ايماقتار • 18 ءساۋىر, 2025

تالابى تاۋداي وقۋشى

0 رەت
كورسەتىلدى
6 مين
وقۋ ءۇشىن

ءبىلىم بۇلاعىنان قانىپ ءىشىپ, ىزدەنىس ىزىنە تۇسكەن جاسوسپىرىمدەر وڭىردە از ەمەس. ءبىلىم مەن عىلىمدى قاتار الىپ جۇرۋگە تاۋەكەل ەتكەن ءبىلىم الۋشىلاردىڭ ۇمتىلىسى كوڭىل توعايتادى. ولاردىڭ الدى ايرىقشا جوبالارىمەن دارالانىپ, حالىقارالىق بايقاۋلاردا ۇزدىكتەر قاتارىنان كورىنىپ ۇلگەردى. مۇحيت اسىپ, تاجىريبە جيناۋعا بەل بۋىپ وتىرعاندارى دا بار.

تالابى تاۋداي وقۋشى

تارازداعى فيزيكا-ماتەماتيكا باعى­تىن­دا ءبىلىم بەرەتىن نازارباەۆ زيات­كەر­لىك مەكتەبىنىڭ 11-سىنىپ وقۋشىسى ايمەر قوشمامبەتوۆ ءبىرشاما ۋاقىت بۇرىن حالىقارالىق روبوتتەحنيكا بايقاۋىنا قاتىستى. «دەلاۆەر» ۋنيۆەرسيتەتى ۇيىم­داس­تىرعان دودانىڭ قازىلارى تارازدىق جاس تالانتتىڭ ايرىقشا جوباسىن جوعارى باعالاپ, فينالدىق كەزەڭگە جولداما بەرىپتى. تالانتىمەن تانىلعان جاس ونەرتاپقىش مامىر ايىندا كومانداسىمەن بىرگە اقش-قا اتتانادى. ماقسات – حالىقارالىق دودانىڭ فينالدىق كەزەڭىندە ەل نامىسىن ابىرويمەن قورعاۋ.

جاس ونەرتاپقىش مۇحيتتىڭ ارعى بەتىندە وتەتىن بايقاۋدا «اسار» دەپ اتالاتىن جوباسىمەن باق سىناۋعا بەكىنىپ وتىر. ايتۋىنشا, بۇل جوبا جارتىلاي سال اۋرۋىنا شالدىققان ازاماتتاردىڭ دەنساۋلىعىن جاقسارتۋدى كوزدەيدى.

«اسىلىندە عىلىمعا دەگەن قىزىعۋ­شى­لىق جانىما تىنىشتىق بەرمەدى. روبوت­تەح­ني­كامەن بىرنەشە جىلدان بەرى اينالىسىپ ءجۇرمىن. شىناشاقتاي كەزىندە ءاربىر بالا روبوتقا قىزىعادى عوي. الايدا ارمانىن اقيقاتقا اينالدىراتىندار از. تاريحي شاھارداعى تاڭداۋلى تالىمگەرلەردىڭ ءبىرى سانالاتىن الەكساندر كوتوۆتىڭ شاكىرتى بولۋدىڭ ارقاسىندا باعىم جانىپ وتىر.

حالىقارالىق ءبىلىم باسەكەسىندە باق سىناۋعا ءبىرشاما ۋاقىت بۇرىن تاۋەكەل ەتتىم. «دەلاۆەر» ۋنيۆەرسيتەتى قولعا العان بايقاۋعا قاتىسۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعان سوڭ شامامەن ەكى اي دايىندالدىم. ويلانا كەلە وسى جوبامدى ۇسىنۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادىم. بۇل دودانىڭ بىزگە بەرەرى كوپ», دەيدى كەيىپكەرىمىز.

نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبىنىڭ ۇجىمى عىلىم جولىنا بەت بۇرعان ايمەر قوشمام­بەتوۆ­تىڭ بولاشاعىنا ۇلكەن ۇمىتپەن قاراي­دى. بالا كۇنىنەن عىلىمعا دەن قويعان ءجاسوسپىرىم تاياۋدا ەلىمىزدىڭ جالعىز وكىلى رە­تىندە ستەنفورد ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جازعى ەكى ايلىق كۋر­سىنا قابىلداندى. ەندى ول شىلدە-تامىز ايىندا اتالعان جوعارى وقۋ ور­نىن­دا ءبىلىمىن تولىقتىرىپ, تاجىريبە جيناق­تاي­تىن بولادى.

«جەمىستى جوبامىزدىڭ وزىنە ءتان ەرەك­شە­لىكتەرى بار. قىسىمنىڭ ولشەمىن سەزەتىن سەن­سورمەن جابدىقتالعان پروتەزدىك كاپپا ءتىلدىڭ قوزعالىسىن ايشىقتاپ تۇرادى. بۇدان بولەك, باس قوزعالىسىن باقىلايتىن ارنايى داتچيكتىڭ دە كومەگى مول. ءبىز قولعا العان جۇيە ىسكە اسقان جاعدايدا جارتىلاي سال اۋرۋى­نا شالدىققان ازاماتتار عالامتوردى يگەرۋ مۇمكىندىگىنە يە بولىپ, قوعاممەن بايلانىس ورناتىپ وتىرادى. سونداي-اق جۇمىس ىستەۋگە دە مۇمكىندىگى بولادى. ءبىر سوزبەن ايت­قاندا, ءبىزدىڭ جوبا مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ازامات­تاردىڭ تسيفرلىق قۇرىلعىلاردى مەڭ­گەرۋىنە مۇمكىندىك تۋعىزادى. قازىرگى ۋا­قىت­تا ءبىز ءبىرىنشى ءپروتو­­تيپ­تى جاساپ كوردىك. بولاشاقتا جوبانى تولىققاندى ءتامام­داپ, نارىققا شى­عا­­رۋ­دى جوسپارلاپ وتىرمىز», دەيدى ايمەر.

ونىڭ ايتۋىنشا, حالىق­ارا­لىق باي­قاۋ­عا ۇسىنعان عىلىمي جوبانىڭ مۇم­­كىن­دىگى زور. ءتىپتى جاڭا جۇيە جارتىلاي سال اۋرۋىنا شال­دىق­قان جاندار ءۇشىن تاپتىرماس كومەكشى قۇ­رىلعى سانالادى. جاس عالىم مۇنى ين­نوۆاتسيالىق جەتىستىك دەپ ەسەپتەيدى.

« ۇلىم كوپتەگەن عىلىمي بايقاۋدا باق سىناپ, جۇلدەگەرلەر قاتارىنان كورىنىپ ءجۇر. تامىز-شىلدە ايلارىندا اقش-تا ءبىلىمىن تولىقتىرىپ, تاجىريبە جينايدى. ول مۇنداي مۇمكىندىككە يە بولعان ەلىمىز­دەگى جالعىز وقۋشى ەكەنىن ايتا كەتكەن ءجون. بالامىزعا بارىنشا قولداۋ ءبىلدىرىپ وتىرعان ۇستازدارىنا ايتار العىسىمىز شەكسىز», دەيدى جاس ونەرتاپقىشتىڭ اناسى ايدينا رۋستانبەكوۆا.

جاس ونەرتاپقىشتىڭ ايتۋىنشا, ستەنفورد ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جازعى وقۋ باع­­دار­­لاماسىنا ىرىكتەۋدىڭ تالابى ايتار­لىقتاي قيىن كورىنەدى. ءتىپتى قۇجات جيناۋ­­دان قاجىعان كەزدە ول ءبارىن توقتات­­قى­سى كەلىپتى. الايدا ۇستازى الەكساندر كوتوۆتىڭ جىگەرلى سوزدەرى مەكتەپ وقۋ­شى­سىن قانات­­تاندىرىپ, العا قويعان ماقساتىنا جەتۋىنە ىقپال ەتىپتى.

«ايمەردىڭ ۇقىپتىلىعىنا بەك ريزامىن. ول بىرنەشە جىل بويى كۋرستارىما ۇزدىكسىز قاتىسىپ ءجۇر. ىزدەنىس ىزىنە تۇسكەن شاكىرتىم اۋەلى ءورت سوندىرۋشىلەرگە ارنالعان كومەكشى روبوت جوباسىن جاساۋعا دەن قويدى. بۇدان سوڭ كۇن كوللەكتورىن ازىرلەپ «زەردە» بايقاۋىندا ۇزدىكتەر قاتارىنان كورىندى. ونىڭ سۋدا جۇمىس ىستەيتىن روبوتتار جوباسى دا كوپ­شىلىكتىڭ كوڭىلىنەن شىقتى. قاي كەزدە دە ىزدەنۋدەن شارشامايتىن شاكىرتىمنىڭ عىلىمعا دەگەن قىزىعۋشىلىعى مەن زور قۇلشىنىسى تالاي ادامعا ۇلگى دەپ ەسەپتەيمىن. قولعا العان جوبالارى بۇگىندە ءوز جەمىسىن بەرىپ وتىرعانى كوڭىل توعايتادى. شەتەلدە تاجىريبە جيناۋعا مۇمكىندىك العانى ءۇشىن ايرىقشا قۋانىشتىمىن. ونىڭ الار اسۋى الدا ەكەنىنە ەشقانداي كۇما­نىم جوق», دەيدى ۇستازى الەكساندر كوتوۆ.

ايمەر قوشمامبەتوۆ الداعى ۋاقىتتا ءوزى قولعا العان جوبالارى اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي ناتيجە بەرەتىنىنە سەنىمدى. ونىڭ ايتۋىنشا, شۇمەكتەپ تەر توككەن ادام عانا ءوز ماقساتىنا جەتەدى.

«اقيقاتىندا عىلىمعا عۇمىرىن ارنا­­عىسى كەلگەن زامانداستارىم ەشقاشان ساناسىنا تۇمان تورلاتىپ, بەيمالىم كۇمانعا بەرىلمەگەنى ءجون. باستاعان ءىستى اياعىنا دەيىن جەتكىزۋگە كۇش سالعاندا عانا ادام ءوز جۇمىسىنان ءلاززات الادى. بولاشاقتا ايرىقشا جاڭالىق اشىپ, ەلى­مىزدىڭ اتىن جاھانعا تانىتۋدى ارماندايمىن», دەيدى ايمەر ءوز ويىمەن ءبولىسىپ.

قاي كەزدە دە ءوز جوباسىن جان-جاقتى جەتىل­دىرۋگە دەن قويعان ايمەر بۇگىنگى كۇنگە دەيىن «Samsung Solve for Tomorrow», «Shoqan Ecology», «FIRST Global Challenge Central Asia – 2024», «Samsung Innovation Campus Hackathon Central Asia» سەكىلدى بىرنەشە ءىرى عىلىمي بايقاۋعا قاتىسىپ, ۇزدىكتەردىڭ قاتارىنان كورىندى.

 

تاراز 

سوڭعى جاڭالىقتار

«سپارتاك» تاعى دا جەڭىلدى

سپورت • بۇگىن, 11:55