تەوريا مەن تاجىريبە توعىسى

ەلدەگى كاسىپتىك-تەحنيكالىق كوللەدج­دەر مەملەكەتتىك تاپسىرىس شەڭبەرىندە سۇرانىسقا يە ماماندىقتاردى تەگىن وقى­تادى. مەملەكەت ۇسىنىپ وتىر­عان مۇم­كىندىكتى پايدالانىپ, ءبىلىم العان جاستار باسەكەگە قابىلەتتى بولىپ, ەڭبەك نارى­عىندا ءوز ورنىن تابۋعا ءتيىس. سول تۇرعى­دا كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم بەرەتىن ۇيىم­دار تەوريالىق دارىستەردەن بولەك, وندىرىس­تىك تاجىريبەگە كوپ كوڭىل بولەدى. كاسىپورىندارمەن بىرلەسىپ, ءوڭىردىڭ وندىرىس­تىك الەۋەتىنە قاراي, سۇرانىسقا ساي مامان دايارلاۋعا باعىت ۇستاۋعا تىرىسادى.

استانا قالالىق كاسىپتىك-تەحنيكالىق كوللەدجىنە ارنايى بارعانىمىزدا الدىمەن جاس شەبەرلەردى شىڭدايتىن تاجىريبە ساباقتارىنىڭ بارىسىن باقىلاۋعا دەن قويدىق. ءبىزدى قارسى العان كوللەدجدىڭ وندىرىستىك وقىتۋ شەبەرى ولجاس وسپانوۆ ستۋدەنتتەردىڭ تەك ءبىر اۋىسىمدا وقيتىنىن ايتتى. تۇستەن كەيىنگى ۋاقىتتا ءبىلىم الۋشىلار وندىرىستىك بازاداعى تەحنيكالاردى, ماشينا بولشەكتەرىن شاشىپ-جيناپ, ماماندىققا ماشىقتانادى ەكەن. بىردەن سول تاجىريبە ساباقتارى وتەتىن ورتالىققا بەتتەدىك.

كوللەدج تەحنيكالىق باعىتتا جۇمىس­شى مامانداردى دايارلاۋعا باسىمدىق بەرەدى. ونىڭ ىشىندە اقپاراتتىق جۇيە­­لەر تەحنيگى, ەلەكتر جابدىقتارى, دانەكەر­لەۋ ءىسى, تىگىن ءوندىرىسى مەن كيىمدەردى ۇلگىلەۋ, عيماراتتار,  قۇرىلىستاردى سالۋ مەن پايدالانۋ سىندى سۇرانىسقا يە ماماندىقتار بار. جەڭىل كولىكتەرمەن قاتار, قۇرىلىسقا قاجەتتى كولىكتەردى جوندەپ, قىزمەت كورسەتەتىن ءبىر ەمەس, ءتورت ءتۇرلى بىلىكتىلىك الۋعا بولادى. ءار ماماندىقتىڭ تاجىريبە وتەتىن كابينەتتەرى ارنايى بەيىمدەلىپ جاساقتالعان. مىسالى, تەحنيك-مەحانيكتەر ساباق وتەتىن ءبىرىنشى كابينەتتە اۋىر كولىك پەن جەڭىل اۆتوكولىكتىڭ كابينالارى ورنالاسقان. ستۋدەنتتەر سىرتتا كولىك جۇرگىزبەس بۇرىن وسى كابينادا جاتتىعادى. تەوريادا جيعان ءبىلىمىن بىردەن تاجىريبەدە بايقاپ كورەدى. كولىك جوندەۋگە قاتىستى مامان­دىقتاردا وقيتىن ستۋدەنتتەر تۇگەل­دەي كولىك باسقارۋدى قاتار مەڭگەرەدى.

ەكىنشى ەسىككە بەتتەگەنىمىزدە فرونتالدى تيەگىش كولىگى بىردەن كوزگە ءتۇستى. بۇل كولىك ءتۇرى قار كۇرەۋگە, جۇك تاسۋعا, اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى كوپتەگەن جۇمىسقا تاپتىرمايدى. وسى ماڭدا ءتۇرلى تيەگىش تەحنيكالاردىڭ قوزعالتقىشتارى تىزىلگەن. كولىكتىڭ بارلىق دەرلىك بولشەگىنىڭ ماكەتى بار. كەڭ شەبەرحانا ىشىندەگى تەحنيكالارعا كوز ءسۇزىپ وتكەن سوڭ, ستۋدەنتتەرگە جول قۇرىلىس ماشينالارى بويىنشا وندىرىستىك تاجىريبەدەن ساباق بەرەتىن وندىرىستىك وقىتۋ شەبەرى ءالىمحان حافيز ۇلىمەن كەزدەسىپ, از-كەم پىكىرلەستىك.

– شەبەرحاناعا اۆتوموبيل جولدارى مەن اەرودرومدار قۇرىلىسى جانە پايدالانۋ ماماندىعىندا وقيتىن جول-قۇرىلىس ماشينالارىنىڭ ءماشينيسى, تەحنيك-مەحانيك بىلىكتىلىگىن الاتىن ماماندىقتىڭ ستۋدەنتتەرى كەلەدى. ستۋدەنتتەر وقۋ جىلى­نىڭ سوڭىنا دەيىن تەوريالىق بىلىممەن شەكتەلسە, جىل سوڭىنداعى ءبىر ايلىق تاجىريبەدە الگى دارىستەردە وقىعانىن ەسكە تۇسىرە قويۋى ەكىتالاي. سوندىقتان قازىر فرونتالدى تيەگىشتى وقىتىپ جاتىپ, بىردەن تەحنيكانىڭ ءوزىن كورسەتىپ, بولشەكتەرىمەن تانىستىرامىز. كولىكتىڭ قوزعالتقىشتارىن, شلانگتارىن, گيدراۆليكالىق جۇيەسىن, ءبارى-ءبارىن قولمەن ۇستاپ كورەدى. كەيبىر بولشەكتەرىن اۋىستىرادى. وسىلايشا, ستۋدەنت تيەگىش كولىكتىڭ, بۋلدوزەردىڭ, ەكسكاۆاتور, اۆتوگرەيدەر, كران سىندى ماشينانىڭ 18 ءتۇرىن ءبىلىپ شىعادى. سەبەبى جول قۇرىلىسىنا قاجەتتى 18 ءتۇرلى كولىك ءارتۇرلى قىزمەت اتقارعانىمەن قوزعالتقىشتارى, گيدرو جۇيەسى, ترانسميسسياسى بىردەي. ەڭبەك نارىعىندا وسى كولىكتەردى پايدالانا الاتىن ماماندارعا سۇرانىس قاشاندا جوعارى. وقۋىن اياقتاپ, قازىر ءتاپ-ءتاۋىر جالاقىعا جۇمىس ىستەپ جۇرگەن تۇلەكتەرىمىز كوپ. مىسالى, تيەگىش كولىك باسقاراتىن ەرناز تالعات ۇلى دەگەن بالامىز جۋىردا 1,5 ملن جالاقىعا جۇمىسقا ورنالاستى. تالاپتانعان بالالار كوللەدجدەن كەيىن جۇمىسسىز قالمايدى, – دەيدى ول.

كوللەدجدەگى بارلىق دەرلىك ماماندىق­تا ستۋدەنتتەر دۋالدى وقىتۋدىڭ يگىلىگىن كورەدى. مۇنداي مۇمكىندىك تەك جول قۇرى­لىس ماشينالارىندا وقيتىن جاستارعا عانا جاسالماپتى. سەبەبى تيەگىش تەحنيكانى تىزگىندەۋ جەڭىل ەمەس. ءتىپتى مەكەمەلەر وندى­رىستىك تاجىريبەگە بارعان جاستاردىڭ وزىنە قۇنى قىمبات تەحنيكانى باسقارتۋعا جۇرەكسىنەدى.

– كەلەر وقۋ جىلىندا دۋالدى وقىتۋدى وسى ماماندىققا ەنگىزۋگە تىرىسامىز. ازىرگە ءوزىمىزدىڭ تەحنيكالار دا سالاعا بىلىكتى مامان دايارلاۋعا جاراپ تۇر. قازىر كوللەدجدە فرونتالدى تيەگىشتەن بولەك, ەكسكاۆاتور, بۋلدوزەر سىندى 3 تەحنيكا بار. فرونتالدى تيەگىشتى 2019 جىلى ساتىپ الدىق. وسى تيەگىش كولىكتەردىڭ گەنەراتور مەن ستارتەرىن دياگنوستيكادان وتكىزەتىن ستەندىمىز دە بار. بالالاردىڭ وزدەرى كۇندەلىكتى تەحنيكانىڭ بابىن كەل­تىرەدى. تاڭەرتەڭ سۋى, مايىنان باستاپ تۇ­گەل تەكسەرگەن سوڭ, دالاعا شىعىپ جۇمىس ىستەي­دى, – دەگەن ءا.حافيز ۇلى وقۋدا تەوريامەن قاتار تاجىريبەگە باسىمدىق بەرەتىنىن ايتتى.

قۇرىلىسقا, اۋىل شارۋاشىلىعىنا, جول جوندەۋگە, قالا تازالاعانعا تاپتىرمايتىن كولىكتەردى باسقارىپ, قىزمەت كورسەتۋگە ۇيرەتەتىن ماماندىقپەن تانىسقان سوڭ, ەسىگى ايقارا اشىق تۇرعان كابينەتكە باس سۇقتىق. مۇندا اۆتوموبيل كولىگىنە تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋ, جوندەۋ جانە پايدالانۋ ماماندىعىندا اۆتوكولىك ەلەكتر جابدىقتارىن جوندەۋشى ەلەكتريك, تەحنيك-مەحانيك باعىتىن يگەرەتىن ستۋدەنتتەر تاجىريبە ساباقتارىن وتەدى. كوللەدجدىڭ تەحنيكالىق جابدىقتارىن تانىستىرىپ جۇرگەن وندىرىستىك وقىتۋ شەبەرى ولجاس وسپانوۆ وسى پاندەردەن ساباق بەرەدى. مۇندا جەڭىل كولىكتىڭ بارلىق بولشەگى بار. «Volkswagen Passat B6» مودەلىنىڭ تولىق ەلەكتريكاسى جاسالعان. ونىڭ قا­سىن­دا ينجەكتورلى قوزعالتقىش جۇيەسى, ودان باسقا دا نەبىر ۇساق-تۇيەك تۇر. وقۋ ورنىنىڭ وندىرىستىك ساباققا تاپتىرمايتىن تەحنيكالىق جابدىقتارى وسى كابينەتپەن شەكتەلسە كەرەك دەپ توپشىلاپ تۇر ەدىك, ولجاس تاعى ءبىر كەڭ شەبەرحاناعا باستادى.

نىساننىڭ ىشكى كورىنىسى كولىكتى تەحنيكالىق بايقاۋ ورتالىقتارىنان (ستو) اۋمايدى. نەبىر ءتۇرلى كولىكتىڭ قوز­عالت­­قىشتارى, اۆتومات قوراپتار, مەحا­نيكالىق قوراپتار, ستارتەرلەردىڭ سانىنان جاڭىلاسىڭ. مۇندا ستۋدەنتتەر اۆتوموبيل بولشەكتەرىن تولىعىمەن شاشىپ, قايتا جيناپ شىعۋدى ۇيرەنەدى. ارىرەكتە, كوللەدج­دەن تىكە سىرتقا شىعاتىن بيىك داربازاعا جاقىن گيبريد جانە قوزعالتقىشپەن جۇمىس ىستەيتىن «Toyota Prius» كولىگى تۇر. سول ماڭنان كولىكتىڭ دوڭگەلەگىن الماستىرۋعا ارنالعان ورىندى بايقادىق. ستۋدەنتتەر كەيدە باسشىلىقتىڭ رۇقساتىمەن عانا وسىندا كولىكتەردىڭ دوڭگەلەگىن اقىعا اۋىستىرىپ بەرەتىن كورىنەدى. كەي-كەيدە كولىكتەرگە كومپيۋ­تەرلىك دياگنوستيكا جاسايدى. تۇس­كەن قاراجاتتى كوللەدجدىڭ كەرەك-جارا­عىنا جۇمسايدى. قىسقاسى, ءاۋ باستا شەبەرحانانى تەحنيكالىق بايقاۋ ورتالىعىنا ۇقساتقانىمىز تەگىن ەمەس ەكەن. «كەلەشەكتە كولىك كوتەرەتىن قۇرىلعىلار الساق, كولىكتىڭ موتورىن دا اقىلى جوندەۋگە مۇمكىندىك بار», دەيدى و.وسپانوۆ.

شەبەرحاناعا كىرگەن بويدا قاپتاعان تەحني­كالاردىڭ اراسىندا, وزىمەن-ءوزى كولىكتىڭ بولشەگىن جيناپ جاتقان ازاماتتى كورگەنبىز. جاقىنىراق بارىپ سۇراستىرساق, كوللەدجدىڭ ءبىرىنشى كۋرسىندا تەحنيك-مەحانيك باعىتىندا ءبىلىم الاتىن الياسقار مۇحامبەتجان ەسىمدى ستۋدەنت ەكەن. جاسى 16-دا, «Kia Optima» كولىگىنىڭ 2,4 قوزعالتقىشتى 4 ءتسيليندرلى, 16 كلاپاندى ۇلگىسىن بولشەك­تەپ, قايتا جيناپ جاتقانىن ايتتى. كاسىپتىك-تەحنيكالىق ماماندىقتاردىڭ ستۋدەنتتەرى باق سىنايتىن  «Worldskills» بايقاۋىنا قاتىسىپ قانا قويماي, توپ جارعىسى كەلەدى. ءبىزدى قىزىقتىرعانى, ستۋدەنتتىڭ جارىسقا بىرەۋدىڭ نۇسقاۋىمەن ەمەس, وزىمەن-ءوزى دايىندالعانى.

– «Worldskills» بايقاۋى كاسىپتىك-تەحني­كالىق باعىتتا ءبىلىم الاتىن تالاي جاستىڭ ماماندىققا قىزىعۋشىلىعىن وياتتى. باي­قاۋدىڭ قالالىق, رەسپۋبليكالىق كەزەڭىنەن وتكەندەر شەتەلگە شىعۋعا مۇم­كىندىك الدى. مىسالى, اۆتوموبيل كولىگىنە تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋ, جوندەۋ جانە پايدالانۋ ماماندىعى بويىنشا جارىسقا قاتىساتىن تەحنيك-مەحانيكتەر كولىكتىڭ موتورىن ۋاقىتقا شاشىپ, قايتا جينايدى. وسىعان قوسا كولىكتىڭ قورابىن جيناپ, دياگنوستيكا جاسايدى. ستەندتە كولىكتىڭ اقاۋىن تابۋ كەرەك دەگەن تاعى ءبىر تاپسىرما بولادى. بايقاۋدىڭ تالابى جوعارى. شارتتارى «مەن» دەگەن شەبەرلەردىڭ وزىنە قيىن. جارىستارعا ۇزدىكتەردىڭ ۇزدىگى قاتىسسا, باسقا ستۋدەنتتەر وسىندا تاجىريبە جيناپ, بولاشاعىن تاڭداعان ماماندىعىمەن بايلانىستىرۋعا تىرىسادى. مىسالى, اۆتوموبيل كولىگىنە تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋ, جوندەۋ جانە پاي­دالانۋ ماماندىعىندا وقيتىن ستۋدەنتتەردىڭ ىشىندە دۋالدى وقىتۋدىڭ مۇمكىندىگىن پايدالانىپ جۇرگەندەر از ەمەس. ولار وقۋ جوسپارىنا ساي 40% تەوريا وقىسا, 60% تاجىريبە ارقىلى شىڭدالادى. سانجار حالەل دەگەن شاكىرتىمىز تەحنيك-مەحانيك باعىتىندا وقيدى. دۋالدى وقىتۋدىڭ مۇمكىندىگىن پايدالىپ جۇرگەن 2-كۋرس ستۋ­دەن­تىنىڭ كولىك ەلەكتريكاسىن جوندەيتىن ءوز شەبەرحاناسى بار, – دەپ ءسوزىن جالعاعان ول­جاس, جاس تا بولسا, ساباق­تان تىس ۋاقىتتا ەڭ­بەك­تەنىپ جۇرگەن ستۋدەنتپەن تانىستىردى.

– وقۋعا تۇسكەن جىلى قالاداعى تەحني­كالىق بايقاۋ ورتالىقتارىنىڭ بىرىنە باس سۇعىپ, ماماندىقتى مەڭگەرگىم كەلەتىنىن, تەگىن جۇمىس ىستەۋگە دايىن ەكەنىمدى ايتتىم. تۇسكە دەيىن كوللەدجگە, تۇستەن كەيىن جۇمىسقا اسىعاتىنمىن. ءالى دە سولاي. ايىنا بىرەر مارتە قوماقتى اقشاسى بار تاپسىرىس تۇسسە, جول-پۇلعا بولار-بولماس اقشا الاتىنمىن. قازىر كولىك جوندەيتىن ورتالىقتىڭ بىرىنەن وزىمە ورىن سايلاپ, سول جەردە جۇمىس ىستەپ ءجۇرمىن. قاتارلاس ستۋدەنتتەر ەلدەگى ءىرى كولىك كومپانيالارىندا وندىرىستىك تاجىريبەدەن وتەدى. كەيىن سوندا جۇمىسقا قالىپ جاتقاندار بار. بىراق ماعان ازىرگە ءىرى كومپانياعا جۇمىسشى بولىپ جالدانىپ بارعاننان ءوز الدىما جۇمىس ىستەگەنىم ءتيىمدى سەكىلدى. باسقاسىن وقۋ بىتىرگەن سوڭ كورە جاتارمىز, – دەيدى سانجار حالەل.

بولاشاقتى وزىق تەحنولوگيالارسىز ەلەس­تەتۋ مۇمكىن ەمەس. ون جىلدىڭ كولەمىندە ەلەكترلى كولىكتەر كوبەيسە, ولاردى جوندەۋگە ساپالى مامان قاجەت. وعان دەيىن كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم بەرەتىن كوللەدجدەر دە ەلەكترلى كولىك ماماندارىن دايارلاۋعا دەن قويىپ قالار. ءبىز بارعان كوللەدجدەگى مۇعالىمدەر قاي سالادا سۇرانىس بولسا, سوعان بەيىمدەپ مامان دايارلاۋعا دايىن ەكەنىن ايتتى. ونىڭ ىشىندە جوعارىدا ايتقانداي, ەلەكترلى كولىكتى جوندەيتىن ماماندار دا بار.