سۋرەتتەردى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «EQ»
ەل استاناسى اقمولاعا قونىس اۋدارعان كەزدەن بەرتىنگە دەيىن ەلوردادا كوكپەن تالاسقان نەبىر ءزاۋلىم عيمارات, تۇرعىن ءۇي بوي كوتەردى. قۇرىلىسقا ەلدىڭ تۇپكىر-تۇپكىرىنەن جۇمىسشىلار اعىلدى. ولاردىڭ كوبى جۇمىس بابىمەن كەلىپ, قالانىڭ تۇرعىلىقتى حالقىنا اينالدى. قازىردىڭ وزىندە استانا ەلدەگى جۇمىسشى ماماندار كوپ شوعىرلانعان قالالاردىڭ كوشىن باستايدى. ەلوردادا 194,4 مىڭ جۇمىسشى ماماندىق يەسى تۇرادى. «Grand Building Group» كومپانياسى سالىپ جاتقان ء«بىلىم» تۇرعىن ءۇي كەشەنىنىڭ قۇرىلىس الاڭىنا بارعاندا, جۇمىس قاۋىرت-قاربالاس ءجۇرىپ جاتتى. قاڭقاسى عانا تۇرعىزىلىپ, قابىرعاسى ىرسيىپ-ىرسيىپ تۇرعان ءۇي كوپ, سونىڭ ىشىندە اۋى مەن باۋى تۇگەندەلىپ, انە-مىنە پايدالانۋعا بەرىلگەلى تۇرعان عيماراتتىڭ اۆتوتۇراعىنا ءتۇسىپ, قۇبىر جۇرگىزەتىن جۇمىسشىلارمەن تىلدەستىك. قۇبىردى قۇبىرعا جالعاپ, سۋ جۇرەتىن جولدى ىقتياتتاپ قيۋىن كەلىستىرىپ جۇرگەن سانتەحنيك ماديار وتەنوۆتىڭ قيمىلى شيراق. بەل قايىساتىن جۇمىس بولماعانمەن, جاۋاپكەرشىلىگى وراسان.
– سانتەحنيكامەن التى جىلدان بەرى اينالىسامىن. قۇرىلىسقا كەلگەندە سانتەحنيكتىڭ كومەكشىسى بولىپ ءبىراز ءجۇردىم. جۇمىسقا يكەم كەلمەي, قينالعانىم بار. ۋاقىت ساتىمەن سالاعا شىنداپ قىزىعا باستادىم, وقۋ وقىدىم. قالاي دەگەندە نارىقتا بىلىكتىلىگى بار جۇمىسشىنىڭ ءباسى جوعارى. جۇمىستىڭ كەيبىر ولشەمگە كەلمەيتىن, ميعا سىيمايتىن تۇستارىندا ءوزىڭنىڭ تالاي جىلعى تاجىريبەڭە سۇيەنەسىڭ. ىستەگەنىڭ تياناقتى بولماسا ءبارى بەكەر. مىنا 19 قۇبىردىڭ ارقايسىنىڭ ءوز قىزمەتى بار. قۇرىلىس باسىندا ءوزىمىز قۇبىر جۇرگىزگەننەن بولەك, جىلۋ باتارەيالارىن ورناتامىز. قولىمنان دانەكەرلەۋ دە كەلەدى. بۇل ماعان قوسىمشا تابىس اكەلەدى. مىسالى, بىلايعى سانتەحنيكتەر ايىنا 300 مىڭ تەڭگەنىڭ ۇستىندە جالاقى السا, مەن 500 مىڭ تەڭگەگە جۋىق الامىن. ەڭبەك ەتەمىن دەگەن جاستارعا ءار كەز جۇمىس تابىلادى. ۇيىندەگى سانتەحنيكالىق جۇمىستارعا شاقىراتىن تۇرعىندار كوپ. بىراق ولاردىڭ بارلىعىنا بىردەي ۇلگەرە بەرمەيمىن. وتباسىلىمىن, استانادا ازىرگە جەكە باسپانام جوق. قاراپ جۇرمەي, ءۇيلى بولۋعا قارەكەت جاساپ جاتىرمىز. ءوزىم جۇمىس ىستەيتىن كومپانيا ارقىلى ءۇي الۋعا مۇمكىندىك, جەڭىلدىك بار ەكەن. ءساتى ءتۇسىپ تۇرسا, سونى پايدالانارمىز,– دەيدى م.وتەنوۆ.
ماديار شارۋاعا ەپتى, قولىنان كەلمەيتىنى جوق ەكەن. سانتەحنيكا, دانەكەرلەۋ ىسىنەن بولەك, جەڭىل كولىكتەردىڭ قوزعالتقىشىن, باسقا دا بولشەكتەرىن جوندەي الادى. كولىكتەرگە قىزمەت كورسەتەتىن ورتالىقتا ءتورت جىل جۇمىس ىستەگەن. كەلەشەكتە ءۇيدىڭ جايىن رەتتەسە, كولىك جوندەۋ جۇمىسىن دا قاتار الىپ جۇرگىسى كەلەدى.
كولىك تۇراعىنان شىعىپ, قۇرىلىس پرورابتارىنا قاراي بەتتەدىك. قۇرىلىستىڭ قىر-سىرىنا ابدەن قانىق ءلاززات بەكقۇلوۆا بۇل سالادا 1999 جىلدان بەرى ەڭبەك ەتەدى. جاسى ەگدە تارتقانمەن, شارشادىم دەگەن ول جوق. زاتى ايەل بولسا دا, زامانىنىڭ ءزارۋىن وتەپ تۇرعان كاسىبي مامان.
– 1999 جىلى جۇرت جاپپاي ەكى قولعا ءبىر كۇرەك تاپپاي سەندەلىپ جۇرگەن كەز ەدى. جەكە ومىرىمدە دە قيىندىق بولىپ, ءبىر اينالدىرسا, شىر اينالدىرىپ تۇرعان ۋاقىت-تىن. 30 جاستان اسقاندا استاناعا قونىس اۋداردىم دا, قۇرىلىسقا كىرىسىپ كەتتىم. ول كەزدە ارلەۋ جۇمىستارىندا كىل وزگە ۇلت وكىلدەرى ىستەيتىن. قولىما العاش شپاتەل العانىم ەسىمدە. قابىرعانى سىلايتىن گيپس قوسپانى شپاتەلمەن مىقتاپ ۇستاپ قابىرعاعا جاعىپ كەپ جىبەردىم. سول ساتتە-اق الگى قوسپام قابىرعاعا جۇقپاي, بەتىمە ءتۇستى. ارەكەتىمدى باقىلاپ تۇرعاندار كۇلكىگە قارىق بولدى. نامىسقا تىرىسىپ, تاعى قوسپانى جاعىپ كەپ جىبەرگەندە ايەلدەر «نامىسشىلىن قاراي گور» دەپ تاڭىرقادى. كوپ ۇزاماي-اق جۇمىسشىلاردىڭ قاتارىن تولىقتىردىم. ءۇش جىلدان كەيىن پروراب بولدىم. بۇرىنىراقتا كومسومولدا بولعانىم بار, سول كەزدە قالىپتاسقان ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتىمنىڭ پايداسى ءتيدى. استاناداعى «سالتانات سارايى», سپورت كەشەندەرى سىندى ءىرىلى-ۇساقتى قۇرىلىستا پروراب بولدىم. قولىنان ءىس كەلەتىن تالاي شەبەر جۇمىسشىلاردى كوردىك. تىرلىگىنە ءجۇردىم-باردىم قارايتىن جۇمىسشىلاردىڭ قاتە-كەم تۇستارىن تۇزەۋگە تىرىستىق. قيسىق جەردى بايقاپ, سونى ەسكەرتسەك, كەمشىلىگىنەن ۇيالىپ, بىردەن تۇزەتە قوياتىن جىگىتتەر بار. جۇمىس ساپالى بولۋى ءۇشىن نەبىر ويعا كىرىپ-شىقپايتىن قيىن ادىستەردى قولداناتىن مىقتى ينجەنەرلەردى كوردىك. ءوزىم قاتە-كەمشىلىكتى انىقتاسام جۇمىستى قابىلدامايمىن. ويتكەنى ەرتەڭ جۇمىسشىلار كەتكەندە قۇرىلىس ساپاسىنا باسشىلىقتىڭ, تۇرعىنداردىڭ الدىندا جاۋاپ بەرەتىن ءوزىم, – دەيدى ءلاززات بەكقۇلوۆا.
جالقاۋلانباسا, قۇرىلىسشىعا ءار كەز ناپاقا تابىلادى. ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىز ءلاززات تا جۇرگەن جەرىندە جاستارعا وسىنى ۇقتىرۋدان جالىقپايدى.
– 2000 جىلداردىڭ باسىندا, ەلدەگى جاعداي اۋمالى-توكپەلى بولىپ تۇرعاندا سىلاقشىنىڭ جۇمىسىن تەك ايەلدەر ىستەيتىن. قازىر بوياۋ-سىرلاۋمەن اينالىساتىن قىز-كەلىنشەك سيرەك. مىسالى, ءبىزدىڭ قۇرىلىس باسىندا مەنەن باسقا ايەل جوق. جالپى, ارلەۋ-سىرلاۋمەن اينالىساتىندارعا جۇمىس كوپ. جاڭا سالىنعان ءۇي دە ۋاقىت وتە كەلە توزادى. ال ونى ارلەۋگە مامان كەرەك. بىلىكتى مامان ەشۋاقىتتا جەردە قالمايدى. شەبەرلىگىڭدى بايقاسا, قول-اياعىڭدى جەرگە تيگىزبەي, جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ وزدەرى-اق تالاسا شاقىرىپ الادى. تالاي جىل قۇرىلىستا جۇرگەننەن بولار, ءبىر ۇيگە قوناققا بارا قالسام, بىردەن بولمەنىڭ بۇرىشىنا قارايتىن ادەتىم بار. جۇمىستا دا كەدىر-بۇدىر, ساپاسىز جاسالعان جۇمىستى بىردەن كورە قويامىن. ايتپاقشى, كەيىنگى جىلدارى بايقاعانىم, قۇرىلىس كومپانيالارى بارىنشا ساپاعا ءمان بەرىپ كەلەدى, – دەيدى ءلاززات.
قۇرىلىستى كران ءماشينيسىنسىز ەلەستەتە المايسىڭ. ءزاۋ بيىكتە وتىرىپ, كرانمەن قالىپ قۇراۋ وڭاي شارۋا ەمەس. ويتكەنى تەحنيكانىڭ اتى تەحنيكا, قاۋىپسىزدىگىنە ەشكىم 100 پايىز كەپىلدىك بەرە المايدى. كران ءماشينيسى جاندوس بەكجان ۇلى بۇل قىزمەتتى 2013 جىلدان بەرى اتقارادى. وقۋىن وقىپ, 2019 جىلدان بەرى استانادا قۇرىلىستا ەڭبەك ەتەدى.
– جالاقىمىز 500 مىڭ تەڭگەنىڭ شاماسىندا. قۋانتارلىعى, كومپانيادان جۇمىسشىلارعا جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلعان, بيىل ءوزىم ءۇيلى بولدىم. ءيا, كران جۇرگىزەتىن ماماندار تاپشى دەگەندى اقپارات كوزدەرىنەن ءجيى ەستيمىز. راسىمەن, ءوزىمىزدى جۇمىسقا شاقىراتىن كومپانيالار كوپ. الايدا جۇمىس جەڭىل ەمەس. تاڭعى توعىزدان كەشكى التىعا دەيىن وسىندامىز. مەن باسقاراتىن كران قىتايدا جاسالعان. 25 تونناعا دەيىنگى جۇكتى وڭاي كوتەرەدى. بيىكتىگى 44 مەترگە دەيىن جەتەدى. قاۋىپ تە اياق استىنان عوي. جۇمىسشىلار جۇكتى كرانعا دۇرىس ىلمەسە دە قيىن. تروستىڭ اقاۋى بولعان كۇننىڭ وزىندە, ول كوزگە كورىنبەيدى. الەۋمەتتىك جەلىدەن كران تىزگىندەگەندەردىڭ نەبىر وقىس وقيعالارىن كورىپ, جانىمىز تۇرشىگەدى,– دەيدى جاندوس جۇمىسىنىڭ اسا جاۋاپتى ەكەنىن مەڭزەپ.
كىرپىش قالايتىن جۇمىسشىلاردىڭ ەڭبەگى دە ەلەۋلى. ەڭبەك نارىعىندا مۇنداي ماماندارعا سۇرانىس جوعارى. قۇرىلىس بارىسىندا قايرات جاقسىلىق ەسىمدى ازاماتپەن تانىستىق. قىرىق شاقتى جۇمىسشىنىڭ باسىن قوسىپ, جەكە كاسىپكەر رەتىندە جۇمىس ىستەپ ءجۇر. جاس تا بولسا, قۇرىلىس سالاسىندا ءبىرشاما تاجىريبەسى بار.
– 2016 جىلى تاس قالاۋشى اعامنىڭ قاسىندا كومەكشى بولىپ ءجۇردىم. 18 جاسقا جاڭا تولعان كەزىم. سونداعى جۇمىسىما كۇنىنە 8 مىڭ تەڭگە الاتىنمىن. كەيىن بريگادير بولدىم. تاجىريبە جيناي كەلە, جەكە شىعۋدى ويلادىم. العاش قۇرىلىسقا كەلگەندە سالاداعى بىرقاتار قيىندىقتى كوزىم جەتىپ, ويلاندىم. سول كەز ءبىر كومپانيا العان قۇرىلىس جوسپارىن ەكىنشى, ءۇشىنشى ءبىر كومپانيا ورىندايتىن. ورتادا جوق جەردەن پايدا تاباتىن دەلدالدار كوپ ەدى. قازىر ونىڭ بارلىعى زاڭ جۇزىندە تيىلدى. سول جاعى قۋانتادى. جۇمىسشىلاردى باسقارۋ وڭاي شارۋا ەمەس. اركىمنىڭ وتباسى, بالا-شاعاسى بار. نەبىر كومپانيالاردى كوردىك. كەي-كەيدە قارجى كەشىكتىرىلىپ بەرىلەتىن كەزدەر بولادى. سوندا جۇمىسشىلارعا قالاي دا اقشا تاۋىپ بەرۋىمىز كەرەك. ادال ەڭبەكتىڭ اقىسىن جەۋگە, كەشىكتىرۋگە بولمايدى. كەيدە جۇمىسشىلارمەن ءجۇرىپ ءوزىم دە كىرپىش قالايمىن. ەگدە جاستاعى تاس قالاۋشىمىز – 60-قا تولدى. جاستارعا قاراعاندا سول تاجىريبەلى اعا بۋىن ماماندار جۇمىسقا شەبەر. جاستار اسىعىس جۇمىس ىستەسە, شالاعايلىعى بىلىنەدى. ونداي جاعدايدا قاتە-كەمشىلىكتى قايتا تۇزەيمىز. تىرلىككە مۇلدە قىرى جوق, ەبى كەلمەيتىن جۇمىسشىلاردى, وكىنىشكە قاراي, جۇمىسقا الماۋعا ءماجبۇرمىز. بىراق مىندەتتى تۇردە سول كۇنگى اقىسىن تولەيمىز. جۇمىسشىلاردىڭ جەكە شارۋاسىنا دا قارايلاسۋعا تىرىسامىن. سەبەبى ءوزىمىز دە سول كىسىلەردىڭ ارقاسىندا نانىمىزدى تاۋىپ وتىرمىز. جاقسى تاپسىرىس تۇسكەن كەزدەرى ايىنا 1,5 ملن تەڭگەگە دەيىن تابىس تاباتىندار بار. ەڭ تومەن جالاقى 400 مىڭ تەڭگە كولەمىندە. جۇمىسشىلاردىڭ ماڭداي تەر اقىسىن كەشىكتىرىپ, ءتىپتى تولەمەي كەتكەن كومپانيالار بولدى. مۇندايدا جۇمىسشىعا ءوز قالتامنان اقشا تولەپ, شىعىنعا باتتىم. ازىرگە قالادا ءوزىمنىڭ دە ءۇيىم جوق. كەلەشەكتە جۇمىس العا باسىپ جاتسا, ىسكە اسىرامىن دەپ ويلاپ جۇرگەن ارمان-ماقساتىم كوپ. ورايى كەلىپ جاتسا, جۇمىسشىلارعا ۋاقىتشا تۇرعانعا پاتەر الىپ بەرۋ دە جوسپاردا بار. ايتپەسە, قالاعا كەشە كەلگەن جۇمىسشىعا پاتەراقىنىڭ ءوزى ءبىراز سالماق سالادى,– دەيدى ق.جاقسىلىق.
ارقانىڭ اڭىزاق جەلى, شىڭىلتىر ايازىندا اڭىراپ تۇرعان قۇرىلىستا جۇمىس ىستەۋدىڭ قيىندىعى كوپ, دەنساۋلىققا دا زيان. قۇرىلىس باسىندا, اسىرەسە, جوعارى قاباتتاردا سوققان ىزعارلى جەل وڭمەنىڭنەن وتەدى. سانتەحنيك, دانەكەرلەۋشىلەر جۇمىس ىستەپ جاتقان جەرتولەگە ءالى جىلۋ قوسىلماعان سوڭ سۋىق تارتادى. قىرىق قۇبىلاتىن كۇن رايىنا قارامايتىن كىرپىش قالاۋشىلاردىڭ, سىلاپ-ارلەۋشىلەردىڭ, كران تىزگىندەگەندەردىڭ, تىستا ارماتۋرا توقىپ وتىرعانداردىڭ ءبارى-ءبارىنىڭ ەڭبەگى ەلەۋلى. تالاي ءۇيدى ءوز قولىمەن تۇرعىزعان قۇرىلىسشىلاردىڭ كوبىندە ءوز ءۇيى جوق. «جۇمىسشى ماماندىقتار جىلىندا» جاسالاتىن يگىلىكتى وسى قاراپايىم قۇرىلىسشىلار دا سەزىنىپ, ەڭبەگىنىڭ راحاتىن كورسە يگى ەدى دەيسىڭ مۇندايدا.
