تارازداعى فيزيكا-ماتەماتيكا باعىتىندا ءبىلىم بەرەتىن نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبىنىڭ 11-سىنىپ وقۋشىسى ايمەر قوشمامبەتوۆ ءبىرشاما ۋاقىت بۇرىن حالىقارالىق روبوتتەحنيكا بايقاۋىنا قاتىستى. «دەلاۆەر» ۋنيۆەرسيتەتى ۇيىمداستىرعان دودانىڭ قازىلارى تارازدىق جاس تالانتتىڭ ايرىقشا جوباسىن جوعارى باعالاپ, فينالدىق كەزەڭگە جولداما بەرىپتى. تالانتىمەن تانىلعان جاس ونەرتاپقىش مامىر ايىندا كومانداسىمەن بىرگە اقش-قا اتتانادى. ماقسات – حالىقارالىق دودانىڭ فينالدىق كەزەڭىندە ەل نامىسىن ابىرويمەن قورعاۋ.
جاس ونەرتاپقىش مۇحيتتىڭ ارعى بەتىندە وتەتىن بايقاۋدا «اسار» دەپ اتالاتىن جوباسىمەن باق سىناۋعا بەكىنىپ وتىر. ايتۋىنشا, بۇل جوبا جارتىلاي سال اۋرۋىنا شالدىققان ازاماتتاردىڭ دەنساۋلىعىن جاقسارتۋدى كوزدەيدى.
«اسىلىندە عىلىمعا دەگەن قىزىعۋشىلىق جانىما تىنىشتىق بەرمەدى. روبوتتەحنيكامەن بىرنەشە جىلدان بەرى اينالىسىپ ءجۇرمىن. شىناشاقتاي كەزىندە ءاربىر بالا روبوتقا قىزىعادى عوي. الايدا ارمانىن اقيقاتقا اينالدىراتىندار از. تاريحي شاھارداعى تاڭداۋلى تالىمگەرلەردىڭ ءبىرى سانالاتىن الەكساندر كوتوۆتىڭ شاكىرتى بولۋدىڭ ارقاسىندا باعىم جانىپ وتىر.
حالىقارالىق ءبىلىم باسەكەسىندە باق سىناۋعا ءبىرشاما ۋاقىت بۇرىن تاۋەكەل ەتتىم. «دەلاۆەر» ۋنيۆەرسيتەتى قولعا العان بايقاۋعا قاتىسۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعان سوڭ شامامەن ەكى اي دايىندالدىم. ويلانا كەلە وسى جوبامدى ۇسىنۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادىم. بۇل دودانىڭ بىزگە بەرەرى كوپ», دەيدى كەيىپكەرىمىز.
نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبىنىڭ ۇجىمى عىلىم جولىنا بەت بۇرعان ايمەر قوشمامبەتوۆتىڭ بولاشاعىنا ۇلكەن ۇمىتپەن قارايدى. بالا كۇنىنەن عىلىمعا دەن قويعان ءجاسوسپىرىم تاياۋدا ەلىمىزدىڭ جالعىز وكىلى رەتىندە ستەنفورد ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جازعى ەكى ايلىق كۋرسىنا قابىلداندى. ەندى ول شىلدە-تامىز ايىندا اتالعان جوعارى وقۋ ورنىندا ءبىلىمىن تولىقتىرىپ, تاجىريبە جيناقتايتىن بولادى.
«جەمىستى جوبامىزدىڭ وزىنە ءتان ەرەكشەلىكتەرى بار. قىسىمنىڭ ولشەمىن سەزەتىن سەنسورمەن جابدىقتالعان پروتەزدىك كاپپا ءتىلدىڭ قوزعالىسىن ايشىقتاپ تۇرادى. بۇدان بولەك, باس قوزعالىسىن باقىلايتىن ارنايى داتچيكتىڭ دە كومەگى مول. ءبىز قولعا العان جۇيە ىسكە اسقان جاعدايدا جارتىلاي سال اۋرۋىنا شالدىققان ازاماتتار عالامتوردى يگەرۋ مۇمكىندىگىنە يە بولىپ, قوعاممەن بايلانىس ورناتىپ وتىرادى. سونداي-اق جۇمىس ىستەۋگە دە مۇمكىندىگى بولادى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ءبىزدىڭ جوبا مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ازاماتتاردىڭ تسيفرلىق قۇرىلعىلاردى مەڭگەرۋىنە مۇمكىندىك تۋعىزادى. قازىرگى ۋاقىتتا ءبىز ءبىرىنشى ءپروتوتيپتى جاساپ كوردىك. بولاشاقتا جوبانى تولىققاندى ءتامامداپ, نارىققا شىعارۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز», دەيدى ايمەر.
ونىڭ ايتۋىنشا, حالىقارالىق بايقاۋعا ۇسىنعان عىلىمي جوبانىڭ مۇمكىندىگى زور. ءتىپتى جاڭا جۇيە جارتىلاي سال اۋرۋىنا شالدىققان جاندار ءۇشىن تاپتىرماس كومەكشى قۇرىلعى سانالادى. جاس عالىم مۇنى يننوۆاتسيالىق جەتىستىك دەپ ەسەپتەيدى.
« ۇلىم كوپتەگەن عىلىمي بايقاۋدا باق سىناپ, جۇلدەگەرلەر قاتارىنان كورىنىپ ءجۇر. تامىز-شىلدە ايلارىندا اقش-تا ءبىلىمىن تولىقتىرىپ, تاجىريبە جينايدى. ول مۇنداي مۇمكىندىككە يە بولعان ەلىمىزدەگى جالعىز وقۋشى ەكەنىن ايتا كەتكەن ءجون. بالامىزعا بارىنشا قولداۋ ءبىلدىرىپ وتىرعان ۇستازدارىنا ايتار العىسىمىز شەكسىز», دەيدى جاس ونەرتاپقىشتىڭ اناسى ايدينا رۋستانبەكوۆا.
جاس ونەرتاپقىشتىڭ ايتۋىنشا, ستەنفورد ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جازعى وقۋ باعدارلاماسىنا ىرىكتەۋدىڭ تالابى ايتارلىقتاي قيىن كورىنەدى. ءتىپتى قۇجات جيناۋدان قاجىعان كەزدە ول ءبارىن توقتاتقىسى كەلىپتى. الايدا ۇستازى الەكساندر كوتوۆتىڭ جىگەرلى سوزدەرى مەكتەپ وقۋشىسىن قاناتتاندىرىپ, العا قويعان ماقساتىنا جەتۋىنە ىقپال ەتىپتى.
«ايمەردىڭ ۇقىپتىلىعىنا بەك ريزامىن. ول بىرنەشە جىل بويى كۋرستارىما ۇزدىكسىز قاتىسىپ ءجۇر. ىزدەنىس ىزىنە تۇسكەن شاكىرتىم اۋەلى ءورت سوندىرۋشىلەرگە ارنالعان كومەكشى روبوت جوباسىن جاساۋعا دەن قويدى. بۇدان سوڭ كۇن كوللەكتورىن ازىرلەپ «زەردە» بايقاۋىندا ۇزدىكتەر قاتارىنان كورىندى. ونىڭ سۋدا جۇمىس ىستەيتىن روبوتتار جوباسى دا كوپشىلىكتىڭ كوڭىلىنەن شىقتى. قاي كەزدە دە ىزدەنۋدەن شارشامايتىن شاكىرتىمنىڭ عىلىمعا دەگەن قىزىعۋشىلىعى مەن زور قۇلشىنىسى تالاي ادامعا ۇلگى دەپ ەسەپتەيمىن. قولعا العان جوبالارى بۇگىندە ءوز جەمىسىن بەرىپ وتىرعانى كوڭىل توعايتادى. شەتەلدە تاجىريبە جيناۋعا مۇمكىندىك العانى ءۇشىن ايرىقشا قۋانىشتىمىن. ونىڭ الار اسۋى الدا ەكەنىنە ەشقانداي كۇمانىم جوق», دەيدى ۇستازى الەكساندر كوتوۆ.
ايمەر قوشمامبەتوۆ الداعى ۋاقىتتا ءوزى قولعا العان جوبالارى اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي ناتيجە بەرەتىنىنە سەنىمدى. ونىڭ ايتۋىنشا, شۇمەكتەپ تەر توككەن ادام عانا ءوز ماقساتىنا جەتەدى.
«اقيقاتىندا عىلىمعا عۇمىرىن ارناعىسى كەلگەن زامانداستارىم ەشقاشان ساناسىنا تۇمان تورلاتىپ, بەيمالىم كۇمانعا بەرىلمەگەنى ءجون. باستاعان ءىستى اياعىنا دەيىن جەتكىزۋگە كۇش سالعاندا عانا ادام ءوز جۇمىسىنان ءلاززات الادى. بولاشاقتا ايرىقشا جاڭالىق اشىپ, ەلىمىزدىڭ اتىن جاھانعا تانىتۋدى ارماندايمىن», دەيدى ايمەر ءوز ويىمەن ءبولىسىپ.
قاي كەزدە دە ءوز جوباسىن جان-جاقتى جەتىلدىرۋگە دەن قويعان ايمەر بۇگىنگى كۇنگە دەيىن «Samsung Solve for Tomorrow», «Shoqan Ecology», «FIRST Global Challenge Central Asia – 2024», «Samsung Innovation Campus Hackathon Central Asia» سەكىلدى بىرنەشە ءىرى عىلىمي بايقاۋعا قاتىسىپ, ۇزدىكتەردىڭ قاتارىنان كورىندى.
تاراز
