ۇلبيكە ەسىمى العاش رەت ءماشھۇر ءجۇسىپ كوپەي ۇلى, اۋباكىر ديۆاەۆ, ۆاسيلي رادلوۆ زەرتتەۋلەرى ارقىلى حاتقا ءتۇسىپ, مىرزاتاي جولداسبەكوۆ, سارسەنبى ءداۋىت ۇلى سەكىلدى عالىمدار ەڭبەگىنە ارقاۋ بولدى. ءسوز سايىسىنىڭ ۇلكەن ءبىر سالاسى – قايىم ايتىستىڭ العاشقى قارلىعاشى سانالاتىن اقىن مۇراسىنا جاناشىر جاندار كەيىنگى جىلدارى ونەرىمەن كۇللى قازاققا تانىلعان تالانتتىڭ ۇمىتىلىپ بارا جاتقانىن ءجيى ايتاتىن ەدى. تۋعانىنا ەكى عاسىر تولۋىنا بايلانىستى سىرداريا اۋدانى اكىمدىگى ۇيىمداستىرعان رەسپۋبليكالىق ايتىس وسى ءبىر ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىردى.
كورەرمەندەر قاتارىندا «Amanat» پارتياسى وبلىستىق فيليالىنىڭ توراعاسى الماسبەك ەسماحانوۆ, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, اكادەميك باقبەرگەن دوسمامبەتوۆ, قوعام قايراتكەرى راحىمبەرگەن قۇرمانعالي ۇلى بولدى. اقىندار ايتىسىنىڭ اشىلۋىندا اۋدان اكىمى بەرىك سارمەنباەۆ ۇلتتىق ونەردىڭ اسقارىندا تۇرعان تالانتتىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعى تۋرالى ايتىپ ءوتتى.
«ۇلبيكە جانكەلدىقىزى قايىم ايتىستا الدىنا قارا سالماي, دارىنىمەن ەرەكشەلەنگەن. ونىڭ ءتىلى ون ەكى جاستا ولەڭمەن شىققان دەسەدى. ايتىستارى وسى ونەردىڭ ەڭ بiر جاۋھار, اسەم ۇلگiسi ەكەنiن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك», دەدى اۋدان باسشىسى.
ءسوز سايىسىن وسى توپىراق تۋماسى, بەلگىلى ايتىسكەر اقىن نۇرمات مانسۇر جۇرگىزىپ وتىردى. سىر ەلىنەن شىققان جاس اقىن, «كۇمىس دومبىرا» يەگەرى بەكسۇلتان ورىنباسار مەن الماتى وبلىسىنىڭ اتىنان قاتىسقان رۇستەم قايىرتاي جۇبى قوعامداعى ءتۇرلى ماسەلەلەردى قوزعادى.
«ۇلبيكە التى الاشقا ءمالىم ەدى,
قايىمدا قارسىلاسىن قۇرىقتاعان,
اعايىن, پەيىلىڭنەن اينالايىن,
اقىنعا ىقىلاسىن سۋىتپاعان»,
دەگەن بەكسۇلتاننىڭ ويىن جالعاعان رۇستەم اقىننىڭ وسى كۇنى ايتىستى كۇنى وتكەن ونەر دەپ جۇرگەندەرگە:
«جوق كەزدە الدانىشىڭ بولعان ايتىس,
توق كەزدە بوساعاعا اپارىلماي,
توردە تۇرۋ كەرەك قوي كەرىسىنشە,
كونەكوز اياز ءبيدىڭ شاپانىنداي»,
دەگەن جاۋابىنا جۇرت دۋىلداتا قول سوقتى.
كەلەسى جۇپ قىزىلوردالىق ەراسىل بايمەنتاەۆ پەن « ۇلىق ايدىڭ كەپ تۇرمىن قارساڭىندا, ۇلبيكەنى جىرلاۋعا ۇلىتاۋدان» دەگەن ديدار قاميەۆ بولدى. قارسىلاسىنىڭ ايتىستان بولەك انشىلىك ونەرىنىڭ جايىن سۇراعان ساۋالىنا ديدار اقىننىڭ:
«جىگىتكە جەتى ونەر دە از ەمەس پە,
سوندىقتان ارتىق ءسوزدى تىيا تۇرعىن,
تال بويىمنان تابىلسا ايىپ پا ەكەن,
ءون بويىندا جوق ونەر كەي اقىننىڭ,
مارعاسقا ماناپ اقىن جولىن قۋعان,
قىسقاسى ءبىر ءوزىم ءبىر تەاترمىن»
دەگەنى كورەرمەندى ءبىر جەلپىپ الدى. قوس اقىننىڭ ونەرىنە باعا بەرگەن قازىلار القاسىنىڭ شەشىمىمەن:
«كۇدەرى مەن ۇلبيكەنىڭ سەبەبىمەن,
ايتىسقا قايىم دەگەن ۇلگى كىرگەن,
ءتىلى شىقپاي جۇرسە دە جارتى عۇمىر,
قازاقتىڭ قايىمىنا ءتىل بىتىرگەن»,
دەگەن ديدار قاميەۆ باسىم ءتۇستى.
الاماندى ءارى قاراي جالعاعان جەرگىلىكتى اقىن مۇحامەدجان مانسۇر مەن شىمكەنتتىڭ نامىسىن قورعاعان ءبىرجان بايتۋوۆتىڭ ايتىسىندا ەل تاريحى, ۇلتتىق قۇندىلىقتار ءسوز بولدى. «التىن دومبىرانىڭ» ءۇش دۇركىن يەگەرى مۇحتار نيازوۆ پەن جامبىل وبلىسىنىڭ اقىنى التىنكۇل قاسىمبەكوۆا كوپشىلىككە ءازىلى جاراسقان جەڭگە مەن قاينى ايتىسىنىڭ كەرەمەت ۇلگىسىن كورسەتتى.
ءسوز سايىسىنىڭ سوڭعى جۇبى رەتىندە ساحناعا شىققان شيەلىلىك ەرجان ءامىروۆ پەن «ايتىستىڭ اقتانگەرى» اتانعان بەكارىس شويبەكوۆ ءسوز قاعىستىرۋىندا تەرەڭوزەك توپىراعىنىڭ قاسيەتىن, وسى وڭىردە تۋىپ-وسكەن تۇلعالار تۋرالى ايتتى. بەكارىس اقىننىڭ
«بۇل تويدى ورازاعا وراي قىپتى,
وڭىنان كەلەتىنىن ءبىلىپتى ايقىن,
مىڭ العىس تەرەڭوزەك ەل-جۇرتىنا,
ۇمىتپاي ۇلبيكەنى ۇلىقتايتىن,
ەركەلەپ ۇلگەرمەگەن ەسىل قىزىن,
ەكى عاسىر وتسە دە ۇمىتپايتىن» دەگەن سوزىنە ەرجاننىڭ:
«ۇلبيكە اتىندا ءبىر كوشە بولسا,
ساۋاپتى ءىس بولار ەدى ەسەلەنگەن,
كەلەسى كەلگەن ساتتە جۇرەيىكشى,
ۇلبيكە اتىنداعى كوشەمەنەن»
دەگەن جاۋابى ەل ازاماتتارىنىڭ ەسىندە جۇرەر شارۋا دەپ بىلەمىز.
ءار اقىن قايىمنىڭ حاس شەبەرى ۇلبيكەنىڭ قىسقا عۇمىرىندا ۇلتتىق ونەردەگى سالعان سارا جولىن جىرعا قوستى. كورەرمەن اقىنداردىڭ ۇيقاسىنا, ورامدى ويلارى مەن تاپقىر تەڭەۋلەرىنە قول سوقتى.
قازىلار القاسىنىڭ شەشىمىمەن الاماننىڭ باس جۇلدەسى مۇحتار نيازوۆقا بۇيىردى. جۇلدەلى ءبىرىنشى ورىندى بەكارىس شويبەكوۆ, قوس بىردەي ەكىنشى ورىندى التىنكۇل قاسىمبەكوۆا مەن ديدار قاميەۆ الدى. ءۇشىنشى ورىن رۇستەم قايىرتاي مەن ءبىرجان بايتۋوۆقا بەرىلدى. سونىمەن قاتار ايتىستا ونەر كورسەتكەن وزگە اقىندارعا ارنايى ماراپات تابىستالىپ, قارجىلاي سىيلىقتار بەرىلدى.
قىزىلوردا وبلىسى,
سىرداريا اۋدانى
