ادامزاتتىڭ الدىندا تۇرعان اۋقىمدى دا اسقارالى مىندەت – بۇل, سايىپ كەلگەندە, ساياسي تۇراقتىلىق, الەمدەگى بەيبىتشىلىكتى, ءوزارا الىس-بەرىستى, بارىس-كەلىستى, ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ. بۇل الىمساقتان بەرى كەلە جاتقان ادامزاتتىڭ ارمانى. دانىشپان اباي «ادامزاتتىڭ ءبارىن ءسۇي, باۋىرىم دەپ» دەگەندە ۇلى ويشىلدىڭ نەنى مەڭزەگەنى قاي قىرىنان الىپ قاراساق تا تۇسىنىكتى. وسى رەتتە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوز ەلىنىڭ بولاشاعى ءۇشىن ۇلكەن كۇرەسكەر ءارى سارا ساياساتكەر ەكەنىن تاعى دا دالەلدەپ, تاعى دا تىڭ قادام جاسادى. قازاقستان قۋاتتى ەل رەتىندە دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا كىرۋ جونىندەگى كەلىسىمدەردى ءساتتى اياقتادى. مەملەكەت باسشىسى وسىعان وراي قازاقستاندىقتارعا ۇندەۋ ارنادى.
«ءبىز جاھاندىق نارىق شارتتارىنا ساي بولۋ ءۇشىن ۇلكەن دايىندىقتان وتتىك. وتاندىق وندىرۋشىلەرگە قولداۋ كورسەتىپ, بيزنەس ءۇشىن قولايلى جاعدايلار جاسادىق. بىرىڭعاي كەدەندىك جانە ەكونوميكالىق كەڭىستىكتە شىڭدالدىق. الدىمىزدا ءالى دە اۋقىمدى جۇمىستار كۇتىپ تۇر. باسەكە كۇشەيدى. وعان دايىن بولۋىمىز كەرەك. سەبەبى, شەتەلدەن كەلەتىن تاۋارلارعا ءبىز شەكارامىزدى اشامىز, تاۋار قازاقستانعا كوپتەپ كەلەتىن بولادى. ساپاسى جوعارى بولسا, باعاسى تومەندەۋ بولسا, ول تاۋارلاردى حالىق كوپتەپ تۇتىنىپ, وسىدان, ءبىزدىڭ تاۋار وندىرەتىن كاسىپورىندار جۇمىسىنىڭ توقتاپ قالۋ قاۋپى بار. بارلىق بيزنەسمەندەرگە مەنىڭ تالايدان بەرى ايتىپ كەلە جاتقانىم سوندىقتان: باسەكەگە ساي بولۋ كەرەك» دەپ اتاپ كورسەتتى ەلباسى ۇندەۋىندە.
كاسىپكەر دە, بيزنەسمەن دە ەمەسپىز, قاراپايىم قاتارداعى جۋرناليست, بارلىق سالادان تام-تۇمداپ حابارى بار مامان رەتىندە ءبىزدىڭ دە ايتارىمىز بولسا كەرەك. ۇنەمى قايناعان قىزۋ ەڭبەكتىڭ, كوپشىلىكتىڭ كوز الدىندا جۇرگەندىكتەن, وي تۇيەمىز, قورىتىندى جاسايمىز, كورگەن-بىلگەنىمىزدى حالىققا جەتكىزەمىز, پىكىر الماسامىز. دەمەك, ادام دەگەن ۇلكەن قاۋىمداستىقتىڭ ءبىز دە ءبىر بولشەگىمىز. ەندەشە, بىزدەن دە ءبىر پىكىر.
كەشەگى تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىن كوز الدىمىزعا ەلەستەتىپ كورەلىكشى. توقىراۋ جىلدارى اتانعان وسى ءبىر الماعايىپ كەزەڭدە قىز-كەلىنشەكتەر, ايەلدەر قاۋىمى بەلسەندىلىك تانىتىپ, قورجىن, قاپشىق ارقالاپ, جۇك ماشينالارىمەن, پويىزبەن شەتەل كەزىپ كەتكەن جوق پا؟ تالاي رەت جولاۋشىلاپ پويىزعا ءبىز دە مىنگەنبىز. سوندا اياق استى جۇك سالىنعان قاپشىققا تولىپ تۇراتىن. جاراتىلىسى نازىك ايەلدەر تەڭ-تەڭ جۇكتى باسىنان اسىرا ۆاگوندارعا لاقتىرعاندا «ياپىراي, مىنانداي كۇشتى قايدان الدى؟» دەپ تاڭداي قاعاتىنبىز. سويتسەك, وتباسى جاۋاپكەرشىلىگى, بالالارىنا دەگەن ماحاببات ولاردى وسىنداي وراسان زور كۇشكە يە ەتەدى ەكەن عوي.
جاسىرىپ-جابۋلاۋدىڭ قاجەتى جوق, قىتايدىڭ ارزانقول تاۋارلارى قازاقستان نارىعىن سول كەزدەن باستاپ جاۋلاي باستادى. بازارلار مەن دۇڭگىرشەكتەردە, ساۋدا نۇكتەلەرىندە ساپاسى سىن كوتەرمەيتىن تاۋارلار سىقاسىپ تۇردى. تابىلعانىنا قۋاندىق, ارزاندارىنا الداندىق, سول تاۋارلاردى تۇگەلگە جۋىق تۇتىندىق. ەس جيا باستاعاندا دارىگەرلەر, عالىمدار قىتاي ويىنشىقتارىندا, كيىم-كەشەكتەرىندە ادام اعزاسىنا زيان قوسپالاردىڭ شامادان تىس كوپ ەكەنىن ايتىپ دابىل قاقتى. تاۋار تاپشىلىعىنان سوندا دا ولاردان تارتىنا قويمادىق. بۇل ازداي شەتەلدەردەن اكەلىنگەن تاماق تۇرلەرىنەن دە شيكىلىك شىقتى. «بىرەۋدىڭ قاڭسىعى بىرەۋگە تاڭسىق» دەگەن, وسى قۇرامىندا قيتۇرقىسى بار ازىق-ت ۇلىكتەردى ءالى دە قاپتاپ الىپ جاتىرمىز. بازارعا بارىڭىزشى, تورسيعان-تورسيعان المالار, جەمىس-جيدەكتەر تولىپ تۇر. قۇرت تۇسپەگەن, سىرتى سۇلۋ, ءدامسىز, ءسولسىز الما, جۇزىمدەردى داستارقاننان ءالى دە العان جوقپىز. ەۋروپادان اكەلىنگەن دەگەن كيىمدەردى تۇتىنۋشىلار دا تولىپ جاتىر. ۇجىم ۇسىناتىن شارتتاردىڭ ءبىرى ادامزات تۇرمىسىنىڭ جاقسارۋىنا جاردەمدەسۋ دەپ بىلسەك, ەندىگى رەتتە وسىنداي ادام اعزاسىنا زيانى كوپ تاۋارلاردى ەل شەكاراسىنان بەرى اسىرماۋ كەرەك دەپ ويلايمىن.
بۇكىل جەر جۇزىندە تەك ساپالى كيىمدەردىڭ تارالۋى جانە ولاردىڭ باعاسى قولجەتىمدى بولۋى ماڭىزدى. ءبىز شىعارعان تاۋارلار دا شەتەلدىكتەر ءۇشىن كوپ سۇرانىسقا يە بولادى. جۋىردا جاقىن شەتەلگە جۇك تاسيتىن ءبىر جۇرگىزۋشى تانىسىم كەزدەسە كەتپەسى بار ما. «وڭتۇستىكتىڭ استىقتى اۋداندارىنان ءۇش «كاماز» باۋ-باقشا ونىمدەرىن سىقاپ تيەپ, رەسەيگە تارتىپ كەتتىك. جىل سايىنعى بارىپ جۇرگەن جەرىمىز عوي. بىراق, بۇل جولعى ساپار اۋىرلاۋ بولدى. قاربىزدا دا, قاۋىندا دا, قىرىققاباتتا دا ديقاندار قوسقان ءدارى كوپ ەكەن. ارنايى لابوراتوريالىق زەرتحانالاردا ءونىم ساپاسىن تەكسەرگەن مەكەمەلەر تاۋارىمىزدى تۇسىرتپەي قويدى. سودان قاۋىن-قاربىز ءىرىپ-ءشىرىپ كەتەتىندىكتەن زەرتحانا, لابوراتورياسى جوق ءبىر اۋدان ورتالىعىنا كوتەرمە باعاسىنا وتكىزىپ, كەرى قايتتىق», دەيدى ول. انە, كوردىڭىز بە, جەمىس-جيدەككە, كوكونىسكە دەگەن سۇرانىسى كوپ رەسەي دە قوسپاسى كوپ ونىمنەن قاشا باستادى. سوندا ءبىز قۇرت تا جەمەيتىن تورسيعان المادان, باسقا دا جەمىس-جيدەك, كوكونىستەن نەگە تارتىنبايمىز؟ وڭتۇستىكتىڭ وزىندە سوڭعى جىلدارى مىڭداعان گەكتار جەرگە باۋ وتىرعىزىلعانىن بىلەمىز. تاۋلى اۋداندارىمىزدا الما, ورىك, جاڭعاق, ءجۇزىم, المۇرت, القورى كوپ وسەدى. بۇگىندە تروپيكالىق وسىمدىكتەردى دە ءوزىمىز ءوسىرىپ جاتىرمىز. ەندەشە, شەتەلدىك شىرىندىگە نەگە قۇمارمىز؟
دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا مۇشە بولۋ ءبىزدىڭ الدىمىزعا دا كوپتەگەن مىندەتتەر جۇكتەيتىنى بەلگىلى. بۇل دسۇ ەرەجەلەرىندە جان-جاقتى قاراستىرىلعان. سول قاعيدالارعا جاۋاپ بەرۋىمىز كەرەك. ەگەر وندىرگەن ءونىمىمىز شەتەلدىكتەردىڭ سۇرانىسىنا كوبىرەك يە بولسىن دەسەك, ەڭ اۋەلى ونىڭ ساپاسىن ويلاعان ءجون. تاۋار نەعۇرلىم ارزان باعادا وندىرىلسە, سوعۇرلىم پايدالى. جالپى, دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمى بۇل جاعىنا ەرەكشە ءمان بەرەدى.
ءيا, ەلباسى اتاپ كورسەتكەندەي, باسەكە كۇشەيەدى. ەندەشە, كاسىپكەر, بيزنەسمەن سەن دە كۇشەي. تاۋارىڭ ساپالى بولسىن. شەتەلدەردەن شەكتەۋسىز مولشەردە كەلەتىن تاۋارلاردىڭ ساپاسى جوعارى, باعاسى تومەندەۋ كەلىپ, ءبىزدىڭ كيىمدەر شەتكە ىعىسىپ قالماۋىن وسى باستان ويلاستىرايىق. جاسىراتىنى جوق, كەيبىر زاۋىتتار مەن كاسىپورىندار دسۇ-عا مۇشە بولماي تۇرىپ-اق توقتاپ قالىپ, كەيىننەن قايتا قۇرىلىپ جاتتى ەمەس پە؟ دەمەك, سول ولقىلىقتارعا ەندىگى جەردە جول جوق.
جاھاندىق ەكونوميكانىڭ بولىنبەس بولشەگى رەتىندە مويىندالۋ – بۇل, سايىپ كەلگەندە, قازاقستاننىڭ, ونىڭ كورەگەن كوشباسشىسىنىڭ جەڭىسى. مادەنيەت پەن ونەر سالاسىنىڭ ءبىر وكىلى رەتىندە ايتارىم, مىناداي ايى وڭىنان تۋىپ تۇرعان كەزەڭدە قازاق زيالىلارىنىڭ شىعارماشىلىق تۋىندىلارى دا الەم نارىعىن جاۋلاپ جاتسا, نۇر ۇستىنە نۇر ەمەس پە؟
سابىربەك ولجاباي,
قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى.
