مىرزاحمەت جىلىسباەۆ
سوعىس جىلدارى وڭىردەن 140 مىڭنان اسا سارباز مايدانعا اتتانسا, ولاردىڭ جارتىسى عانا ەلگە امان ورالعان. سولاردىڭ ءبىرى – 18 جاسىندا مايدانعا اتتانعان قازىعۇرتتىق اكىمباي جۇماباەۆ بيىل 102 جاسقا تولىپ وتىر. ستالينگراد تۇبىندەگى كەسكىلەسكەن ۇرىسقا قاتىسىپ, بارلاۋشىلار توبىندا بولعان. مايداننىڭ العى شەبىنە كومەك قولى رەتىندە جىبەرىلگەن 122-اتقىشتار بريگاداسىنىڭ قۇرامىندا ۆولگا وزەنىن ءجۇزىپ ءوتۋ بارىسىندا جاۋدىڭ قارشا بوراتقان سناريادتارىنىڭ استىندا قالادى. تالاي تاعدىر ۇزىلگەن سول شايقاستا اكىمباي اقساقال اۋىر جاراقات الىپ, گوسپيتالگە جاتقىزىلادى. ەلگە 1943 جىلى ورالىپ, 40 جىل بويى تابان اۋدارماي تۋىپ-وسكەن تۇرباتتاعى اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا ەڭبەك ەتەدى. سوعىستا كورسەتكەن جاۋىنگەرلىك ەرلىگى ءۇشىن ءىى دارەجەلى «وتان سوعىسى» وردەنىمەن, «گەرمانيانى جەڭگەنى ءۇشىن» مەدالىمەن جانە بىرنەشە مەرەكەلىك مەدالمەن ماراپاتتالعان. بۇگىندە اقساقال 4 ۇل, 2 قىز, 21 نەمەرە, 6 شوبەرە, 2 شوپشەگىنىڭ قىزىعىن كورىپ وتىر.
ال وسى اۋدانداعى سىنتاس اۋىلىنىڭ تۋماسى انارباي مىرزاحمەتوۆ اقساقال بيىل 99 جاسقا كەلەدى. سوعىسقا 1944 جىلى ءوز ەركىمەن اتتانعان جاۋىنگەر سەمەي قالاسىندا ءبىر ايلىق دايىندىق كۋرسىنان وتكەن سوڭ پولشانىڭ ۆارشاۆا قالاسىنا بارىپ, 1-بەلارۋس مايدانىندا بولعان. ۋكراينا مايدانىنداعى قيان-كەسكى شايقاستارعا قاتىسقان. پولشانىڭ ۆارشاۆا قالاسىن, گەرمانيانىڭ ماگدەنبۋرگ, بلانكەنبۋرگ, بەرلين قالالارىن ازات ەتۋ اسكەري وپەراتسيالارىنا دا قاتىسىپ, جاۋىنگەرلىك شەبەرلىگىن كورسەتە بىلگەن. «ەرلىگى ءۇشىن», «بەرليندى العانى ءۇشىن», «گەرمانيانى جەڭگەنى ءۇشىن» مەدالدارىمەن ناگرادتالعان. سوعىس بىتكەن سوڭ رەسەيدىڭ يۆانوۆ قالاسىندا اۋە-دەسانت اسكەرىندە اسكەري بورىشىن وتەپ, 1950 جىلدىڭ قازان ايىندا ەلگە ورالادى. ۇزاق جىلدار بويى «جاڭاتۇرمىس» ۇجىمشارىندا فەرما مەڭگەرۋشىسى, جۇرگىزۋشى بولىپ ەڭبەك ەتكەن ارداگەر 3 ۇل, 7 قىز ءوسىرىپ, 48 نەمەرە, 92 شوبەرە, 3 شوپشەك ءسۇيىپ وتىر. جالپى, سوعىسقا قازىعۇرت اۋدانىنان 8 مىڭعا جۋىق سارباز اتتانىپ, كوبى مايدان دالاسىندا قازا تاپقان. اۋداننان ەكى بىردەي كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى شىقتى. ءبىرى سابىر راحىموۆ بولسا, ەكىنشىسى – قاراقوزى ابداليەۆ.
ال سوزاق اۋدانىنان ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسى جىلدارى 6 مىڭعا جۋىق ازامات مايدان دالاسىنا اتتانعان. سولاردىڭ امان-ەسەن ەلگە ورالعاندارىنان بۇگىندە كوزى ءتىرىسى – جالعىز مىرزاحمەت جىلىسباەۆ. بيىل 99 جاسقا كەلگەن مىرزاحمەت اقساقال سوعىسقا اتتانعان كەزدە 18 جاستاعى بوزبالا ەدى. 1944 جىلدىڭ قاراشا ايىندا ۇجىمشارداعى ساۋاتى جوق ەرەسەكتەردى حات تانۋعا ۇيرەتىپ جۇرگەن ونى ءبىر تۇندە مايدانعا الىپ كەتەدى. ارداگەر مايداندا 92-اۆتواتقىشتار پولكى قۇرامىندا گەنەرال-پولكوۆنيك باتوۆتىڭ باتالونىندا سوعىسقان. سوعىستان كەيىن ەلگە ورالعان سوڭ ۇستازدىق قىزمەتىن جالعاستىرعان مىرزاحمەت جىلىسباەۆ ءومىرىنىڭ 46 جىلىن ۇستازدىق قىزمەتكە ارناعان. بۇگىندە جارىمەن بىرگە 13 ۇل-قىزدان 47 نەمەرە, 97 شوبەرە ءسۇيىپ وتىر. سونداي-اق ارداگەر ومىردەن كورگەن-بىلگەندەرىن قاعاز بەتىنە ءتۇسىرىپ, ءوزىنىڭ وسيەتى مەن وي-تۇجىرىمدارى جيناقتالعان «ۇرپاققا امانات» اتتى كىتاپ شىعارعان.
وبلىستاعى كوزى ءتىرى ارداگەردىڭ تاعى ءبىرى – زاكىر مۇساەۆ 1925 جىلى 1 قاڭتاردا ەسكى يقان اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن. اسكەر قاتارىنا 1943 جىلى شاقىرىلىپ, پەتروپاۆلداعى 44-پولكتە قىزمەت ەتتى. سول جىلدىڭ قىركۇيەگىندە مايدانعا اتتانىپ, سوعىس كەزىندە ەكى رەت جارالانعان. ونىڭ ەرلىگى جوعارى باعالانىپ, «وتان سوعىسى», «قىزىل جۇلدىز» وردەندەرىمەن جانە 13 جاۋىنگەرلىك مەدالمەن ماراپاتتالعان. سوعىستان كەيىن زاكىر مۇساەۆ 1950 جىلعا دەيىن درەزدەندەگى نكۆد عيماراتىندا كۇزەت بولىمىندە قىزمەت ەتتى. ال تۋعان جەرىنە ورالعان سوڭ, الدىمەن كالينين اتىنداعى ۇجىمشاردا, ارتىنان پارتيانىڭ XXIII سەزى اتىنداعى كەڭشاردىڭ يقان ماقتا ستانساسىندا ەسەپشى بولىپ جۇمىس ىستەدى.
بۇگىندە سارىاعاش اۋدانىندا كوزى ءتىرى سوعىس ارداگەرى ەرماحون يشحونوۆ بيىل 102-گە تولدى. ول 1923 جىلى 1 قاڭتاردا تاشكەنت وبلىسى كالينين اۋدانىندا دۇنيەگە كەلگەن. اعالارى مايدانعا اتتانعاندا وتباسىنىڭ بار اۋىرتپالىعى ەرماحونعا تۇسەدى. 1942 جىلدىڭ 4 مامىرىندا ءوزى دە اسكەر قاتارىنا شاقىرىلىپ, سوعىسقا اتتانادى. ۆورونەج وبلىسىندا 3 ايداي اسكەري دايىندىقتان وتكەن. ماۋسىم ايىندا العاش رەت ۇرىسقا كىرگەن ە.يشحونوۆ 1945 جىلدىڭ اياعىندا حاركوۆ قالاسى ءۇشىن شايقاستا اياعىنان جارالانادى. ونى تاشكەنت وبلىسىنا گوسپيتالگە جىبەرەدى. 1946 جىلى اسكەري قىزمەتتەن بوساتىلىپ, تۋعان جەرىنە ورالادى. قارت مايدانگەردىڭ ومىراۋىندا ءى دارەجەلى «وتان سوعىسى», «قىزىل جۇلدىز» وردەندەرى مەن ء«مىنسىز قىزمەت اتقارعانى ءۇشىن», «ۋكراينانىڭ 50 جىلدىعى», «ەرلىگى ءۇشىن», تاعى باسقا دا مەدالدار جارقىرايدى. ول ەلگە ورالعان سوڭ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا جەمىستى ەڭبەك ەتتى. «اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ ۇزدىك قىزمەتكەرى» اتاندى. بۇگىندە نەمەرەسىنىڭ قولىندا تۇرىپ جاتقان ارداگەر 33 نەمەرە, 71 شوبەرە, 12 شوپشەك ءسۇيىپ, اۋلەتىنىڭ اماندىعىن تىلەپ وتىر.
ايتا كەتەلىك, وڭتۇستىك ءوڭىرى سوعىس جىلدارى ەلىمىزدىڭ اسا ماڭىزدى اۋىل شارۋاشىلىعى جانە ءىرى ونەركاسىپ ايماعىنا اينالدى. سوعىس جاعدايىنا بايلانىستى كەڭەس وداعىنىڭ ءتۇرلى ونەركاسىپ ورىندارى, زاۋىتتارى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنا (قازىرگى تۇركىستان وبلىسى) شۇعىل كوشىرىلدى. سوعىستىڭ العاشقى ايلارىندا كيەۆتىڭ حيميا-فارماتسەۆتيكالىق زاۋىتى قونىس تەپتى. شىنى زاۋىتى – «كۇيىك» كەڭشارىنا, تراكتور شەبەرحاناسى – سايرام اۋدانىنا, ەلەكتروستانسا – تۇركىستانعا, ماقتا ءيىرۋ فابريكاسى «ماقتاارال» كەڭشارىنا ورنالاستى. كەنتاۋ, اششىساي, مىرعالىمساي, بايجانساي, لەڭگىر كەنىشتەرى وتانعا قورعاسىن, كومىر, تاعى باسقا دا شيكىزات بەرۋ ءۇشىن كۇنى-ءتۇنى تىنباي ەڭبەك ەتتى. وبلىس اكىمدىگىنىڭ مالىمەتىنشە, جەڭىستىڭ 80 جىلدىعىنا وراي 3 305 ادامعا بىرجولعى اقشالاي الەۋمەتتىك كومەك كورسەتۋگە اۋدان, قالا بيۋدجەتتەرى ەسەبىنەن 242 ملن تەڭگە قارجى بولىنگەن. ودان بولەك, مەرەيتويلىق مەدالمەن ماراپاتتالعاندار بار.
تۇركىستان وبلىسى
