سۋرەتتەردى تۇسىرگەن – اقادىل رىسماحان
بىرنەشە كۇنگە سوزىلعان ءىس-شارانىڭ العاشقى كۇنى عالىمداردىڭ قاتىسۋىمەن كونفەرەنتسيا ءوتتى. جيىنعا قاتىسقان عالىمدار 300-گە جۋىق قىزعالداق ءتۇرىنىڭ پاتشاسىنا تەلىنگەن گرەيگ گ ۇلىنىڭ تاريحي وتانى جامبىل وبلىسى اۋماعىندا ورنالاسقان كىشى قاراتاۋ ايماعى ەكەنىن عىلىمي تۇرعىدان دالەلدەدى. سونداي-اق سپيكەرلەر قىزعالداقتى ساقتاۋ ماسەلەسىنە ارنالعان عىلىمي فورۋمداردى ءجيى وتكىزۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا دا توقتالدى. عالىمداردىڭ ايتۋىنشا, گرەيگ, كاۋفمەن, رەگەل قىزعالداقتارىن يۋنەسكو-نىڭ بۇكىلالەمدىك تابيعي مۇرالار تىزىمىنە ەنگىزۋدىڭ ماڭىزى زور.
بوتانيكا جانە فيتوينترودۋكتسيا ينستيتۋتىنىڭ باس ديرەكتورى, بيولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى گۇلنار سەيىتباەۆانىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدە قىزعالداقتىڭ 41 ءتۇرى وسەدى. ونىڭ 17 ءتۇرى ەلىمىزدىڭ قىزىل كىتابىنا ەنگەن. قىر گ ۇلىنىڭ ءار الۋاندىلىعى بويىنشا جامبىل وبلىسى كوش باستاپ تۇر. عالىم كەلتىرگەن دەرەككە جۇگىنسەك, وڭىردە قىزعالداقتىڭ 18 ءتۇرى كەزدەسسە, ونىڭ 10-ى قىزىل كىتاپقا ەنگەن گۇل ساناتىنا جاتادى.
«قىزعالداق تۇرلەرىنىڭ ەڭ قۇندىسى – كاۋفمان جانە گرەيگ. نيدەرلاند سەلەكتسيونەرلەرى وسى گۇلدەردىڭ نەگىزىندە جاھان باقتارىنىڭ شىرايىن اشقان جاڭا سۇرىپتار شىعاردى. ال بۇل گۇلدەر ەلىمىزدە جايقالىپ وسەتىنىن قاپەردەن شىعارماعان ءجون», دەيدى ول.
ماماندار قىزعالداق گ ۇلى جامبىل وبلىسىنىڭ تۋريستىك برەندىنە اينالاتىنىنا بەك سەنىمدى. ولار الەم ەلدەرى كوز تىككەن دالا گ ۇلى جايقالىپ وسكەن وڭىردە قىزعالداقتى دارىپتەۋ جۇمىستارى جالعاسىن تابۋى كەرەك دەپ پايىمدايدى.
«اقيقاتىن ايتساق, كوپتەگەن ادام قىزعالداقتىڭ قاي مەملەكەتتە, قاي وڭىردە پايدا بولعانىن بىلە بەرمەيدى. سوندىقتان دا ءارتۇرلى نۇسقاداعى اڭگىمەلەرگە سەنىپ جاتادى. ال ءبىز وسى ساپار بارىسىندا قىزعالداقتىڭ تاريحي وتانى جامبىل وبلىسى ەكەنىنە كوز جەتكىزىپ وتىرمىز. مۇنى تابيعي جاعدايلار مەن عىلىمي زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسى دە راستاپ وتىر. سوندىقتان تابيعي بايلىقتى ساقتاپ قانا قويماي, مادەني-تۋريستىك جوبالارعا ساۋاتتى ەنگىزۋدىڭ ماڭىزى زور», دەيدى يندەرلاندتىق «HBM» كومپانياسىنىڭ مەنەدجەرى پيچچا مارسەلي.
حالىقارالىق «قىزعالداق مۇرا» فەستيۆالى ارمەن قاراي تالاس اۋدانىنداعى ەسەيحان اۋىلىنىڭ جوعارى جاعىندا, تاۋ بوكتەرىندە جالعاستى. ءىس-شارا اياسىندا جامبىلدىق قولونەر شەبەرلەرى 200 مەترلىك كيىز باسىپ, قازاقستاننىڭ «كينەس» رەكوردتار كىتابىنا ەندى.
«بۇل جۇمىسقا قولونەرشىلەر اقپان ايىندا كىرىستى. 100 ادام جۇمىلۋىنىڭ ارقاسىندا وسىنداي ناتيجەگە قول جەتكىزىپ وتىرمىز. شىعارماشىلىق توپتىڭ كۇن-ءتۇن دەمەي تەر توگۋىنىڭ ارقاسىندا قىزعالداق بەينەسى بەدەرلەنگەن كەرەمەتتەي بۇيىمدى جاساپ شىعاردىق. كيىزدەگى ورنەكتى بەلگىلى ديزاينەر ايدارحان قاليەۆ تاڭدادى» دەيدى «قولونەر تاراز» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى راۋشان قۇندىزباەۆا.
ىسمەرلەردىڭ ايتۋىنشا, كيىز باسۋ ءۇشىن ءداستۇرلى ءادىس قولدانىلعان. ماماندار جەرگىلىكتى ماتەريالداردى پايدالانعان. ال رەكوردتار كىتابىنا ەنگىزىلگەن قولونەر شەبەرلەرىنىڭ تۋىندىسى ارنايى شىنىمەن قاپتالىپ, حالىقارالىق «اۋليەاتا» اۋەجايىنا تابىس ەتىلمەك.
فەستيۆال اياسىندا «قىمىزمۇرىندىق» ءراسىمى ۇيىمداستىرىلىپ, بيە ساۋ بويىنشا جارىس ءوتتى. سونداي-اق «قازىق قاعۋ», «بيە بايلاۋ» سەكىلدى داستۇرلەرىمىز دارىپتەلىپ, «قىمىز اشىتۋ» بويىنشا شەبەرلىك ساعاتى ۇيىمداستىرىلدى.
حالىقارالىق ءىس-شارا بارىسىندا ۇلتتىق سپورت تۇرلەرى دە كەڭىنەن ناسيحاتتالدى. فەستيۆالگە كەلگەن 300-گە جۋىق قاتىسۋشى اۋدارىسپاق, قازاق كۇرەسى, قوشقار كوتەرۋ, ساداق اتۋ, اسىق اتۋ, ارقان تارتۋ سەكىلدى سپورت تۇرلەرى بويىنشا سىنعا ءتۇسىپ, ءوزارا مىقتىلاردى انىقتادى. ال قۇماي تازىلار جارىسى شەتەلدىك قوناقتاردىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋدىردى. دەمەۋشىلەردىڭ قولداۋىمەن وتكەن سپورتتىق جارىستاردا جۇلدەگەر اتانعاندارعا 3 ملن 450 مىڭ تەڭگە شاماسىنداعى قاراجاتقا سىيلىق ۇلەستىرىلدى.
«مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلىمىزدە ءتۋريزمنىڭ بارلىق ءتۇرىن دامىتۋ قاجەتتىگىن ايتقانى بەلگىلى. بۇل ءىس-شارا وڭىردە ەكوتۋريزمدى وركەندەتۋگە مول مۇمكىندىك بەرەدى.
قىزعالداق – ۇلت ماقتانىشى ءارى مادەني مۇرانىڭ ايشىقتى ءرامىزى. اۋەلى قاراتاۋ بوكتەرىندە وسكەن عالامات گۇل كەيىن دۇنيە جۇزىنە تارادى. نيدەرلاند ەلىندەگى باقتاردى قوسا العاندا, قازىرگى كەزدە قىزعالداق گ ۇلى الەم ەلدەرىندەگى باقتاردىڭ سانىنە اينالدى. سوندىقتان دا تۋعان جەرىمىزدىڭ تابيعي بايلىعىن الەمگە تانىتۋ ءۇشىن تەر توگۋىمىز كەرەك» دەيدى ءوڭىر باسشىسى ەربول قاراشوكەەۆ.
جۇزدەگەن شەتەلدىك تۋريست كەلگەن فەستيۆالگە ۇزىن سانى 5000 ادام جينالدى. ەڭ باستىسى, الەمنىڭ بىرنەشە مەملەكەتىنەن تىسقاققان ماماندار گرەيگ جانە كاۋفمان قىزعالداعىنىڭ تاريحي وتانىنا ات باسىن بۇرىپ, مۇندا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىسقا وڭ باعاسىن بەردى.
«تاۋ بوكتەرىندە وتكەن ءىس-شارا كوڭىلىمىزدەن شىقتى. مۇنداعى تابيعي بايلىق – نيدەرلاند پەن قازاقستان اراسىنداعى مادەني كوپىر. تاريح پەن ءداستۇر جانە تابيعاتقا دەگەن ماحاببات ەكى ەلدى قالاي بايلانىستىراتىنىن سەزىندىك. مۇنداي باستامالار ىنتىماقتاستىقتىڭ كوكجيەگىن كەڭەيتە تۇسەدى» دەيدى نيدەرلاندتان كەلگەن مەيمان اري ۆەلدحاۋزەن.
«قىزعالداق مۇرا» فەستيۆالى – جامبىل وبلىسىنىڭ بىرەگەي تابيعي مۇراسىن ساقتاۋ ءۇشىن ماڭىزدى قادام. اسىرەسە گرەيگ, كاۋفمان جانە رەگەل قىزعالداقتارىن يۋنەسكو-نىڭ بۇكىلالەمدىك تابيعي مۇرالار تىزىمىنە ەنگىزۋ جانە كىشى قاراتاۋ اۋماعىندا گەوپارك ۇيىمداستىرۋ ۇسىنىسىنا ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. بۇل باستاما سيرەك كەزدەسەتىن وسىمدىكتەردى ساقتاۋ مەن ەكوجۇيەنى ايرىقشا قورعاۋعا, سونداي-اق الەم جۇرتشىلىعىنىڭ نازارىن وسى ماسەلەگە اۋدارۋعا مۇمكىندىك بەردى.
جامبىل وبلىسى
