حيميالىق وڭدەۋ 450 مىڭ گەكتارعا جۇرگىزىلگەن. وتىرار مەن ارىس, ورداباسى شەكارالاس اۋماعىندا كەيىنگى كۇندەرى انىقتالعان 850 گا اۋماق وڭدەلىپ, زيانكەستەن تازالانعان.
وبلىس اكىمدىگىنىڭ مالىمەتىنشە, بۇگىندە وڭىردە شەگىرتكە زيانكەسىنە قارسى جالپى 368,6 مىڭ گا جەر دارىلەنگەن. ونىڭ ىشىندە ارىستا – 132,9 مىڭ, كەلەستە – 108,8 مىڭ, سارىاعاشتا – 97 مىڭ, شاردارادا – 5724, ورداباسىدا – 11,5 مىڭ, بايدىبەكتە – 5750, قازىعۇرتتا 4954 گا جەر حيميالىق وڭدەۋدەن ءوتتى.
تۇركىستان وبلىسى
