فوتو: اشىق دەرەككوزدەن
پرەزيدەنتى اكىمشىلىگى ىشكى ساياسات ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ابزال نۇكەنوۆ قازاقستان-رەسەي كونفەرەنتسياسىنىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا قاتىسۋشىلاردى ايتۋلى مەرەيتويمەن قۇتتىقتاپ, تاريحي ەستەلىكتەردى ساقتاۋدا ەكى ەلدىڭ ءوزارا بايلانىسىنىڭ ماڭىزىن اتاپ ءوتتى.
«الماتىدا ءوتىپ جاتقان «جەڭىستىڭ ەستەلىگى: ۇرپاقتار مەن حالىقتار بىرلىگى» كونفەرەنتسياسى – ەلدەرىمىز اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى نىعايتۋعا باعىتتالعان تاعى ءبىر قادام. سوعىس تۋرالى ەستەلىكتەر – ءبىزدىڭ ورتاق تاريحىمىز, كەلەشەكتەگى بىرلەسكەن ىنتىماقتاستىقتىڭ نەگىزى. جەڭىستىڭ 80 جىلدىعى اياسىندا جانە جالپى العاندا, ءبىز ءۇشىن ءبىلىم بەرۋ, ءوزىن-ءوزى دامىتۋ, جاستاردىڭ رۋحاني-ادامگەرشىلىك تاربيەسىنە باعىتتالعان بىرلەسكەن جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ماڭىزدى», دەپ اتاپ ءوتتى ابزال نۇكەنوۆ.
رەسەي فەدەراتسياسى پرەزيدەنتىنىڭ شەت ەلدەرمەن ايماقارالىق جانە مادەني بايلانىستار جونىندەگى باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى انتون رىباكوۆ جەڭىستىڭ 80 جىلدىعى قارساڭىندا ا.بالاەۆا مەن گ.گۋروۆ قول قويىپ, قابىلداعان 2025 جىلعا ارنالعان رەسەي-قازاقستان اراسىنداعى گۋمانيتارلىق ىنتىماقتاستىق سالاسىنداعى ءىس-شارالار جوسپارىنىڭ ماڭىزىنا ايىرىقشا توقتالىپ ءوتتى. «بۇل – ەكى ەل وكىلدەرىنىڭ ۇزاق جىلداردىڭ بەدەرىندە بىرلەسە جۇرگىزىپ كەلە جاتقان, ءبىرىن-ءبىرى تولىقتىراتىن ءتيىمدى جۇمىسىنىڭ ناتيجەسى. بۇل جۇمىس بۇگىن عانا باستالعان جوق جانە ورتاق مۇددە رەسەي مەن قازاقتاننىڭ تاۋەلسىز دەربەس مەملەكەتتەر رەتىندەگى دوستىق قارىم-قاتىناسىنىڭ بەرىك ىرگەتاسىن قالىپتاستىرىپ كەلەدى. ءىس-شارالاردىڭ بىرلەسكەن جوسپارىن قابىلداۋ يگى ماقساتىمىزدى جاڭا ساپالى دەڭگەيگە كوتەرەدى دەپ سەنىممەن ايتا الامىز», دەپ اتاپ ءوتتى ا.رىباكوۆ. رەسەيلىك مەيماننىڭ ايتۋىنشا, بۇل قابىلدانعان ءىس-شارالار جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋ ناتيجەسى الداعى جىلداردا وڭ باعدارىمەن ايقىندالا تۇسپەك.
ول سونداي-اق, قازاقستاننىڭ فاشيزممەن كۇرەستەگى جەڭىسكە قوسقان ۇلەسى تۋرالى ويىن تارقاتا كەلە, رەسپۋبليكاعا كوشىرىلگەن كەڭەستىك ازاماتتاردى باۋىرىنا باسقان قازاق حالقىنىڭ ىزگىلىگى ەشقاشان ۇمىتىلمايتىنىن تاعى ءبىر جادىدا جاڭعىرتتى. ء«بىزدىڭ وتانداستارىمىزدى, اتالارىمىز بەن اجەلەرىمىزدى قابىلداپ, ەكىنشى وتان سىيلاعان قازاقستاندىق دوستارىمىزدىڭ, الماتىلىقتاردىڭ كورسەتكەن قوناقجاي كەڭ پەيىلى ءۇشىن العىس بىلدىرەمىز», دەدى ا.رىباكوۆ.
جاستار ءىسى جونىندەگى فەدەرالدىق اگەنتتىكتىڭ باسشىسى گريگوري گۋروۆ وتان سوعىسى باتىرلارىن ەستە ساقتاۋدىڭ ماڭىزى تۋرالى اڭگىمەلەدى.
ء«بىز قازاقستانعا ەكى ەل اراسىنداعى گۋمانيتارلىق ىنتىماقتاستىقتىڭ جالپى جوسپارىن قابىلداۋ ءۇشىن كەلدىك. ونىڭ اۋقىمىندا الۋان ءتۇرلى باعىتتار قامتىلعان, سونىڭ ىشىندە, ەرىكتى باعىتتا جۇمىس ىستەۋ, جاستارمەن جۇمىستىڭ ءبىز ءۇشىن قاشان دا ءمانى جوعارى. رەسەيدەن سوعىس قاسىرەتىن ەستە ساقتاۋ مەن جەڭىس توڭىرەگىندە ىزدەنىپ, زەرتتەپ جۇرگەن قوعامداستىقتىڭ مۇشەلەرىنەن قۇرالعان ۇلكەن دەلەگاتسيا كەلدى. ولار – جەڭىس ەرىكتىلەرى, مامىر مەرەكەلەرى قارساڭىندا «قالاي اتاپ وتەمىز, نە جاسالۋى كەرەك, ەكى ەلدىڭ وسكەلەڭ ۇرپاعى بۇل جەڭىستىڭ ماڭىزىن قالاي ساقتاي الادى؟» دەگەن ماسەلەنى قازاقستاندىق جاستارمەن بىرلەسە تالقىلاۋ ويدا بار», دەيدى گ.گۋروۆ.
گ.گۋروۆتىڭ ايتۋىنشا, ۇلى وتان سوعىسىنداعى جەڭىس تە, ونى ەستە ساقتاۋ دا رەسەيلىكتەر ءۇشىن مىڭجىلدىقتاردا ماڭىزىن جويمايتىن قاستەرلى ەستەلىك. «بۇل, بىرىنشىدەن, سوعىس قاسىرەتى ەشقاشان قايتالانباس ءۇشىن كەرەك. ەكىنشىدەن, رەسەي جاستارى دا, قازاقستان جاستارى دا ەكى ەلدى كوپ نارسە بايلانىستىراتىنىن ءتۇسىنۋى كەرەك. بايلانىستىراتىن جاقسى دۇنيە دە, قارا تاڭبالى وقيعالار دا جەتەرلىك, سىرتقى قاۋىپ-قاتەر الدىندا حالىقتاردىڭ بىرىگۋ مۇمكىندىگى – بۇل ماڭىزدى ءىس. سوندىقتان دا كەڭەس وداعىن قورعاي وتىرىپ قازا تاپقان قازاق حالقىنىڭ وكىلدەرىن ءبىز ەرەكشە قۇرمەتتەيمىز. قازاق جەرىندە جاساقتالىپ, ماسكەۋدى قورعاپ, شەيىت بولعان پانفيلوۆشىلار سوعىسقان ماسكەۋ تۇبىندە سالتاناتتى ءىس-شارالاردىڭ باستاۋ الاتىنى دا تەگىننەن-تەگىن ەمەس» دەپ تولىقتىردى ءوز ويىن گ.گۋروۆ.
جيىندا ء«يا, بۇل ۇلى وقيعانىڭ قازاقستان حالقى ءۇشىن ءمانى ەرەكشە. ويتكەنى بۇل سوعىس زاردابى تيمەگەن بىردە-ءبىر قازاقستاندىق وتباسى جوق دەۋگە بولادى. جىل وتكەن سايىن ونىڭ ءمانى مەن ماڭىزى ارتا تۇسۋدە. سەبەبى تىكەلەي قاتىسقان ارداگەرلەرىمىزدىڭ, تىل ەڭبەككەرلەرىنىڭ جانە سول سۇراپىل جىلداردىڭ كۋاگەرلەرىنىڭ قاتارى سيرەپ بارادى» دەپ ءسوز باستاعان مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى ايدا بالاەۆا قاتىسۋشىلاردى كەلە جاتقان جەڭىس كۇنىمەن قۇتتىقتاپ, مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ جىلى لەبىزىن جەتكىزدى.
«قازاقستان ادامزاتتىڭ ورتاق جەڭىسىنە, جەر بەتىندە ادىلدىك پەن بوستاندىقتىڭ سالتانات قۇرۋىنا ولشەۋسىز ۇلەس قوستى. اعا بۋىننىڭ ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس كەزىندەگى ەرلىگى مەن ەڭبەگى وسكەلەڭ ۇرپاق ءۇشىن قايسارلىقتىڭ, جانقيارلىقتىڭ جانە وتانشىلدىقتىڭ وزىق ۇلگىسى بولىپ قالاتىنى ءسوزسىز. بۇگىندە ءبىز ۇلتىمىزدىڭ قاھارمان ۇل-قىزدارىنىڭ ارقاسىندا الاڭسىز ەڭبەك ەتىپ, ۇرپاق ءوسىرىپ, جارقىن بولاشاققا قادام باسىپ كەلەمىز. سول ءۇشىن ولارعا ماڭگى قارىزدارمىز. ەشكىم دە ەشقاشان ۇمىتىلمايدى!» دەگەن ەدى پرەزيدەنت.
ايدا بالاەۆا جۇزدەگەن ميلليون ادامنىڭ ەرەن ەڭبەگى مەن جانقيارلىعىنىڭ ناتيجەسىندە جەتكەن جەڭىستىڭ قازاق حالقى ءۇشىن ءمانى تەرەڭدە جاتقانىن تاريحشىلار دەرەگىنە سۇيەنە وتىرىپ, تىڭ مالىمەتتەردى العا تارتىپ, كەڭ كولەمدى بايانداماسىنا ناقتى مىسالداردى ارقاۋ ەتتى. ەرلەرى جەڭىس جولىندا جان اياماي ەرلىك كورسەتىپ, مايدان ءۇشىن بارىن بەرگەن قازاقستاننىڭ سول زوبالاڭ جىلدارى باسىنان وتكەرگەن ساياسي, ەكونوميكالىق تاۋقىمەتى مەن مادەني ورلەۋ كەزەڭىن قاتار الىپ سارالادى. «جەڭىس جولىندا بارلىعى – بولات قۇيۋشىدان باستاپ ەسەپشىگە دەيىن, ەتىكشىدەن مۇعالىمگە دەيىن ۇلكەن-كىشى تۇگەل تالماي ەڭبەك ەتتى. مادەنيەت سالاسى دا ەرەكشە ءرول اتقاردى. سوعىس اۋىرتپالىعى مەن تاپشىلىعى كەزىندە ونەرگە ورىن جوقتاي كورىنۋى مۇمكىن ەدى. بىراق ولاي بولمادى! مەملەكەت تەك قولداپ قويماي, مادەنيەتتى حالىق اراسىنا تاراتۋدى ماقساتتى تۇردە جۇرگىزدى, ونىڭ پاسسيونارلىق قۋاتىن ۇلى جەڭىسكە جەتەلەيتىن قۇرال رەتىندە شەبەر پايدالاندى», دەدى ايدا بالاەۆا.
كونفەرەنتسيا باعدارلاماسى ءۇش پانەلدىك سەسسيادان تۇردى. اتاپ ايتساق, «جەڭىستىڭ ەستەلىگى: ۇرپاقتار مەن مادەنيەتتەر اراسىنداعى كوپىر», «جەڭىس ەستەلىگىن ساقتاۋعا ارنالعان جاستار قوزعالىستارى» جانە «ورتاق تاريحتى نىعايتۋعا باعىتتالعان زاماناۋي جوبالار» سەكىلدى سەسسيالار ەكى ەل ماماندارىن ورتاق اڭگىمە توڭىرەگىنە توعىستىردى.
اتاۋلى مەرەيتوي قارساڭىندا تاراپتار بىرقاتار جوبالاردى بىرلەسە اتقارۋدى جوسپارلاپ وتىر. اتاپ ايتساق, الداعى ۋاقىتتا ءتۇرلى اكتسيالار, فورۋمدار, مادەني ءىس-شارالار ۇيىمداستىرىلماق.
