كۋرەر, تاكسيست بولۋ ەرمەك ەمەس
«ياندەكس Global» كومپانياسىنىڭ پلاتفورما ارقىلى جۇمىسپەن قامتۋ جوباسى ناتيجەسىندە 65 مىڭنان استام اۆتوكولىك جۇرگىزۋشىسى «ياندەكس. تاكسي» سەرىكتەسى رەتىندە الەۋمەتتىك جاعىنان قورعالعان. بىلتىر كومپانيا ەلىمىزگە 29,5 ميلليارد تەڭگە كولەمىندە سالىق تولەگەن. 2016 جىلدان بەرى ەل ەكونوميكاسىنا 225 ميلليارد تەڭگەدەن استام ينۆەستيتسيا قۇيعان.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «ياندەكس Global» كومپانياسىنىڭ باس ديرەكتورى دانيل شۋلەيكونى قابىلداپ, «Yandex Qazaqstan» كومپانياسى قىزمەتىنىڭ نەگىزگى باعىتتارى مەن جوسپارلارىن تالقىلاعان ەدى. ونىڭ ىشىندە ينتەرنەت-پلاتفورما ارقىلى حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ, جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگياسىن دامىتۋ باستامالارى تۋرالى اڭگىمە ءوربىدى. كەزدەسۋدە پرەزيدەنت كومپانيانىڭ تسيفرلىق ترانسفورماتسياعا, شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋعا, ازاماتتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋعا قوسقان ۇلەسىنە جوعارى باعا بەرىپ, مادەني مۇرانى وزىق تەحنولوگيالارمەن ينتەگراتسيالاۋ ماسەلەسىن ايتتى. جاساندى ينتەللەكت قارقىندى دامىپ جاتقان كەزەڭدە مادەني بىرەگەيلىكتى ساقتاۋدىڭ, قازاق ءتىلى مەن مادەنيەتىن تسيفرلىق كەڭىستىكتە ىلگەرىلەتۋدىڭ ءمانى جوعارى ەكەنىن العا تارتتى. دەمەك پلاتفورمالى جۇمىسپەن قامتۋدا سالماعى بار ءىرى كومپانيا الدا جۇمىسشىلاردى الەۋمەتتىك قولداۋعا, قاۋىپسىزدىككە باسىمدىق بەرۋمەن شەكتەلمەي, قازاق ءتىلى مەن مادەنيەتىن تانىتاتىن جاڭاشىلدىقتارعا باسىمدىق بەرەدى.
مەديتسينا, ءبىلىم, عىلىم, IT, ەكونوميكا, الەۋمەت, مادەنيەت, ونەركاسىپ, قۇرىلىس, قاي سالا بولسىن ءبىلىمدى, ەپتى, باسەكەگە قابىلەتتى مامانعا ءزارۋ. قازىر كۋرەرلىكتە, تاكسيدە جۇرگەندەردىڭ باسىم كوبى ماماندىققا, جالاقىعا, جۇمىس رەجىمىنە كوڭىلى تولماي قولدى ءبىر-اق سىلتەگەندەر دەسەك, جاڭىلمايمىز. باسشىمەن كەلىسپەي, ارازداسىپ, ماماندىقتان كوڭىلى قالعاندار دا كەزدەسەدى. ايتا بەرسەك, جەكەلەگەن ادامداردىڭ تاڭداعان كاسىپتەن الىستاۋىنا سەبەپ-سالدار جەتەدى. تاكسيدە كۇندەلىكتى تابىسىڭ قولعا تيەدى. كۋرەرلەر دە سولاي, ءار تاپسىرىسىنىڭ اقىسى سول مەزەتتە تۇسەدى. جالاقىنى ايلاپ كۇتپەي, تاپقانىن كۇندەلىكتى الىپ وتىرعان جۇمىسشىنىڭ كوڭىلى توق.
ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنە رەسمي ساۋال جولداپ, پلاتفورما ارقىلى جۇمىس ىستەيتىن جاستاردىڭ سانى, ولاردىڭ جۇمىسشى ماماندىقتاردىڭ ىشىندەگى ۇلەسى تۋرالى سۇراپ بىلدىك.
«پلاتفورمالىق جۇمىس ەلدەگى كوپتەگەن ادامنىڭ ناقتى تابىس كوزىنە اينالىپ كەلەدى. بىزدەگى پلاتفورمالىق جۇمىسپەن قامتۋدىڭ ەڭ كەڭ تارالعان تۇرلەرىنىڭ ءبىرى – تاكسي قىزمەتتەرى: «ياندەكس. تاكسي», «Uber», «InDrive», تاعىسىن تاعى. سول سەكىلدى كۋرەرلىك جەتكىزۋ قىزمەتىندە «Glovo», «Wolt» سەكىلدى كومپانيالار بار. الايدا ينتەرنەت-پلاتفورمالار ارقىلى جۇمىسپەن قامتىلعان ادامداردىڭ سانىنا قاتىستى رەسمي ستاتيستيكالىق دەرەكتەر قالىپتاستىرىلمايدى. ساراپشىلاردىڭ باعالاۋى بويىنشا, ەلىمىزدە ءارتۇرلى ينتەرنەت-پلاتفورمالار ارقىلى شامامەن 1 ميلليونعا جۋىق ازامات قىزمەت كورسەتەدى», دەپ جازىلعان مينيسترلىكتىڭ بىزگە ۇسىنعان قىسقا حابارلاماسىندا.
سالاداعى كەمشىلىك رەتتەلىپ كەلەدى
ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى ولجاس انافين ينتەرنەت-پلاتفورمالاردا جۇمىس ىستەيتىن وتانداستاردىڭ سانى جىلدان-جىلعا كوبەيىپ كەلە جاتقانىن ايتادى. دەگەنمەن ولاردىڭ باسىم كوپشىلىگىندە زەينەتاقى جيناقتارى جوق. سول سەبەپتى ۋاقىتشا ەڭبەككە جارامسىزدىق جونىندەگى جاردەماقى, تەگىن مەديتسينالىق كومەك سەكىلدى الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەردەن قاعىلعان. بۇگىندە ءدال وسى كەمشىلىكتى رەتتەۋ تۇرعىسىندا زاڭناماعا وزگەرىستەر ەنگىزىلىپ جاتىر. ونىڭ ىشىندە سالىق, الەۋمەتتىك تولەمدەر مولشەرلەمەسى تومەندەگەنى پلاتفورما ارقىلى جۇمىس ىستەيتىندەردىڭ وڭ جامباسىنا كەلەتىن شەشىم. بۇل تۋرالى ۆيتسە-مينيستر بىلاي دەيدى:
«2023 جىلى الەۋمەتتىك كودەكسكە ينتەرنەت-پلاتفورمالارعا قاتىستى ۇعىمدار, سونداي-اق جەكە تۇلعالاردىڭ تاكسي تاسىمالداۋشىسى رەتىندە تانىلۋىن رەتتەيتىن اۆتوموبيل كولىگى تۋرالى زاڭعا تۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى. مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتىمەن, «ياندەكس. تاكسي» كومپانياسىمەن بىرلەسىپ, ينتەرنەت-پلاتفورمالار ارقىلى قىزمەت كورسەتەتىن تۇلعالارعا سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋدىڭ بالامالى ءتارتىبىن قولدانۋعا قاتىستى قاناتقاقتى جوبا ىسكە اسىرىلدى. وسى ءتاسىلدى سىناقتان وتكىزۋدىڭ ناتيجەسىندە 2024 جىلعى 1 شىلدەدەن باستاپ زاڭناماعا بىرقاتار تۇزەتۋ ەنگىزىلدى. اتاپ ايتقاندا, ءموبيلدى قوسىمشانى پايدالانا وتىرىپ, جەكە كاسىپكەرلەرگە ارنايى سالىق رەجىمىن قولدانۋ شارتتارى جەڭىلدەتىلدى. سالىق جانە الەۋمەتتىك تولەمدەر مولشەرلەمەسى 4%-عا دەيىن تومەندەدى. وسىدان كەيىن ينتەرنەت-پلاتفورما وپەراتورلارى سالىق اگەنتتەرى رەتىندە تانىلدى».
قىسقاسى, قازىر مينيسترلىك قولعا الىپ, ۇيلەستىرگەن جۇمىستار پلاتفورما ارقىلى جۇمىس ىستەيتىن ازاماتتاردىڭ زەينەتاقىسىنا, مەديتسينالىق ساقتاندىرۋىنا قولايلى. اۋرۋ-سىرقاتتى ءمامس اياسىندا تەگىن مەديتسينالىق كومەك الا الادى. قارتتىق تاياعاندا زەينەتاقى جارناسىنىڭ شاراپاتىن كورەدى. پلاتفورمالى جۇمىستا ەڭبەك ەتەتىندەردىڭ سانى ميلليوننان اسىپ بارا جاتقانىن ەسكەرسەك, دەر كەزىندە قابىلدانعان زاڭ تالاي ادامنىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەسىن وڭالتاتىنىنا سەنىم مول.
موپەدتى كۋالىكسىز باسقارا المايسىز
تاعى ءبىر ماڭىزدى حاباردى ايتالىق, 5 ساۋىردەن موپەدتەر رەسمي تۇردە مەحانيكالىق كولىكتەرگە تەڭەستىرىلدى. ياعني موپەد يەلەرى وسى مەرزىمگە دەيىن كولىگىن تىركەپ, جۇرگىزۋشى كۋالىگىن الۋعا ءتيىس. وعان ا1, ا نەمەسە ۆ ساناتىنداعى جۇرگىزۋشى كۋالىگى بولسا جارايدى. سوسىن جۇرگىزۋشىلەر تەحنيكالىق تەكسەرۋدەن, ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىكتى ساقتاندىرۋدان وتۋگە ءتيىس. بۇدان بىلاي تىركەلمەگەن موپەدتەردى پايدالانۋعا, جۇرگىزۋشى كۋالىگىنسىز باسقارۋعا تىيىم سالىنادى. موپەد جۇرگىزەتىندەرگە زاڭ تالاپتارىن قاتاڭداتپاسقا امال قالمادى. ءىرى قالالاردا قاپتاعان كولىكتىڭ اراسىمەن زۋلاعان تالاي جاس, ءجاسوسپىرىم وقىس جاعدايعا ۇرىندى. سوڭى قايعىلى اياقتالاتىن وقيعالار جيىلەدى. زاڭ تالاپتارى جول ءجۇرۋ ەرەجەلەرىنەن حابارسىز, جۇگەنسىز جۇرگىزۋشىلەردى ءبىرشاما تياتىنى انىق. الماتىدا كۋرەر بولىپ جۇمىس ىستەپ جۇرگەن باعلان قارلىباي الەۋمەتتىك قولداۋ شارالارى, موپەدتى تىركەۋگە قاتىستى زاڭ قازىرگى جۇمىسىنا ەش كەدەرگى كەلتىرمەگەنىن ءمالىم ەتتى.
سۋرەتتى تۇسىرگەن – الماس قايسار
– ءوزىم وتباسىلىمىن, ەكى بالامىز بار. موپەد جۇرگىزەتىن كۋرەرلەردىڭ تابىسى جاقسى دەگەندى ەستىپ, اۋىلدان الماتىعا بارۋدى ءجون كوردىم. العاشىندا موپەدتى جالعا الدىم. اي سايىن تولەيتىن پاتەر اقىسى تاعى بار. تابىسى جاقسى. كۇندەلىكتى تىنباي جۇمىس ىستەسەڭ 35-40 مىڭ تەڭگەنىڭ توڭىرەگىندە تۇسەدى. مىسالى, بۇگىن ءتۇس اۋا جۇمىسقا شىعىپ, كەشكە دەيىن 20 مىڭ تەڭگە تاپتىم. جۋىردا موپەد ساتىپ الىپ, تىركەدىم. ءنومىر الدىق. موپەدتەردى تىركەۋگە قاتىستى زاڭ كۇشىنە ەنگەلى قالادا كولىكتىڭ وسى ءتۇرى ازايىپ كەتكەنگە ۇقسايدى. شىن مانىندە, قاۋىپسىزدىك تۇرعىسىندا بۇل ۇتىمدى شەشىم. سالىققا جەڭىلدىكتەر جاسالعانى دا قۋانتادى. بۇرىن سالىققا اي سايىن 22 مىڭ تەڭگە اۋدارساق, قازىر 18 مىڭ تەڭگە تولەيمىز. ول از دەسەڭىز, 18 مىڭ تەڭگەنىڭ ىشىنەن زەينەتاقى جارناسى مەن مەديتسينالىق ساقتاندىرۋىمىزدى ۇستاپ قالادى, – دەيدى ب. قارلىباي.
باعلاننىڭ نەگىزگى ماماندىعى – دانەكەرلەۋشى. اۋىلدا تابىس از, قالاداعى ءىرى كومپانيالار تاجىريبەسى جوق جاستى جۋىتپايدى دەيدى. وتباسىلى ادامعا بىرەر جىل تابىستى ۇمىتىپ, تاجىريبە ارتتىرامىن دەپ جان باعۋ قيىن. كەيىپكەرىمىز ءسوزىن تۇيىندەي كەلە اۋىلدا ماماندىق بويىنشا جۇمىس ىستەۋگە 250-300 مىڭ تەڭگە جالاقى ۇسىناتىندار تابىلسا, بارۋعا دايىن ەكەنىن ايتتى. الماتى, استاناعا ەلدىڭ ءار ايماعىنان تاكسي جۇرگىزۋگە, كۋرەر بولۋعا باراتىن جاستار جەتەدى. ولار تاڭنان كەشكە دەيىن قالا قاربالاسىنان قاجىسا دا, كەرى شەگىنبەۋگە تىرىسىپ ءجۇر. وسىنداي ەڭبەكقور جاستاردى ماماندىعى بويىنشا جۇمىسقا تارتساق, ەڭبەك نارىعىنداعى تاپشى مامانداردىڭ ورنىن تولتىرۋعا مۇمكىندىك تۋادى. تاكسي جۇرگىزۋ سەكىلدى كۋرەرلىك قىزمەت تە جاستاردىڭ ەرمەگى ەمەس. سوندىقتان قازىر پلاتفورما ارقىلى جۇمىس ىستەيتىندەردىڭ قامى ءۇشىن ماڭىزدى زاڭدار قابىلدانىپ جاتقانى قۋانتادى. قىزمەت كورسەتۋ ساپاسى وڭالعانى, سالادا باسەكە كۇشەيگەنى ءبارى-ءبارى تۇتىنۋشىعا, ياعني بىزگە ءتيىمدى. ايتكەنمەن, ەكىنشى جاقتا جوعارى ءبىلىمى بار نەمەسە جۇمىسشى ماماندىقتى يگەرگەن قابىلەتتى جاستاردىڭ تۇراقتى جۇمىس تابا الماي سەندەلگەنى دە قىنجىلتادى.
