تاريف نەگە قىمباتتادى؟

بۇل ماسەلە وڭىرلىك «اتامەكەن» پالا­تاسىنىڭ كاسىپكەرلەر قۇقىقتارىن قورعاۋ جانە جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل جو­نىن­دەگى كەڭەسىندە تالقىلاندى. پالاتا ديرەك­تورىنىڭ ورىنباسارى رۋسلان كۋي­شينوۆتىڭ ايتۋىنشا, وڭىردە كەيىنگى ەكى جىلدا ەلەكتر قۋاتىنىڭ ءتاريفى زاڭدى تۇل­عالار ءۇشىن 112%-عا وسكەن.

«وسى كەزگە دەيىن بەس توڭازىتقىشى مەن ءبىر مۇزداتقىشى بار, اۋماعى 200 شارشى مەتر بولاتىن ازىق-ت ۇلىك دۇكەنىندە ەلەكتر قۋاتى ءۇشىن جاز مەزگىلىندە ايىنا 80 مىڭ تەڭگە تولەنسە, 1 ساۋىردەن باستاپ ونىڭ باعاسى 200 مىڭ تەڭگەگە شارىقتايدى. دۇكەن يەسى شىعىندارىن ازايتۋ ماقساتىندا كىشى تەحنيكالىق قىزمەتكەر مەن ساتۋشىنى قىسقارتىپ, ولاردىڭ جۇمىسىن جالعىز ءوزى اتقارادى. ەكىنشى جاعىنان, ءتاريفتىڭ ءوسۋى ازىق-ت ۇلىك پەن قىزمەت كورسەتۋ باعاسىن دا قىمباتتاتادى. ءبىز جان-جاقتى سارالاپ, ءبىر شەشىمگە كەلۋ ءۇشىن تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ اگەنتتىگىنە رەسمي حات جىبەردىك», دەدى ر.كۋيشينوۆ.

وڭىردەگى ەلەكتر ەنەرگياسىن تۇتى­نۋ­شىلارعا جەتكىزۋمەن اينالىساتىن «ەنەرگوسيستەما» جشس وكىلدەرى تاريفتەردىڭ قىمباتتاۋىنا ەلىمىزدەگى قۋات تاراتۋشى بىرىڭعاي وپەراتور «رەس­­پۋبليكالىق فرونت-كەڭسە» جشس-نىڭ شىعىن­دارىن 40%-عا ءوسىرۋى جانە جەت­كىزۋشى كومپانيالار – «KEGوC», «قتج», «قازحروم», «Aqtobe su-energy group»-تىڭ قىزمەت باعاسىن كوتەرۋى سەبەپ بولىپ وتىر دەيدى.

«ەلەكتر جەلىلەرىندەگى تەحنيكالىق نورماتيۆتەردى جابۋ ءۇشىن ءتاريفتى كوتەرۋگە ءماجبۇرمىز. وعان قوسا, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق جەلى­لە­رىن قايتا جاراقتاندىرۋ تۋرالى ۇكىمەت تاپسىرماسىنا سايكەس, بيىل اقتوبە وبلىسىنىڭ اۋداندارىندا ءتورت ەلەكتر جەلىسىن قايتا جۇرگىزەمىز. وعان 4,4 ملرد تەڭگە كەرەك. 1950–1965 جىلدارى سالىنعان وسى جەلىلەر ابدەن توزعان, قىستا باعانالارعا مۇز قاتىپ, قۋات ءجيى-ءجيى ءسونىپ قالادى», دەيدى «ەنەرگوسيستەما» جشس باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى مارات امانعاليەۆ.

قازىر اقتوبە وبلىسىندا ەلەكتر جەلىلەرىنىڭ توزۋ دەڭگەيى 82%-عا جەتكەن. 2007 جىلدان بەرى وسى مەكەمە ەلەكتر جەلىلەرىن جاڭعىرتۋعا 20 ملرد تەڭگە قاراجات سالعان. اقتوبە وبلىسىندا زاڭدى تۇلعالار مەن جەكە تۇتىنۋشىلار ءۇشىن ءارتۇرلى تاريف قويىلعان: جەكە تۇرعىندار ءار كۆت ءۇشىن قوسىلعان قۇن سالىعىمەن 18,61 تەڭگە, زاڭدى تۇلعالار 49,99 تەڭگە تولەيدى. وسىدان كورىنىپ تۇرعانداي, شوب نىساندارى تۇرعىندارعا قاراعاندا ەكى ەسە ارتىق تولەيدى. كاسىپكەرلەردىڭ نارازىلىعىنا بايلانىستى ۇكىمەت 2030 جىلعا دەيىن جەكە تۇتىنۋشىلار مەن زاڭدى تۇلعالار اراسىنداعى ەلەكتر قۋاتى تولەمدەرىندەگى سايكەسسىزدىكتى بىرتىندەپ جويۋ تۋرالى شەشىم قابىلداپ وتىر.

2023 جىلدان ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋشى كومپانيالار وزدەرى وندىرگەن قۋاتتى «رەسپۋبليكالىق فرونت-كەڭسەگە» جىبەرىپ كەلسە, وسى بىرىڭعاي وپەراتور ودان ءارى تاراتۋشى كومپانيالارعا ساتادى. ەلەكتر قۋاتىنىڭ باعاسى ءوندىرۋشى بەكىتكەن باعاعا عانا ەمەس, جەتكىزۋشى كومپانيالاردىڭ باعاسىنا دا بايلانىس­تى. «KEGOC» ماگيسترالدىك جەلىلەرى ارقىلى تاسىمالداۋ قۇنىن ءوسىرىپ وتىر. وڭىردە ەلەكتر قۋاتى باعاسى نەگە جوعارى دەگەننىڭ ءبىر جاۋابى –  اۋماعى 300 مىڭ شارشى شاقىرىم اقتوبە وبلىسىندا تاراتۋ جەلىلەرىنىڭ ۇزىن بولۋى. جەلىنىڭ ۇزىندىعى كوپ بولعان سايىن, قۋات جوعالتۋ مولشەرى دە كوبەيەدى ەكەن. سونداي-اق وبلىس ورتالىعى توڭىرەگىندە جەلىلەردەگى جۇكتەمە جوعارى. بىرىڭعاي اۋىل شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن ويىل, ىرعىز, شالقار اۋداندارىنا قاراعاندا, ءوندىرىسى بار ايتەكە بي, بايعانين, مۇعالجار اۋداندارى قۋات كوزىن كوبىرەك تۇتىنادى.

كاسىپكەر سەرگەي سيمونوۆ تاريفتەر­دىڭ تەڭگەرىمسىزدىگى كوپ سۇراق تۋىنداتىپ وتىر دەيدى. ماسەلەن, جەكە تۇتىنۋشىلار ءار كۆت-قا 18,61 تەڭگە, زاڭدى تۇلعالار 49,9 تەڭگەدەن تولەسە, بيۋدجەتتىك مەكەمەلەر ءۇشىن باسقا تاريف بەكىتىلگەن.

«جەكە تۇتىنۋشىلاردىڭ كەي ساناتىنا مەملەكەتتەن سۋبسيديالار ءبولىنىپ جاتىر. مۇنىڭ ءبارى تەرەڭ زەردەلەۋدى قاجەت ەتەدى. ويتكەنى اشىقتىق جەتپەيدى. ءبىر نارسە انىق – ەلەكتر قۋاتى باعاسىنىڭ جوعارىلاۋى جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەرگە سالماق تۇسىرەدى. مونوپوليست مەكەمە باعانىڭ وسۋىنەن تۇسكەن تابىستىڭ ءبىر بولىگى جەلىلەردى جاڭارتۋعا جۇمسا­لادى دەپ وتىر. بيۋدجەت ەسەبىنەن ينۆەس­تيتسيالىق جوبالارعا قارجى بۇرىننان دا ءبولىنىپ كەلدى ەمەس پە؟ ونىڭ ەسەبى قايدا؟ جۇرت ءوز قالتاسىنان تولەپ جات­قان قارجىنىڭ قانداي ماقساتقا جۇمسال­عانىن ءبىلۋى كەرەك. جەلىلەردى جاڭارتۋ قاجەتتىگىن كاسىپكەرلەر دە ماقۇلدايدى. سەبەبى وندىرىستىك مەكەمەلەر ەلەكتر قۋاتىن وتە كوپ تۇتىنادى. بىراق تاسىمالداۋ جاعىنان نارازىلىق كوپ, ويتكەنى قۋات كوزى بىركەلكى جەتپەي جاتادى. بىردە كەرنەۋى جوعارى, بىردە تومەن, وندايدا جابدىقتارىمىز ىستەن شىعىپ قالادى. وسى جاعىن رەتتەۋ كەرەك. سونىمەن بىرگە بارلىق تۇتىنۋشى ءۇشىن بىرىڭعاي تاريف ەنگىزۋ قاجەت», دەيدى كاسىپكەر.

كاسىپكەر ارمان جىلگەلدى «ەنەرگو­سيستەما» جشس-نىڭ ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى كاسىپكەرلەر ەسەبىنەن اتقارۋى ەش زاڭدىلىققا جاتپايدى دەگەن پىكىردە.

«ونىڭ ۇستىنە, مونوپوليست مەكەمە قالا توڭىرەگىندەگى 400-دەن استام باۋ-باقشا ۇجىمىنا قاراستى جەلىلەردى ءوز مەنشىگىنە الۋعا اسىقپاي وتىر. وسى 400-دەن استام باۋ-باقشا ۇجىمىندا 200 مىڭنان استام تۇرعىن بار. ولار قازىرگى بەكىتىلگەن تاريفتەن بىرنەشە ەسە جوعارى تولەيدى ءارى قاراجات بىرنەشە قولدان وتەدى. قاراۋسىز جەلىلەردى ءتيىستى مەكەمە قۇزىرەتىنە الۋعا اسىقپاسا دا, بىراق وعان قىزمەت كورسەتكەنى ءۇشىن بيۋدجەتتەن قارجى الىپ وتىر», دەپ ايىپتادى.

وسىلايشا, ەلەكتر قۋاتىنىڭ باعا­سى­­نىڭ شارىقتاۋى كاسىپكەرلەردىڭ نارا­زىلىعىن تۋعىزىپ قانا قويماي, قاراۋسىز قالعان جەلىلەر مەن وسى جەردەگى زاڭسىزدىق ارەكەتتەردى دە كورسەتىپ بەردى.

 اقتوبە وبلىسى