ءيا, تۇركىستان قالاسىنا ەرەكشە مارتەبە بەرۋ تۋرالى زاڭ جوباسى مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2022 جىلعى 27 قىركۇيەكتەگى تۇركىستان وبلىسىنا ساپارىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا بەرگەن تاپسىرماسىنا, 2023 جىلعى 10 ساۋىردەگى قارارىنا سايكەس ازىرلەنگەن ەدى.
كەيىنگى ءۇش جىلدا تۇركىستان قالاسىنىڭ حالقى 31,5%-عا ارتىپ وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا 237 مىڭعا جۋىقتادى. جالپى وڭىرلىك ءونىم كولەمى وبلىس ورتالىعى اتانعالى 4,5 ەسە ءوسىپ, بىلتىر 452,6 ملرد تەڭگە بولدى. مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە ءتۇسىمنىڭ كولەمى 2,8 ەسە ءوسىپ, 2024 جىلى 80,1 ملرد تەڭگە ءتۇستى. ونىڭ ىشىندە سالىق تۇسىمدەرى 2,3 ەسە وسكەن. ال قالا بيۋدجەتى 3 ەسە ءوسىپ 147,2 ملرد تەڭگەگە جەتتى. قالا دامۋىنىڭ نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيا كولەمى كەيىنگى ءۇش جىلدا 915,7 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. ونىڭ ىشىندە جەكە ينۆەستيتسيا – 361 ملرد تەڭگە. بىلتىر 400,2 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلعان. ەرەكشە مارتەبەگە يە بولعان قالاداعى ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتا قۇنى 38,9 ملرد تەڭگە بولاتىن, 783 جاڭا جۇمىس ورنىمەن قامتۋ مۇمكىندىگى بار 9 ينۆەستيتسيالىق جوبا ورنالاسقان. قۇرىلىس جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. بۇعان قوسا يندۋستريالىق ايماقتا قۇنى 26,7 ملرد تەڭگە بولاتىن, 1 454 جاڭا جۇمىس ورىندارىمەن قامتۋ مۇمكىندىگى بار 36 ينۆەستيتسيالىق جوبا ورنالاسقان.
تۇركىستان قالاسىنا ەرەكشە مارتەبە بەرۋ بويىنشا اتقارىلعان ىستەردىڭ باسى-قاسىندا جۇرگەن وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى بەيسەنباي تاجىباەۆ ءدال قازىر ەلدىك قىزمەت – زور قۋانىش ءارى جاۋاپكەرشىلىك ەكەنىن ايتادى.
سۋرەتتى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «ەQ»
«مەملەكەت باسشىسى قول قويعان «تۇركىستان قالاسىنىڭ ەرەكشە مارتەبەسى تۋرالى» زاڭدا ەلىمىزدىڭ رۋحاني, تاريحي-مادەني, تۋريستىك ورتالىعى جانە ساۋلەت مۇراسى رەتىندەگى قالانىڭ ەرەكشە مارتەبەسى بەكىتىلگەن. قۇجاتتا تاريحي-مادەني مۇرانى ساقتاۋ, قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسى مەن باسقا دا ەسكەرتكىشتەردى قورعاۋ, ارحەولوگيالىق جانە عىلىمي-رەستاۆراتسيالىق جۇمىستاردى رەتتەۋ, تاريحي-مادەني مۇرانى قايتا جاڭعىرتۋ جانە ۇلتتىق قولونەردى دارىپتەۋ; قورعاۋ ايماعىندا بيىكتىگى مەن ساۋلەتى ۇيلەسپەيتىن عيماراتتاردى سالماۋ; ارحەولوگيالىق ەسكەرتكىشتەردىڭ رەزەرۆاتىن قۇرۋ; مۇگەدەكتىگى بار ادامدارعا قولجەتىمدى ينفراقۇرىلىم جانە ينكليۋزيۆتى تۋريزم قۇرۋ ارقىلى قالادا جايلى ورتا قالىپتاستىرۋ; قالانىڭ بىرىڭعاي كەلبەتىن – ساۋلەت ەرەكشەلىگىن ساقتاۋ ءۇشىن ديزاين كود ەنگىزۋ; ءتيىمدى باسقارۋ مەن باقىلاۋ ءۇشىن اكىمدىك پەن ءماسليحات وكىلەتتىگىن كەڭەيتۋ; مەملەكەت تاراپىنان قولونەر شەبەرلەرىن قولداۋ مەن كولىك ءترانزيتىن رەتتەۋ; ءتۋريزمدى دامىتۋ جانە تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋمەن قاتار قالانىڭ تاريحي ەرەكشەلىگىن ساقتاۋ قاراستىرىلعان. قازاق ەلىنىڭ باي مۇراسىن ۇرپاقتان-ۇرپاققا جەتكىزۋ اماناتىن ورىنداۋ جانە جاھانعا تانىتۋ ىسىنە ءبارىمىز اتسالىسۋىمىز كەرەك», دەيدى وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى.
قالا اكىمدىگىنىڭ حابارلاۋىنشا, بىلتىر ورىندالعان قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ كولەمى 274,6 ملرد تەڭگەنى قۇراعان. كەيىنگى ءۇش جىلدا 1,2 ملن شارشى مەتر, ال وتكەن جىلى 534 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى. ناتيجەسىندە, تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا باعىتتالعان ينۆەستيتسيا كولەمى 124,9 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. قازىرگى تاڭدا تۇركىستان قالاسىنىڭ 16 579 ازاماتى تۇرعىن ۇيگە مۇقتاج رەتىندە كەزەككە تىركەلگەن. وسى ورايدا تۇرعىن ءۇي كەزەگىنە تۇگەندەۋ جۇمىسى جۇرگىزىلگەنىن دە ايتا كەتەلىك. ناتيجەسىندە, 3026 ازامات تىزىمنەن شىعارىلىپتى. وتكەن جىلى 961 پاتەر پايدالانۋعا بەرىلسە, بيىل 944 پاتەر بەرىلەتىن بولادى. سونداي-اق «وتباسى بانك» ارقىلى 58 تۇرعىن ءۇيدىڭ 3 076 پاتەرى ساتىلدى. بيىلعا 2 127 پاتەردى قۇرايتىن 30 تۇرعىن ءۇيدى قولدانىسقا بەرۋ جوسپارلانىپ وتىر. شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك بەلسەندى سۋبەكتىلەرىنىڭ سانى ءۇش جىلدا 2 ەسە وسكەن. بۇل سالادا جۇمىسپەن قامتىلعاندار 31 227 ادامدى قۇرادى. ونەركاسىپتىك ءونىم ءوندىرىسىنىڭ كولەمى ءۇش جىلدا 1,5 ەسە ءوسىپ, وتكەن جىلى 25,8 ملرد تەڭگە بولعان.
«قالامىزدىڭ ەرەكشە مارتەبە الۋى بولاشاقتاعى دامۋىنا جاڭا سەرپىن بەرەدى. بۇل – ءبىز ءۇشىن ۇلكەن مارتەبە ءارى زور جاۋاپكەرشىلىك. وسى مارتەبە تۇركىستاننىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا تىڭ مۇمكىندىكتەر اشىپ, ونىڭ ەلىمىزدىڭ باسقا ايماقتارىمەن جانە حالىقارالىق دەڭگەيدە بايلانىستارىن ودان ءارى كۇشەيتەدى. تۇركىستان – كيەلى جەر, قاسيەتتى مەكەن. بابالارىمىزدان قالعان مۇرالاردى ساقتاپ, ونى بولاشاق ۇرپاققا امانات ەتۋىمىز كەرەك. قالانىڭ ەرەكشە مارتەبە الۋىمەن قاتار, ونىڭ ينفراقۇرىلىمى مەن الەۋمەتتىك قىزمەت كورسەتۋ سالالارى دا جاڭعىرىپ, جاڭا جوبالار جۇزەگە اسىرىلادى», دەيدى تۇركىستان قالاسىنىڭ اكىمى ازىمبەك پازىلبەك ۇلى.
سونداي-اق قالا اكىمىنىڭ مالىمدەۋىنشە, كەلەشەكتە تۇركىستان قالاسى تۇرعىندارىنىڭ نەگىزگى تابىس كوزىنىڭ ءبىرى تۋريزم سالاسى بولادى. وعان العىشارتتار جەتەرلىك. ماسەلەن, 2024 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قالاعا 1,1 ملن تۋريست كەلگەن. ونىڭ ىشىندە 23,2 مىڭ شەتەلدىك تۋريست بار. ورتا ەسەپپەن العاندا كۇن سايىن تۇركىستانعا 70-تەي شەتەلدىك ازامات كەلەدى دەگەن ءسوز. ال جالپى تۋريست سانىن ءبىر كۇنگە شاقساڭىز قالامىزدا 3 مىڭنان اسا قوناق بولادى.
«جوعارىدا 1 ملن-نان اسا تۋريست كەلدى دەدىك قوي. سوعان ترانزيتتىك قىزمەت كورسەتەتىن كاسىپكەرلەرگە ۇسىنىس ايتىپ جاتىرمىز. ماسەلەن, قالاعا ساياحاتتاپ ۇشاقپەن كەلگەن قالتالى قوناققا قىزمەت كورسەتەتىن تاكسوپاركتەر بىزدە جوقتىڭ قاسى. سول ءۇشىن كومفورتتى جاعدايداعى تاكسي قىزمەتىن دامىتۋدى ويلاستىرىپ وتىرمىز. سونىمەن قاتار كاسىپكەرمەن قوس قاباتتى اۆتوبۋستار اكەلۋ بويىنشا كەلىسىم جاساۋدامىز. تۋريستەردى تاسىمالداپ قانا قويماي, قالانىڭ كورىكتى ورىندارىن تاماشالاۋعا مۇمكىندىك جاسالادى. ينۆەستورلارمەن جۇرگىزىلگەن كەلىسسوزدەر ناتيجەسىندە تۋريزم سالاسىنا الداعى جىلدارى قۇنى 145,1 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 13 جوبانى ىسكە اسىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. ناتيجەسىندە, 955 جۇمىس ورنى اشىلادى. ونىڭ ىشىندە ءىرى جوبالاردى اتاپ وتسەم, قۇنى 126 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 17 قاباتتى 5 جۇلدىزدى قوناقۇي سالىنادى. ونىڭ ارنايى دەمالىس ايماعى بولادى, 501 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلادى. سول سياقتى 5,5 ملرد تەڭگەگە قولونەرشىلەر قالاشىعى سالىنىپ جاتىر. مۇندا 100 جاڭا جۇمىس ورنى بولادى. بۇعان قوسا جوبا قۇنى 3 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن اكۆاپاركى بار قوناقۇي سالىنباق. وندا 100 ادام تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلادى. قۇنى 1 ملرد تەڭگەگە 40 جاڭا جۇمىس ورنىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن قوناقۇي سالىنادى», دەدى ازىمبەك پازىلبەك ۇلى.
تۇركىستاندىقتار تۇركىستانعا بەرىلگەن ەرەكشە مارتەبە – رەسمي شەشىم عانا ەمەس, قالانىڭ بولاشاعىنا جاسالعان ۇلكەن ستراتەگيالىق قادام دەپ ەسەپتەيدى. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ بۇل باستاماسى قالانىڭ تاريحي كەلبەتىن ساقتاي وتىرىپ, زاماناۋي مەگاپوليسكە اينالۋىنا مۇمكىندىك بەرەتىنىنە, تاريحي-مادەني مۇرالاردى قورعاۋ مەن جاڭعىرتۋعا, ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا, ينۆەستيتسيا تارتۋعا جول اشاتىنىنا سەنەدى.
وبلىس جانە قالا اكىمدىگى تۇركىستاندى تەك تۋريستىك ورتالىق رەتىندە عانا ەمەس, ءومىر سۇرۋگە ىڭعايلى, دامىعان قالا رەتىندە قالىپتاستىرۋدى باستى مىندەت سانايدى. سونىمەن قاتار, كيەلى قالاداعى ءاربىر تۇرعىن ءۇشىن ءومىر ساپاسىن جاقسارتۋ ماڭىزدى ماقساتقا اينالماق. ەرەكشە مارتەبە – ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك. ياعني جەرگىلىكتى بيلىك, ءوڭىر حالقى تۇركىستاندى تۇركى الەمىنىڭ رۋحاني ورتالىعى عانا ەمەس, ەكونوميكاسى قۋاتتى, ەكولوگيالىق تازا ايماققا اينالدىرۋدى ماقسات ەتەدى.
تۇركىستان
