مۇنى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ تا: «ناۋرىزناماداعى «ۇلتتىق كيىم كۇنى» قوعامنىڭ زور قولداۋىنا يە بولدى. ۇلتتىق كيىمدەرگە دەگەن قىزىعۋشىلىق ارتا ءتۇستى. مەكتەپتەردە, ءتۇرلى مەكەمەلەردە, سونداي-اق, ءىرى كومپانيالاردا ۇلتتىق كيىمگە ءمان بەرىلە باستادى. سۇرانىسقا ساي تىگىن تسەحتارى اشىلىپ, جاڭا برەندتەر, دۇكەندەر پايدا بولدى. وسىلايشا, ۇلتتىق كيىم كيۋ بىرتىندەپ قالىپتى كورىنىسكە اينالىپ كەلەدى. بۇل – وتە جاقسى ءۇردىس. بەت-ءجۇزدى تۇمشالايتىن قارا كيىمنەن گورى ءوزىمىزدىڭ ۇلتتىق كيىمدەرىمىز الدەقايدا ارتىق. اسىرەسە, ايەلدەردىڭ ءداستۇرلى كيىمى وتە عاجاپ كورىنەدى. سەبەبى ۇلتتىق كيىم بۇل – ءبىزدىڭ بىرەگەي ۇلتتىق بولمىسىمىزدىڭ ماڭىزدى كورىنىسى. ونى جان-جاقتى دارىپتەۋىمىز كەرەك», دەپ ۇلتتىق قۇرىلتايدا سويلەگەن سوزىندە ايرىقشا اتاپ ءوتتى.
شىنىمەن دە قازىر كوپتىڭ اراسىنان شاپان كيىپ شالقىپ, كامزول كيىپ قۇلپىرعان جۇرتتىڭ كوركى الىستان كوز تويدىرادى. ءتىپتى كەيىنگى بىرنەشەجىلدىقتا قىزدار قاۋىمى اراسىندا وقالى تاقيا ترەندكە اينالىپ, كەلىستى ءسان ۇلگىسى ءبىراز بۇرىمدىنىڭ اجارىن اسىرىپ جىبەرگەنى جانە راس. قالاي دەسەك تە قازاقىلىق قانىندا بار حالىقتىڭ كوركى ۇلتتىق كيىمدەرمەن ءتىپتى قۇلپىرا تۇسكەندەي. كۇن ساناپ ۇلتتىق كيىمدى كۇندەلىكتى قولدانىسقا لايىقتاپ تىگۋگە تالپىنىپ جۇرگەن ەتنوديزاينەرلەردىڭ قاتارى كوبەيىپ كەلەدى. سونىڭ ناتيجەسىندە ۇلتتىق كيىم تەك ناۋرىزدا عانا كيەتىن اتريبۋتتان توي-تومالاقتا تۇتىناتىن وبرازعا ويىسىپ ەدى, قازىر كۇندەلىكتى ءسان ۇلگىسى ساناتىنا كوشىپ ۇلگەردى. وعان ۇلتتىق كيىم وندىرۋشىلەرىنىڭ ويۋ-ورنەك بەدەرلەنگەن كيىمدى كەڭسەدە, كوشەدە كيىپ جۇرۋگە ىڭعايلى, جەڭىل ەتىپ ۇسىنىپ جاتقانى دا سەپتەسىپ وتىر.
حالىق سۇرانىسىنا ساي سونداي ساپالى كيىم ۇسىنىپ, كوپتىڭ باتاسىن الىپ جۇرگەن تالعامپاز سۋرەتكەردىڭ ءبىرى – ءتاربيا ايدىمباەۆا. ول – وتاندىق ۇلتتىق كيىم برەندىن قالىپتاستىرۋدا ويۋدى مونشاقپەن كومكەرگەن, ودان قالا بەردى زاماناۋي ۇلتتىق كيىم ۇلگىلەرىنە ويۋ-ورنەكتى پرينت ارقىلى باسۋ ءىسىن باستاعان العاشقى ديزاينەر. ءتاربيانىڭ تالعاممەن تىگىلگەن ءساندى كيىمىن كيىپ, ماڭايىنا سۇلۋلىق سىيلاپ جۇرگەن كوپتىڭ اراسىنان جاقسى مەن جايساڭدى ءجيى كورەمىز. ونىڭ ايقىن ءبىر مىسالى – ديماش قۇدايبەرگەن سىندى تانىمال ونەر يەلەرى «Tarbiya Ulttyq kıim» ءسان ءۇيىنىڭ شاپانىن كيىپ, الەمدىك ساحنالاردا ءان شىرقاپ ءجۇر. ايتىسكەر اقىنداردىڭ اجارىن اشقان ءساندى كيىمدەردىڭ كوپشىلىگى دە – وسى ءتاربيا حانىمنىڭ ءتول تۋىندىسى.
«مەن ءوز جۇمىسىما, شىعارماشىلىعىما «كونە مەن جاڭانىڭ توعىسۋى» دەپ انىقتاما بەرەمىن. نەگە؟ ويتكەنى ءاربىر كيىم ۇلكەن ىزدەنىس, تاريحي تەرەڭ بىلىمگە نەگىزدەلىپ تىگىلەدى. سويتە تۇرا كونە ستيلدە, ەسكى سارىندا قالىپ قويماي, ونى بۇگىنگى زامانعا ساي, كۇندەلىكتى قولدانىسقا ىڭعايلى ەتىپ جاساۋدى دا قاپەردەن شىعارمايمىز. جەڭىل ءپرينتتى جاسالعان ويۋ-ورنەكتەر الەمدىك ترەندتەرگە لايىقتى بولعاندىقتان, سول ارقىلى ۇلتتىق كيىمدەردى كۇندەلىكتى قولدانىسقا ەنگىزۋ جەڭىلىرەك ەكەندىگىن ەسكەرىپ, بولمىس پەن زاماندى ۇتىمدى ۇيلەستىرۋگە ۇمتىلىپ كەلەمىز. بۇگىنگى زامان تالابىنا ساي ءساندى كيىمدەر تىگۋگە باسىمدىق بەرىپ ءجۇرمىز. باعاسىن دا نارىققا ساي ۇستاۋعا تىرىسامىز. ءبىزدىڭ كيىمدەردى قالتا كوتەرەدى. شۇكىر, قازىر ۇلتتىق كيىمدەرگە دەگەن سۇرانىس جوعارى. مەنى سول قۋانتادى. تابىسىم جۇرەدى دەگەندىكتەن ەمەس, قازاقتىڭ ءوزىنىڭ تابيعاتىنا, قۇندىلىعىنا جاقىنداپ كەلە جاتقاندىعىنا جانىم جادىرايدى. سەبەبى ۇلتتىق كيىم – ۇلتتىق رۋحىمىزدىڭ ايناسى. قازاقتىڭ قانىندا تابيعي, جوعارى تالعام بار. دۇكەنگە كەلۋشىلەردىڭ تاڭداۋىنان وسىنى وڭاي اڭعارامىن. ۇلتتىق كيىمدى كيىپ شىققاندا ادام جىگەرلەنەدى. سەبەبى ول – ءوزىنىڭ تاريحى, بەت-بەينەسى, اتا-بابادان قالعان مۇراسى, ءتول تابيعاتى. ءبىز ونى سول ميسسياسىنا جەتكىزۋ ءۇشىن ەڭبەكتەنەمىز. تالعامىنا, ءتۇر-سيپاتىنا ساي ۇلتتىق كيىم تاڭداپ بەرۋ, ۇسىنۋ – مىندەتىمىز, دەيدى ديزاينەر.
ءيا, شيرەك عاسىردان اسا عۇمىرىن قازاقتىڭ ۇلتتىق كيىمىن ۇلىقتاۋعا ارناعان ءتاربيا ايدىمباەۆانى بۇگىندە قازاقتى ايتپاعاندا, الىس-جاقىن شەتەلدىك سانسۇيەر قاۋىمنىڭ ءبارى بىلەدى, تەگىس تانيدى. سونىڭ ىشىندە, اسىرەسە قولتاڭباسى تالعامىمەن دارالانعان دارىندى ديزاينەردىڭ اتاعىن اسپانداتقان جارقىن وقيعا – وسىدان بىرەر جىل بۇرىن ءانشى ديماش قۇدايبەرگەننىڭ ءتاربيا حانىم قولىنان شىققان قازاقى ويۋمەن بەدەرلەنگەن ءساندى شاپاندى كيىپ, ءوزىنىڭ الەمدىك جانكۇيەرلەرىمەن كەزدەسۋگە شىققان ءساتى بولاتىن. ايتۋلى وقيعادان كەيىن ۇلتتىق كيىمدەرگە زاماناۋي باعىتتا جاڭاشا ءسان بەرىپ جۇرگەن ديزاينەر جۇمىسىنا جاھان نازارى اۋدى.
«ديماشتىڭ ءبىزدىڭ شاپاندى كيىپ وسىنداي ماڭىزدى كەزدەسۋگە شىققانى مەن ءۇشىن ۇلكەن مارتەبە, ۇلت ءۇشىن ابىروي دەپ بىلەمىن. ويتكەنى ەل الدىندا جۇرگەن, حالقىمىزدىڭ ماقتانىشىنا اينالعان دارىندى ءانشىنىڭ عالام كوز تىگەتىن مۇنداي ماڭىزدى جيىنداردا ءوزىن عانا كورسەتپەي, وزىمەن بىرگە ۇلتتىق قۇندىلىقتارىن دا قاتار الىپ شىعىپ, سول ارقىلى قازاعىن شارتاراپقا تانىتۋى – ونىڭ دانالىعى, ناعىز ۇلتجاندىلىعى, بيىك بولمىسىن ايعاقتاسا كەرەك. ايتپەسە ديماشقا نەبىر تانىمال برەندتەردىڭ قىمبات كيىمدەرىن قالاي كيگىزسە دە جاراسادى عوي. بىراق ديماشتىڭ تاڭداۋى – ۇلتتىق كيىمگە, ونىڭ ىشىندە ءبىزدىڭ برەندكە تۇسكەن ەكەن. بۇل – ونىڭ وتباسىندا العان تاربيەسىنىڭ, بوياماسىز بولمىسىنىڭ كورىنىسى», دەپ تەبىرەنە ءتىل قاتقان ديزاينەر: «قازاقتىڭ ۇلتتىق ويۋ-ورنەگى – تەك ءساندى سۋرەت قانا ەمەس, ءماندى فۋنكتسياسى بار ماڭىزدى شتريح. ەتنوگرافتار: «بوزبالا قىزدىڭ قولىنداعى بىلەزىكتە بەدەرلەنگەن ورنەگىنە قاراپ, وعان قۇدا تۇسكەن-تۇسپەگەنىن ۇعىنعان. جاس كەلىنشەك تۇرمىس قۇرعاننان كەيىنگى احۋالىن ويۋ-ورنەكپەن بەينەلەپ جىبەرگەن. «قۇسمۇرىن» سالەمدەمەسى جىبەرىلسە, قۇستاي ەرىكتى ەكەنىن ۇعىنىپ, ۋايىمدامايتىن بولعان. ال بويى ۇزىن, تالدىرماش جان بەدەرلەنىپ, جانىندا ءدوپ-دوڭگەلەك ادامنىڭ بەينەسى سالىنسا جاعدايىنىڭ مۇشكىل ەكەنىن ءسوزسىز-اق ۇعىنىپتى», دەگەن دەرەك كەلتىرەدى. بۇل قازاقتىڭ ويۋ-ورنەگىندە زور ءمان-ماعىنا جاتقانىن ايعاقتاسا كەرەك», دەپ ءسوزىن تۇيىندەدى.
ءيا, ويۋ-ورنەك – قازاق بولمىسىنىڭ اينىماس بولشەگى. ول تۋرالى كەزىندە ايگىلى ارحەولوگ-اكادەميك الكەي مارعۇلان: «قازاق حالقى كىلەڭ ويۋ-ورنەك ورتاسىندا ءومىر سۇرەدى» دەپ تاپ باسىپ سۋرەتتەگەن بولاتىن. قازاقتىڭ قانىنداعى وسى ءبىر بۇلتارتپاس قاسيەتتىڭ قايتا اينالىپ قازىعىنا ورالىپ, جاڭا عاسىرمەن بىرگە جاڭاشا تۇرلەنىپ, تىنىسىن اشىپ, كوكجيەگىن كەڭەيتىپ جاتقانى قۋانتادى. اسىرەسە جاستاردىڭ قازاقى قولتاڭبانى ءوزىنىڭ كيىنۋ ستيلىنە سىڭىرگىسى كەلەتىنى دە كوز تويدىرىپ, كوڭىل مارقايتادى.
