«نۇرلى جول» – باياندى بولاشاق باستاۋى «ماڭگىلىك ەل»

ۇلتتىق يدەياسىنىڭ فيلوسوفيالىق-مادەنيەتتانۋلىق نەگىزدەمەسى ەل بولۋ ماسەلەسى, ۇلتتى ساقتاۋ, جەردى, تۋعان اتامەكەندى قورعاۋ ماسەلەسى قازاق حالقى ءۇشىن قاشاندا تاريحي دامۋ تۇرعىسىنان ماڭىزدى بولىپ كەلە جاتقانى بەلگىلى. وسى اتالعان ماسەلەلەر ەشقاشان دا كۇن تارتىبىنەن تۇسكەن ەمەس. ولار ءارتۇرلى تاريحي كەزەڭدەرگە بايلانىستى كوكەيكەستىلەنىپ, قوعامدىق وي-سانانىڭ وزەگىنە اينالىپ وتىرعان. بۇگىندە وسى ماسەلەلەر تاۋەلسىز قازاقستان مەملەكەتىنىڭ الدىندا تۇر. ەلباسى ءوزىنىڭ قازاقستان حالقىنا ارناعان كەزەكتى جولداۋىندا دا «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىنىڭ تاريحي استارىنا توقتاپ ءوتتى. « ماڭگىلىك ەل – اتا-بابالارىمىزدىڭ سان مىڭ جىلدان بەرگى اسىل ارمانى. ول ارمان الەم ەلدەرىمەن تەرەزەسى تەڭ قاتىناس قۇراتىن, الەم كارتاسىنان ويىپ تۇرىپ ورىن الاتىن تاۋەلسىز مەملەكەت اتانۋ ەدى. ول ارمان تۇرمىسى باقۋاتتى, ءتۇتىنى ءتۇزۋ ۇشقان, ۇرپاعى ەرتەڭىنە سەنىممەن قارايتىن باقىتتى ەل بولۋ ەدى. ءبىز ارمانداردى اقيقاتقا اينالدىردىق. ماڭگىلىك ەلدىڭ ىرگەتاسىن قالادىق. مەن ماڭگىلىك ەل ۇعىمىن ۇلتىمىزدىڭ ۇلى باعدارى – «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىنىڭ ءتۇپ قازىعى ەتىپ الدىم», – دەپ اتاپ وتكەن بولاتىن. مىنە, وسى ايتىلعان ويعا تەرەڭىرەك توقتالۋدى ءجون سانادىق. ءبىزدىڭ بۇل ماقالاداعى باستى ويىمىز «ماڭگىلىك ەل» ۇلتتىق يدەياسىنىڭ مادەني-فيلوسوفيالىق نەگىزدەرىنە نازار اۋدارۋ بولىپ تابىلادى. بىرىنشىدەن, قانداي دا بولماسىن يدەيا, ونىڭ ىشىندە قازاقستان جاعدايىنداعى ۇلتتىق يدەيا حالىقتى بىرىكتىرەتىن, ءبىر ماقساتقا جۇمىلدىراتىن, تۇتاستىققا نەگىزدەلگەن, قوعام دامۋىندا شەشۋشى رولگە يە قوزعاۋشى كۇش بولۋى كەرەك. وندا تەك وتكەنمەن قاتار قوعام دامۋىنىڭ بۇگىنى, ەرتەڭگى بولاشاعى كورىنىس تابۋى ءتيىس. وسىنداي سيپاتتارعا «ماڭگىلىك ەل» يدەياسى لايىق ەكەنى ءسوزسىز. «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىن جۇزەگە اسىرۋعا, بىرىنشىدەن, مەملەكەتتىڭ باسقارۋ جۇيەسى ىنتالى, ق ۇلىقتى بولۋى ءتيىس. سەبەبى, ول مەملەكەتتىڭ ىشكى جانە سىرتقى قاجەتتىلىگىن قاناعاتتاندىرۋدان تۋىنداپ قانا قويمايدى, سونىمەن بىرگە, ول مەملەكەت قۇراۋشى ۇلت الدىندا تۇرعان باستى ماقسات پەن شەشۋشى مىندەتتەردىڭ جيىنتىعى رەتىندە ءومىر سۇرەدى. جالپى العاندا, «ماڭگىلىك ەل» ۇلتتىق يدەياسى فيلوسوفيالىق تالداۋدى قاجەت ەتەدى. بىرىنشىدەن, «ماڭگىلىك ەل» يدەياسى قازاق حالقى تاريحىنىڭ باستى ماسەلەسى بولىپ وتىرعانى بەلگىلى. وسى ماسەلەگە قازاق حالقى تاريحىندا جاۋاپ ىزدەمەگەن باتىرلار, قارا قىلدى قاق جارىپ, ءادىلىن ايتىپ, ەلدى اۋزىنا قاراتپاعان شەشەندەر مەن كوسەمدەر, حاندار مەن بيلەر, ءتىپتى, حالىق اراسىنان شىققان دانالاردىڭ تاريحتا ۇنەمى بولىپ تۇرعانى الىمساقتان بەلگىلى. بۇگىندە وسى سۇراققا جاۋاپ ىزدەۋ ءۇردىسى ءالى جالعاسۋدا. زامان وزگەردى, سوعان سايكەس جاۋاپتىڭ باعىتى مەن مازمۇنى دا وزگەردى. قويىلعان تاريحي سۇراققا جاۋاپ بەرۋ دەڭگەيى ارقيلى, سان الۋان. سونىمەن, ماسەلە قويىلدى, يدەيا, تۇجىرىمداما رەتىندە حالىققا ۇسىنىلدى. ەندىگى ماقسات وسى ماسەلەنى دۇرىس شەشۋ, ونىڭ الەۋمەتتىك-فيلوسوفيالىق, تاريحي-مادەني, ساياسي-ەكونوميكالىق نەگىزدەرىن جاساۋ. وعان ساياساتكەرلەر مەن وتاندىق گۋمانيتارلىق عىلىم دا ءوز ۇلەسىن قوسۋدا. ال «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىن فيلوسوفيالىق تۇرعىدان تالداۋدىڭ وزىندىك ەرەكشەلىگى بار ەكەندىگىن ايتا كەتكەن ءجون. بىزدىڭشە, ەڭ باستى فيلوسوفيالىق ۇستانىم – ول قازاق حالقىنىڭ وسى يدەيامەن بىرگە ءومىر ءسۇرىپ كەلە جاتقاندىعىندا, وعان ۇنەمى ورالىپ, ونى سانا مەن ويدىڭ ءپانى رەتىندە سەزىنۋىندە, تىرشىلىكتىڭ باستى باعىتى رەتىندە قابىلداپ, ونى ۇنەمى ءبىلىم جانە رۋحاني قۇندىلىقتارمەن تولىقتىرىپ, ءومىر ءسۇرۋ فيلوسوفياسىنىڭ وزەگى دەپ قابىلداۋىندا بولسا كەرەك. «ماڭگىلىك ەل» – ۇلتتىق دۇنيەتانىمنىڭ باستى باعىتى جانە قاينار كوزى. ونىڭ ىشكى مازمۇنى ۇنەمى دامۋ, وزگەرۋ, جاڭعىرۋ ارقىلى ءجۇرىپ وتىرادى. «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىندا قازاق حالقىنىڭ سىعىمدالعان, جۇيەلەنگەن ءومىر ءسۇرۋ تاجىريبەسىنىڭ الەۋمەتتىك-مادەني كودى بار. دەمەك, «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىن ۇلتتىڭ تاريحي دامۋ ۇردىسىنەن تىسقارى قاراۋ مۇمكىن ەمەس جانە قولدان نەمەسە ويدان شىعارىلعان ماسەلە ەمەستىگى تاعى بەلگىلى. سەبەبى, بۇل ماسەلە قازاق قوعامى ءۇشىن قاشاندا وزەكتى. ەكىنشىدەن, «ماڭگىلىك ەل» يدەياسى, كەيبىرەۋلەر ايتقانداي, «ۋتوپيا» نەمەسە ويدان شىققان ادام قيالى جەتپەيتىن, ابس­تراكتىلى ۇعىمدار جيىنتىعى ەمەس. ول – قازاقستاننىڭ انتولوگيالىق بولمىسىن انىقتايتىن ۇلتتىق يدەيانىڭ تەمىرقازىعى, قوعام دامۋىنا باعىت-باعدار بەرەتىن, سان عاسىرلار بويعى اتا-بابالارىمىزدىڭ ارمانىن جۇزەگە اسىرۋداعى رۋحاني-سايا­سي ۇستانىم. باسقاشا ايتقاندا, ول – ۇلتتىق يدەولوگياعا پارا-پار نارسە. كەشەگى توتاليتارلىق جۇيە كەزىندە ءبىر يدەولوگيا بولعانى بەلگىلى. ول يدەولوگيا سوتسيا­ليزم جۇيەسىنىڭ كۇيرەۋىمەن بىرگە تاريح ساحاناسىنان كەلمەسكە كەتتى. قايتا قۇرۋ ءداۋىرى كەزىندە راديكالدىق تۇرپاتتاعى «رەفورماتورلار», قازاقستان مەملەكەتتىك يدەولوگياعا مۇقتاج ەمەس, مەملەكەت يدەولوگيادان تىسقارى بولۋى كەرەك, توتاليتارلىق يدەولوگيا مەن دەموكراتيا ۇعىمدارى ءوزارا سايكەس كەلمەيدى دەگەن ويلاردى ايتقانى بەلگىلى. توتاليتارلىق يدەولوگيا مەن دەموكراتيالىق قۇندىلىقتار اراسىندا قايشىلىق بار ەكەنى جانە ولار ءبىر-بىرىمەن كەلىسپەيتىنى, ءتىپتى, انتوگونيستىك سيپاتتا ەكەنى بەلگىلى. بىراق, بۇدان جالپى قوعام, مەملەكەت دامۋىنا يدەولوگيا كەرەك ەمەس دەگەن وي تۋماسا كەرەك. كەشەگى تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا «يدەولوگياسىزداندىرۋ» ۇدەرىسى جانە تاۋەلسىز ەل يدەولوگياسىن قالىپتاستىرۋ مەن دامىتۋ قاتار جۇرگەنى بەلگىلى. يدەولوگيا تۋرالى ناقتى ايتىلماسا دا تاۋەلسىز مەملەكەت قۇرۋداعى يدەولوگيالىق ۇستانىمداردى مەملەكەتتىك دەڭگەيدە جۇزەگە اسىرۋ ءىس-ارەكەتى بولعانىن مويىنداۋىمىز كەرەك. بۇگىنگى كۇنگە كەلەر بولساق, ۇلتتىق يدەولوگيا تۋرالى ەركىن ايتۋعا مۇمكىندىك بار. بۇل جولداعى ەڭ باستى ۇستانىم ۇلتتىق يدەولوگيانى قازاقستاندىقتاردىڭ دۇنيەتانىمدىق باعىتىنا اينالدىرۋ بولۋى ءتيىس. «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىن ۇلتتىق يدەولوگيانىڭ نەگىزگى فاكتورى رەتىندە قاراي وتىرىپ, ونى بارلىق قازاقستاندىقتار قولدايتىن ورتاق, الەۋمەتتىك, ەتنوستىق, ءدىني بىرەگەيلىكتى قامتاماسىز ەتەتىن باستى ۇستانىمعا اينالدىرۋ قازىرگى كەزەڭنىڭ باستى مىندەتى بولماقشى. سونىمەن بىرگە, «ماڭگىلىك ەل» ۇلتتىق يدەياسىنىڭ باستى, نەگىزگى ىرگەتاسى بىرلىك ەكەنىن ۇمىتپاعانىمىز ابزال. بىرلىك – ول ەلدىڭ رۋحاني بىرلىگى, حالىقتىڭ مادەني, تىلدىك, دىلدىك, اقپاراتتىق كەڭىستىككە دەگەن بىرلىگى. قازاقستاندىقتاردىڭ الەۋمەتتىك, مادەني, رۋحاني بىرەگەيلىگىن دامىتۋ ۇلتتىق يدەولوگيانى دامىتۋدىڭ باستى فاكتورى بولۋى ءتيىس. سوندىقتان دا «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ تۇجىرىمدامالىق نەگىزىن فيلوسوفيالىق تۇرعىدان تالداۋ قاجەتتىلىگى تۋىندايدى. بىزدىڭشە, «ماڭگىلىك ەل» ۇلتتىق يدەياسىن قازاقستان ءوز تاۋەلسىزدىگىن جاريالاعان كۇننەن بەرى جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى. ول قازاق حالقىنىڭ تاريحي ساناسىن قالىپتاستىرىپ دامىتۋعا باعىتتالعان. وسىنداي ءبىر العاشقى قادامداردىڭ قاتارىنا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك شەكارا تۋرالى» زاڭىن جاتقىزۋعا بولادى. مۇنى «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىن جۇزەگە اسىرۋداعى باستى نىق قادام دەپ قابىلداۋىمىز كەرەك. «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىنىڭ كەلەسى تۇعىرى, نەگىزى – ەلباسى ۇنەمى ايتىپ كەلە جاتقان ەلدىڭ ىشكى تۇراقتىلىعى, حالىقتاردىڭ ءوزارا دوستىعى مەن تاتۋلىعى, ءبىر-بىرىنە دەگەن سىيلاستىق قارىم-قاتىناسى. ەتنوس جانە دىنارالىق كەلىسىم مەن تاتۋلىق قازاقستان دامۋىنىڭ باستى تۇعىرى. تەك تاتۋ, بىرلىگى جاراسقان ەل عانا العا قويعان ماقسات-مۇراتتارىنا جەتە الادى. سوندىقتان ەل ىشىندەگى تاتۋلىق پەن تۇراقتىلىق «ماڭگىلىك ەل» جولىنداعى باستى ۇستانىم بولىپ قالا بەرمەكشى. «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىن جۇزەگە اسىرۋ بەلگىلى ءبىر قۇندىلىقتار جۇيەسىنە نەگىزدەلەتىنى بەلگىلى. سول قۇندىلىقتاردىڭ ىشىندەگى ەڭ باستىسى – قازاق ءتىلىن مەملەكەتتىك ءتىل رەتىندە نىعايتۋ, قازاقستاندىقتاردىڭ ءۇش تىلدە ەركىن سويلەۋىنە جاعداي جاساۋ. مەملەكەتتىك ءتىل «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىنىڭ نەگىزى, وزەگى. مەملەكەت بيلىگىنىڭ قۇدىرەتتىلىگى مەن كۇشتىلىگى قازاق تىلىندە سويلەۋىمەن ولشەنەدى. مەملەكەت قاي تىلدە سويلەسە, سول ءتىلدىڭ قۇدىرەتى قاشاندا ۇستەم بولادى. مەملەكەتتىك تىلدە سويلەۋ قازاق حالقىنىڭ ىشكى بىرەگەيلىگىن نىعايتىپ, وركەنيەتتىك, مادەني باعىتىن ارتتىرادى. ءتىل – ۇلتتىڭ مادەني كودى, ويلاۋ جانە تانىم, دۇنيەگە قاتىناسىنىڭ, قۇندىلىقتاردى باعالاي ءبىلۋ جۇيەسىنىڭ كودى. سونىمەن بىرگە, ءتىل – بيلىك, ۇلكەن ساياسات. ءتىل – «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىنىڭ باس­تى نەگىزى. انا ءتىلىڭدى قۇرمەتتەۋ – ۇلتتىق نامىستى وياتۋ مەن جاڭعىرتۋدىڭ كوزى. بۇل جولدا تىلدىك جانە اقپاراتتىق كەڭىستىكتى قورعاۋ, وعان مەملەكەتتىك تۇرعىدان ىقپال ەتۋ, اقپاراتتىق كەڭىستىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ەل تاۋەلسىزدىگىن قورعاۋداعى باستى ۇستانىم بولۋى ءتيىس. «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ تاعى ءبىر نەگىزى حالىق پەن بيلىك اراسىنداعى سەنىمدى نىعايتۋ. حالىقتىڭ بيلىككە سەنىمى كۇشتى بولعان سايىن, قوعامدى ورتاق مۇراتقا جۇمىلدىرۋ جەڭىل بولادى. حالىقتىڭ بيلىككە سەنىمسىزدىگىن كورسەتەتىن بىردەن-ءبىر فاكتور – سىبايلاس جەمقورلىق. جەمقورلىق قوعامدى رۋحاني تۇرعىدان ءىرىتىپ, تاۋەلسىزدىككە قاۋىپ توندىرەدى. ادامداردىڭ مەنتالدىق بولمىسىن وزگەرتىپ قوعامنىڭ بارلىق سالاسىنا ءوزىنىڭ جاعىمسىز اسەرىن تيگىزەدى. سوندىقتان دا جەمقورلىق مىنەز-ق ۇلىققا قارسى كۇرەستى كۇشەيتۋ ارقىلى ادال ەڭبەككە نەگىزدەلگەن ءىس-قيمىل «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىن جۇزەگە اسىرۋعا كومەكتەسەدى. قازاقستان الىپ مەملەكەتتەر جانىندا (رەسسەي, قىتاي) تەك رۋحاني سىلكىنىس ارقىلى, جالپىتۇرىكتىك جۇمىلدىرۋشى الەۋەتىن پايدالانۋ, رۋحاني, ءدىني, ساياسي باستامالارعا مۇرىندىق بولۋ, بەلسەندىلىك تانىتۋ ارقىلى ءومىر سۇرە الادى. باستى فيلوسوفيالىق ۇستانىم: «يدەيا يمپەراتورى كىم بولسا, بولاشاق سوندا» دەگەن قاعيدانى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا «ماڭگىلىك ەل» جالپىۇلتتىق يدەيادان ۇلتتىق يدەولوگياعا اينالادى. ال ۇلتتىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن جاڭا ساپاعا كوتەرۋ ارقىلى قول جەتكىزۋگە بولادى. ساپالى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن دامىتۋ – «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىن جۇزەگە اسىراتىن باستى نەگىز. ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى مادەنيەتپەن تىكەلەي بايلانىستى. ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ باس­تى ماقساتى قانداي دەگەن سۇراققا كۇنى بۇگىنگە دەيىن تولىق تا ناقتى جاۋاپ جوق. مۇنداي جاعدايدى مىنا سەبەپتەرمەن تۇسىندىرۋگە بولادى: ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ ماقساتىن پەداگوگتار مەن فيلوسوفتار ەمەس, كەرىسىنشە, ساياساتكەرلەر مەن ءبىلىم سالاسىنىڭ شەنەۋنىكتەرى ايقىنداپ وتىر جانە بۇل مىندەت سولاردىڭ موينىنا جۇكتەلگەن. ولار ءۇشىن كرەاتيۆتى, شىعارماشىلىق سيپاتتا ويلايتىن ادامداردان بۇرىن, قاراپايىم ورىنداۋشىلار كوپ كەرەك ءتارىزدى. بۇگىنگى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى ورتاڭقولدى ورىنداۋشىلاردى دايىنداۋعا قابىلەتتى بولعانمەن, باسەكەگە قابىلەتتى شىعارماشىلىق دەڭگەيدە ويلايتىن مامانداردى دايىنداۋعا قابىلەتسىز بولىپ وتىر. دەمەك, «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ ماقساتىن وزگەرتۋ كەرەك. ول, بىزدىڭشە, كرەاتيۆتى, شىعارماشىلىق سيپاتتا ويلايتىن «مادەنيەتتى تۇلعانى» قالىپتاستىرۋ. «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىنىڭ فيلوسو­فيا­­­لىق مادەني استارىن تالداۋدا ەرەكشە نازار اۋداراتىن ماسەلە – ۇلتتىق تاربيە. تاربيە تال بەسىكتەن باستالادى دەسەك, ۇلتتىق تاربيە وتباسىنان باستاۋ الۋى كەرەك. وتباسىلىق تاربيە مادەنيەتتى تۇلعالاردى قالىپتاستىرۋدى باستى ماقسات رەتىندە ۇستانۋى كەرەك. بۇل جولدا ۇلكەندى قۇرمەتتەۋ مەن اتا-انانى سىيلاۋدى, ار, نامىس, ۇيات سىندى قۇندىلىقتاردى جاستار ساناسىنا ءسىڭدىرۋدى باستى يدەولوگيالىق ۇستانىمعا اينالدىرۋدىڭ ماڭىزى زور. قازاق بولاشاعى تەكتىلىك پەن كىسىلىكتى, بىرلىك پەن تاتۋلىقتى, ءبىلىم مەن ادامگەرشىلىكتى ۇشتاستىرۋ نەگىزىندە ءجۇرۋى ءتيىس. وتباسى مەملەكەت پەن قوعام الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىن سەزىنۋى قاجەت. وتباسى بولاشاق جاستاردى ۇلتتىق قۇندىلىقتار نەگىزىندە تاربيەلەي وتىرىپ, ولاردىڭ ساناسىنا پاتريوتتىق سەزىم ۇيالاتۋى ءتيىس. سونىمەن بىرگە, ايەل-انانى قورعاۋ, قۇرمەتتەۋ, جەتىم مەن جەسىرىن قورعاۋ قوعامنىڭ ۇلى جولداعى باستى قۇندىلىعى رەتىندە مويىندالۋى ءتيىس. «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىن جۇزەگە اسىراتىن جانە ونى ودان ءارى دامىتاتىن بۇگىنگى جاستار ەكەنى بەلگىلى. جاستار وسى ۇلتتىق يدەيانى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ءوز وتانىن سۇيەتىن ۇلتجاندى, پاتريوت بولۋلارى كەرەك. پاتريوتيزم ءبىزدىڭ قازاقستاندىق جاستار ءۇشىن ەتنوستاردى بولشەكتەيتىن, جىكتەيتىن, ءبىر-بىرىنە قارسى قوياتىن كۇش ەمەس, كەرىسىنشە, بىرىكتىرەتىن كۇش رەتىندە مويىندالۋى ءتيىس جانە ولاردىڭ مەنتالدىق بولمىسىندا قاعيدا رەتىندە قالىپتاسۋى قاجەت. ەل مارتەبەسى, ونىڭ اسقاقتىعى مەن بيىكتىگى, تۇتاستىعى مەن مىزعىماستىعى تەك ادىلەتتىلىك پەن ءوزارا ىنتىماقتاستىق پەن سىيلاستىق نەگىزىندە قول جەتكىزىلۋى ءتيىس. قىسقاسى, بۇگىنگى قازاقستاندىق جاستاردى وسى اتالعان ءپوزيتيۆتى باعىتتا تاربيەلەۋدىڭ ماڭىزى زور. «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىن جۇزەگا اسىرۋدا ۇلت زيالىلارىنا دا جۇكتەلەر جۇمىستىڭ سالماعى وتە اۋىر. ۇلت زيالىلارى ۇلت مۇددەسىن قورعاي الاتىن جاعدايدا بولۋى ءتيىس. بۇل جولدا قازاقستانعا يننوۆاتسيالىق, كرەاتيۆتى تۇرعىدان ويلايتىن ەليتا قاجەت. ول ءداستۇرلى ەمەس, پاسسيونارلىق رۋحتا تاربيەلەنگەن ەليتا بولۋى ءتيىس. بۇل جولداعى باستى باعىت – قۇلدىق سانادان ارىلۋ, جالتاقتىق پەن جاعىمپازدىق دەرتىنەن ادا سانا قالىپتاستىرۋ. ۇلتتى رۋعا بولشەكتەمەيتىن, ترايباليزم دەرتىنەن ارىلعان, ۇلت بولمىسىنا سىن كوزبەن قارايتىن ۇلتتىق ويلاۋ جۇيەسى قالىپتاسۋى كەرەك. قازاق ءبىرتۇتاس, مەملەكەت قۇراۋشى ۇلت دەگەن وي جەتەكشى كۇشكە اينالۋى ءتيىس. بۇل – باسقا ەتنوستىق توپتار الدىنداعى ارتىقشىلىق ەمەس, كەرىسىنشە, اسقان جاۋاپكەرشىلىك ءارى بۇل قازاقتان اسقان ساياسي مادەنيەتتىلىكتى تالاپ ەتەدى. ءوز كەزەگىندە ۇلتتىق سانانىڭ جاڭارۋى جاڭا جاعدايعا ساي جاڭاشا ەڭبەك ەتۋ فيلوسوفياسىن قالىپتاستىرادى. ءبىرىنشى ورىنعا ادال دا ءونىمدى ەڭبەك ەتۋ, عىلىم مەن تەحنيكا, جاڭا تەحنولوگياعا نەگىزدەلگەن باسەكەگە قابىلەتتى ءونىم ءوندىرۋ شىعادى. بۇل ءوز كەزەگىندە جاڭا دۇنيەتانىم مەن جاڭاشا ءومىر ءسۇرۋ ۇلگىسىن قالىپتاستىرۋدى تالاپ ەتەدى. قازاقستان بۇل جولدا تەك يننوۆاتسيالىق, سينەرگيالىق, ەكولوگيالىق, اقپاراتتىق, اقىلدى ەكونوميكاعا, رۋحاني سالادا ۇلتتىق قۇندىلىقتارعا عانا سۇيەنە الادى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىن ۇلتتىق يدەيا رەتىندە قابىلداۋ بۇگىنگى قازاقستان دامۋىنىڭ ىشكى قاجەتتىگىنەن, مەملەكەتتىڭ تۇتاستىعىن ساقتاۋ يدەياسىنان تۋىنداپ وتىرعانى ءسوزسىز. بۇل يدەيا تاۋەلسىز مەملەكەت الدىندا تۇرعان باستى سۇراققا جاۋاپ بەرىپ, ۇلتتىڭ بولاشاقتاعى دامۋىنا جاعىمدى اسەر ەتۋى ءتيىس. سونىمەن بىرگە, ۇلتتىق يدەيا الدىڭعى قاتارلى جانە ادامزاتتىڭ دامۋ باعىتى مەن ۇردىسىنە ساي كەلەتىن بولۋى كەرەك. مىنە, وسى تۇرعىدان كەلگەندە, «ماڭگىلىك ەل» ۇلتتىق يدەياسى قازاقستان حالقىن بىرىكتىرەتىن, ەلدىڭ باستى ماقساتىنان شىعاتىن جانە سوعان تولىق جاۋاپ بەرەتىن يدەيا دەسەك, ارتىق ايتقاندىق ەمەس. تولەۋعالي بۋرباەۆ, فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور.