ءومىر وتى

ءتاتتى ۇيقىدان شىرىلداعان تەلەفون داۋسى وياتتى. ترۋب­كانى كوتەرگەندە: «سالاۋات ءسىلام­جان ۇلى, جەتى تۇندە مازالاعانىما كەشىرىڭىز… جان ساقتاۋ بولىمىندەگى وكپەسىنە وتا جاساعان ناۋقاس الىمگەرەەۆتىڭ جاعدايى تىم ناشارلاپ بارادى. اۋزى-مۇرنىنان اققان قان توقتاۋ بەرمەي تۇر. كەڭسىرىكتىڭ بەر جاعىنا تامپون دا جاسادىق. ار جاعىنا جاساي المادىق. قان ۇيىتاتىن دارىلىك سۇيىقتاردى دا قۇيىپ جاتىرمىز. ناتيجەسىز», – دەدى كەزەكشى دارىگەر. العاشىندا: «وتولارينگولوگ دارىگەردى شاقىرتىڭدار!» – دەپ ايتايىن دەگەن. ول ويىنان تەز اينىپ: «قازىر كەلەمىن», – دەپ ترۋبكانى قويدى. ونىڭ سەبەبى, مۇرىن قۋىسىنىڭ ارعى جاعىنا بارا بەرۋ كەز كەلگەن دارىگەردىڭ قولىنان كەلە بەرمەيتىن شارۋا. ارنايى قولى بىلەتىن مامان بولماسا, تىنىس مۇشەسىنە زاقىم كەپ, ءوزى ءالسىز ناۋقاستىڭ جاعدايىن ودان ءارى اۋىرلاتىپ جىبەرۋى ابدەن مۇمكىن. بىلدەي مەكەمەنىڭ باسشىسى رەتىندە جان تىنىشتىعىن ويلاپ, باسقا ماماندى شاقىرتىڭدار دەسە دە بولعانداي ەدى, قولىنان كەلەتىن ىسكە وزگەنى شاقىرتۋدى ءجون كورمەدى. مۇنداي كەزدە بۇي­رىق ايتقاننان گورى, بەل شەشىپ ىسكە كىرىسەتىن ادەتى. ونى قاراماعاندىلار دا ءبىلىپ العان. ونىڭ ۇستىنە بار جاعدايدى كۇن دەمەي, ءتۇن دەمەي حابارلاپ وتى­رىڭدار دەپ قاتاڭ تالاپ قويعان ءوزى. كيىمىن كيىپ, سىرتقا شىققاندا اۆتوكولىك تە كەلىپ تۇر ەكەن. اۋرۋدىڭ اۋزى-مۇرنىنان اققان قاندى توقتاتىپ, تىنىشتاندىرىپ بولعان كەزدە تاڭ سىبىرلەپ اتا باستادى. ال ناۋقاس قاپەرسىز ۇيقىعا كەتتى. جوسپار بويىنشا اتقارىلاتىن جۇمىستاردى ءبىرىنشى كەزەككە قويعان ءجون. اسىرەسە, اۋداندار ەپيدەميولوگيالىق احۋالدى ءجىتى باقىلاۋدا ۇستاۋى كەرەك. قۇدايعا شۇكىر, سوڭعى ون جىلدا الماتى وبلىسىنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى تۋبەركۋلەزدىڭ تارالۋ كورسەتكىشتەرى جاعىنان دا, وسى اۋرۋ كەسىرىنەن بولاتىن ءولىم-ءجىتىمدى ازايتۋ جونىندە دە ۇلكەن جەتىستىكتەرگە جەتىپ ءجۇر. سوندا دا بولسا توقمەيىلسۋگە بولمايدى. قۇرت اۋرۋىنىڭ تارالۋىنا تولىق توسقاۋىل قويۋ ءۇشىن ءاربىر اۋىلداعى, اۋدانداعى العاشقى مەديتسينالىق كومەك كورسەتەتىن ەمحانا دارىگەرلەرىن ءالى دە بولسا وسى ىسكە جۇمىلدىرۋ قاجەت. تۋبەركۋلەز – الەۋمەتتىك اۋرۋ. سون­دىقتان وعان قارسى كۇرەس شارالارىن ۇيىمداستىرۋدا دارىگەرلەردىڭ ءرولىن عانا ەمەس, باسقا دا الەۋمەتتىك جاعدايلارعا باسا نازار اۋدارتقان ءجون. اسىرەسە, ۆەتەرينارلىق, سا­نيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق قىز­مەتتەردىڭ, ءتىپتى, ىشكى ىستەر قىز­مەتكەرلەرىنىڭ تۋبەركۋلەزگە قار­سى كۇرەس ماماندارىمەن وسى جۇ­مىستاردى بىرلەسىپ اتقارۋى جايلى ايتۋ كەرەك. ديسپانسەرلىك ەسەپتە تۇرعان, تۋبەركۋلەز وشاعىنا اينالۋ قاۋپى سەيىلمەگەن, ەسكى ناۋقاستاردى وقشاۋلاندىرۋ ءۇشىن جەكە پاتەر ءبولۋ, باسقا الەۋمەتتىك كومەك ماسەلەلەرى بار. سونى تاعى دا ماسەلە ەتىپ كوتەرۋ كەرەك. بولىنەتىن الەۋمەتتىك كومەك تۇرلەرى ءار اۋداندا ءارتۇرلى. ياعني, كەي جەردىڭ باس دارىگەرلەرى جەرگىلىكتى اكىمدەرگە ماسەلەنىڭ ماڭىزدىلىعىن جەتە تۇسىندىرە المايدى. مۇنداي شارالاردى دۇرىستاپ جولعا قويماسا, قاۋىپ بۇلتى سەيىلمەيدى. قۇرت اۋرۋى شىققان وتباسىنىڭ مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى بالالارىن ارنايى بالاباقشالارمەن قامتۋ ءالى تولىق شەشىلمەگەن. ول وسىنىڭ ءبارىن جۇيەلەپ, وبلىس اكىمى ورىنباسارىنىڭ توراعالىق ەتۋىمەن وتەتىن ۇلكەن جيىندا ءوزىنىڭ جاسايتىن بايانداماسىن پىسىقتاپ شىققاندا تاعى ءبىر جۇمىس كۇنى باس­تالىپ كەتكەن ەدى. بۇل قازاقستان رەسپۋبليكاسى دەنساۋلىق ساقتاۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى, الماتى وبلىستىق تۋبەركۋلەزگە قارسى ديسپانسەرىنىڭ باس دارىگەرى سالاۋات سارسەمباەۆتىڭ كۇندەلىكتى ومىرىنەن الىنعان ءبىر كورىنىس قانا. مەديتسينا سياقتى جۇمىسى كۇردەلى سالادا قىزمەت ىستەيتىن, ەگەمەن ەلىمىزدىڭ وركەندەۋىنە ۇلەسىن قوسىپ كەلە جاتقان, ءوز ورتاسىندا بەلگىلى ازاماتتاردىڭ كوپشىلىككە بەيمالىم تۇستارى كوپ-اق. سونداي جانداردىڭ ءبىرى, ءوز سالاسىنىڭ بەلگىلى مايتالمانى سالاۋات دەسەم, ارتىق ايتپاعان بولار ەدىك. ول 1978 جىلى الماتى مەملەكەتتىك مەديتسينا ينستيتۋتىن اياقتاعاننان كەيىن ەڭبەك جولىن ءوزىنىڭ تۋعان اۋىلى اقسۋ وڭىرىنەن باستادى. سول كەزدەگى ۋچاسكەلىك اۋرۋحانانىڭ جۇمىسىن جانداندىرعان جاس حيرۋرگ دارىگەر جايلى اۋىل تۇرعىندارى ءالى كۇنگە دەيىن ايتىپ وتىرادى. ونى ماقتايتىن دا ءجونى بار. بۇرىن اۋدان ورتالىعىنا كەلەتىن ناۋقاستار دەرتىنە شيپانى اۋىل ىرگەسىندەگى اۋرۋحانادان تاۋىپ, ءبىر قۋانىپ قالعان ەدى. الايدا, جەرگىلىكتى حالىقتىڭ ول قۋانىشى ۇزاققا بارمادى. جاقسى ماماندى شاعىن اۋىلعا تۇراقتاتپادى. وعان باستى سەبەپ بولعان وقيعا سول كەزدەگى وبلىستىق اۋرۋحانانىڭ باس دارىگەرى يۋري ءپيانوۆتىڭ كەزەكتى ءبىر ىسساپارمەن اقسۋ اۋدانىن ارالاپ كەلگەنىنەن باستالدى. نازارىنان ەشتەڭە تىس قالمايتىن, تاجىريبەلى ۇيىمداستىرۋشى ءجون سۇراسىپ, سويلەسە كەلە بىلىكتىلىگى جوعارى جاس ماماندى تەز بايقادى. جۇمىسىن ۇرشىقشا ۇيىرگەن ساۋاتتى مامان وعان بىردەن ۇنادى. قايتارىندا ول سالاۋاتتى وبلىستىق اۋرۋحاناعا قىزمەتكە شاقىردى. سالاۋات ءسىلامجان ۇلى سول كەزدە ءارى-ءسارى كۇي كەشكەنى راس. كۇت­پەگەن جەردەن الدىندا ەكى تاڭداۋ تۇردى: ءبىرىنشىسى – اۋدان كولەمىندە مەديتسينالىق قىز­مەت كورسەتۋ بولسا, ەكىنشىسى – وبلىستىق اۋرۋحانانىڭ مامانى بولىپ, ءبىلىمىن شىڭداۋ. ول ەكىنشى جولدى تاڭدادى. سول تاڭداۋىنا كۇنى بۇگىنگە دەيىن وكىنبەيدى. ءسويتىپ, ول 1983 جىلى تال­دىقورعان قالاسىنداعى وبلىستىق اۋرۋحانانىڭ تابالدىرىعىن اتتادى. ءبىر جارىم اي ءبىلىمىن جەتىلدىرگەننەن كەيىن, جۇمىسى اۋىر دا كۇردەلى رەانيماتسيا بولىمشەسىنەن ءبىر-اق شىقتى. مۇندا سول كەزدىڭ وزىندە-اق وبلىس كولەمىندە تانىمال بولا باستاعان بەرىك بەيسەكەنوۆ, ماقسۇت قالاجانوۆ, باقىت داركەمبەكوۆ سياقتى بىلىكتى انەستەزيولوگ-رەانيماتولوگ دارىگەرلەرمەن بىرگە قىزمەت ىستەدى. بولىمشەگە جەدەل مەديتسينالىق كومەكتى قاجەت ەتەتىن ەڭ اۋىر, اجال اۋزىنداعى ناۋقاستار تۇسەتىن. «سول بولىمشەدە ىستەگەنىم, مەن ءۇشىن ۇلكەن ءومىر مەكتەبى بولدى», – دەيدى سالاۋات. كەيىن تاعى دا ءبىلىمىن جەتىلدىرىپ, قۇلاق, تاماق, مۇرىن ەمدەيتىن جەكە باعىتتا مامانداندىرىلعان لور بولىمشەسىنە اۋىستى. بۇل بولىمشەنىڭ جۇمىسى دا جەڭىل ەمەس ەدى. اسىرەسە, ويناپ وتىرىپ, وقىس جاعدايدا وڭەشىنە, كەڭىردەگىنە, وكپەسىنە ءتۇرلى زاتتار جۇتىپ قويىپ, دەم جەتپەي قينالعان جاس سابيلەردىڭ ومىرلەرىنە قاۋىپ تونگەن ساتتەردى ايتسايشى! قولدى-اياققا تۇرماي, شىرىلداعان سابيلەرىمەن قوسىلىپ ەگىلگەن اتا-انالارىنىڭ وزدەرى كەيدە كەدەرگى كەلتىرەتىن. ونداي جاعدايدا دارىگەرگە جۇكتەلەتىن مىندەتتىڭ اۋىرلىعىن تىلمەن ايتىپ جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس ەدى. سول بوگدە زاتتاردى كەڭىردەكتەن نە وكپەنىڭ ۇشار باسىنان اپپارات ارقىلى تەز سۋىرىپ الۋ – ماماننان بىلىكتىلىكتى, ەپتىلىكتى, سابىرلىلىقتى تالاپ ەتەتىن. دارىگەردىڭ وسىنداي بىلىكتىلىگى ونى تالدىقورعان قالالىق حالىق دەپۋتاتتارى كەڭەسىنىڭ دەپۋتاتى بولىپ سايلانۋىنا ىقپال ەتتى. سول كەزدەن باستاپ ونىڭ ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتى ايقىندالا باستادى. وسىلايشا, ول 1996 جىلى ءوزى قىزمەت ىستەيتىن وبلىستىق اۋرۋحانانىڭ باس دارىگەرىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىنە تاعايىندالدى. ەكى جىلدان سوڭ, الەۋمەتتىك قيىن جاعدايلارعا بايلانىستى ەل اراسىندا ءورشىپ تۇرعان تۋبەركۋلەزبەن كۇرەس سالاسىنا اۋىسىپ, وبلىستىق تۋبەركۋلەزگە قارسى ديسپانسەردىڭ باس دارىگەرى بولدى. قانشا جۇگى اۋىر بولسا دا, وزىنە ءتان كۇش-جىگەرىمەن جاڭا جۇمىسقا بەل شەشە كىرىستى. ناتيجە وڭاي كەلمەيدى. ول وسى سالانىڭ وركەندەۋىنە, جاڭا بەلەستى باعىندىرۋىنا كۇنى بۇگىنگە دەيىن جان اياماي ەڭبەك ەتىپ كەلەدى. سونىڭ ارقاسىندا وبلىستاعى تۋبەركۋلەزبەن كۇرەس سالاسى ەلىمىز بويىنشا ەڭ الدىڭعى قاتاردان ورىن الدى. تىنىمسىز ەڭبەك جەمىسىن بەرمەي قويعان جوق. بۇل باسقاراتىن وبلىستىق تۋبەركۋلەزگە قارسى ديسپانسەرى ەلىمىز بويىنشا وزىق تاجىريبە مەكتەبىنە اينالدى. بۇگىندە الماتى وبلىسى تۋ­بەر­كۋلەز اۋرۋىنىڭ تارالۋ كور­سەتكىشتەرى جاعىنان ەڭ از تا­رالعان ايماق بولىپ سانالادى. سالاۋات سارسەمباەۆتىڭ ەل الدىن­داعى ۇلان-عايىر ەڭبەگى ەلەنبەي قالعان جوق. ول باسقارعان مەكەمە وبلىس كولەمىندە ەمدەۋ م­ەكەمەلەرىنىڭ اراسىندا وتكەن جارىستىڭ بىرنەشە ءدۇر­كىن جەڭىمپازى. قازاقستان رەسپۋب­ليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ ال­عىس حاتىمەن, سونداي-اق, وبلىس اكىمىنىڭ, دەنساۋلىق ساقتاۋ مي­نيسترىنىڭ گراموتالارىمەن بىرنەشە رەت ماراپاتتالعان. 2007 جىلى ول وسى سالانىڭ جەتەكشى ماماندارى قۇرامىندا اقش-تا وتكەن «تۋبەركۋلەز اۋرۋىنىڭ قازىرگى ءدارى­لەرگە ءتوزىمدى تۇرلەرىنە قارسى كۇرەس» اتتى حالىقارالىق جوباعا قاتىسىپ قايتتى. بۇدان بولەك سالاۋات 2011 جىلى وسى سالانىڭ ەڭ تاڭداۋلى ماماندارى قاتارىنا فرانتسيادا وتكەن بۇكىلدۇنيەجۇزىلىك كونگرەستىڭ دەلەگاتى بولدى. وتباسىندا ول ونەگەلى وتاعاسى. تۇڭعىشتارى – نۇرلان زاڭ قىز­مەتكەرى بولسا, كەنجەلەرى – اباي اكە جولىن قۋعان دارىگەر, ال كەلىنى – ايگەرىم قۋانىش پەن ءاليما سياقتى نەمەرەلەردى دۇنيەگە اكەلگەن انا عانا ەمەس, بارشا ءسابيدى ەمدەيتىن بالالار دارىگەرى. مىرزاحمەت ەرەجەپوۆ,  قازاقستان رەسپۋبليكاسى دەنساۋلىق ساقتاۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى. تالدىقورعان.