«STEAM» دەگەن نە, ول قايدان شىقتى؟
«STEAM» (Science, Technology, Engineering, Arts, Mathematics) – جاراتىلىستانۋ عىلىمدارى, تەحنولوگيا, ينجەنەريا, ونەر, ماتەماتيكانى كىرىكتىرىپ وقىتۋ جۇيەسى. بۇل تەرمين العاش رەت اقش-تا 1990-جىلدارى ەنگىزىلىپ, كەيىن كوپتەگەن دامىعان ەلدەر ءبىلىم جۇيەسىنە بەيىمدەي باستادى. «STEAM» ءبىلىم بەرۋ ءداستۇرلى پاندەردەن الشاقتاپ, وقۋشىلاردى ناقتى ومىردە كەزدەسەتىن ماسەلەلەردى كەشەندى تۇردە شەشۋگە باعىتتايدى. بۇل مودەلدە وقۋشى ءبىلىمدى تەك تەوريا جۇزىندە ەمەس, تاجىريبە ارقىلى مەڭگەرەدى. مىسالى, ءبىر جوبا بارىسىندا وقۋشىلار عىلىمي زەرتتەۋ جاساپ, ينجەنەرلىك ەسەپتەۋلەر جۇرگىزىپ, شىعارماشىلىق ەلەمەنتتەر قوسىپ, ناتيجەسىندە ناقتى ءونىم شىعارادى.
باستاما بار دا, ناتيجە جوق
ەلىمىزدە «STEAM» ءبىلىم جۇيەسى 2019 جىلدان باستاپ ەنگىزىلىپ, بىرقاتار مەكتەپتە العاشقى زەرتحانالار اشىلدى. الايدا بۇگىنگە دەيىن بۇل باعدارلاما كەيبىر جەكەلەگەن مەكتەپتەردە قالىپتاسىپ كەلە جاتقانى بولماسا, جالپى ورتا مەكتەپتەردە تولىق جۇيەلەنە قويعان جوق. ءبىلىم جۇيەسىندە وعان سەبەپ ولقىلىق كوپ. ءبىلىم ۇيالارىندا ارنايى «STEAM» سىنىپتارى اشىلعانىمەن, ولاردىڭ كوپشىلىگى ينفورماتيكا كابينەتى دەڭگەيىندە قالىپ قويعان.
ينفورماتيكا ءپانى مۇعالىمى گۇلجان تولەۋدىڭ ايتۋىنشا, بۇل جۇيەنىڭ نەگىزگى ءمانىن جەتە تۇسىنبەگەن مەكتەپ اكىمشىلىگى «STEAM»-ءدى تەك روبوتتەحنيكا مەن كومپيۋتەرلىك باعدارلامالاۋمەن شەكتەپ, ونى ىسكە اسىرۋدى ينفورماتيكا مۇعالىمدەرىنە تاپسىرادى. «STEAM» دەپ اتالاتىن كابينەتتەر بار. بىراق ونى تولىققاندى زەرتحانا دەي المايمىز. ال زەرتحانالارى بار مەكتەپتەر از. الايدا بار جابدىقتىڭ ءوزى تولىق پايدالانىلمايدى. مۇعالىمدەردى ارنايى دايىندىقتان وتكىزبەي, قاراپايىم ينفورماتيكا مۇعالىمدەرىنە بۇل جاۋاپكەرشىلىكتى جۇكتەپ قويادى. شەتەلدەگى «STEAM» ساباقتارى پانارالىق بايلانىسقا قۇرىلعان, وقۋشىلار ماتەماتيكا, فيزيكا, بيولوگيا, ونەر, تەحنولوگيانى بىرىكتىرىپ, ناقتى جوبالارمەن جۇمىس ىستەيدى. بىزدە وسىنىڭ ءبارى نازاردان تىس قالىپ وتىر», دەيدى ول.
نەگە تىعىرىققا تىرەلدى؟
ەلىمىزدەگى مەكتەپتەردە «STEAM» زەرتحانالارى اشىلعانىمەن, ولار ءالى دە تولىققاندى جۇمىس ىستەپ جاتقان جوق. كوپتەگەن مەكتەپتە بۇل جۇيە تەك روبوتتەحنيكا مەن ينفورماتيكا ساباقتارى سەكىلدى وتەدى. ال شىن مانىندە, «STEAM» – عىلىم, تەحنولوگيا, ينجەنەريا, ونەر جانە ماتەماتيكا پاندەرىن بىرىكتىرەتىن كەشەندى وقىتۋ جۇيەسى. باستى ماسەلە – مۇعالىمدەردىڭ بۇل ءادىستى تولىق تۇسىنبەۋى جانە پاندەر اراسىندا بايلانىس ورناتىلماۋ. قازىرگى مەكتەپتەردە ءار ءپان ءوز الدىنا جەكە وقىتىلادى, ال «STEAM»-ءنىڭ نەگىزگى ماقساتى – وسى پاندەردى بىرىكتىرىپ, وقۋشىلارعا تاجىريبە ارقىلى ءبىلىم بەرۋ. ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنە ارنايى شاقىرىلعان «STEAM» ءبىلىم بەرۋ مامانى, PhD ابدۋللا ءليليدىڭ ايتۋىنشا, مۇعالىمدەر بۇل جۇيەگە بەيىمدەلمەگەندىكتەن, ونى قوسىمشا جۇكتەمە رەتىندە قابىلدايدى. «مۇعالىمدەر «STEAM» جۇيەسىن جەتكىلىكتى دەڭگەيدە تۇسىنبەي جاتىر. قۇرال-جابدىقتىڭ جەتىسپەۋى عانا قولبايلاۋ ەمەس, مۇعالىمدەردىڭ شىعارماشىلىق ىزدەنىسىنىڭ ازدىعى مەن بۇل جۇيەگە بەيىمدەلە الماۋى ۇلكەن كەدەرگى. ءداستۇرلى فورماتتا ءبىلىم بەرىپ ۇيرەنىپ قالعان ۇستازدار ءوز ءپانىن باسقا پاندەرمەن ينتەگراتسيالاپ ارتىق جۇكتەمە العىسى كەلمەيدى. ارينە مۇنى دا تۇسىنۋگە بولادى. سوندىقتان «STEAM» جۇيەسىندە وقىتاتىن ارنايى مامان قاجەت. قازىر جوعارى وقۋ ورىندارىندا بۇل ماماندىق ەندى اشىلىپ, وقىتىلىپ جاتىر. دەگەنمەن مەكتەپتەگى جۇيەنى قازىردەن وزگەرتۋگە ارەكەت جاسالسا عانا «STEAM» باعدارلاماسى ناتيجەلى بولادى دەپ ويلايمىن», دەيدى ول.
اقش تاجىريبەسى: ساباقتار قالاي وتەدى؟
اقش-تا «STEAM» ساباقتارى وقۋشىلاردى زەرتتەۋشى رەتىندە قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان. وندا جوبالىق وقىتۋ جۇيەسى قولدانىلادى. ساباقتاردا وقۋشىلار ءبىر ماسەلەنى شەشۋگە بىرنەشە ءپاننىڭ ءبىلىمىن قولدانادى. مۇعالىمدەر ارنايى دايىندىقتان وتەدى. «STEAM»-ءدى جۇرگىزەتىن مۇعالىمدەر تەك ينفورماتيكا ەمەس, ءارتۇرلى پاندەر بويىنشا ءبىلىمىن جەتىلدىرىپ, ينتەگراتسيالانعان ساباقتار وتكىزۋگە داعدىلانادى. سونداي-اق كاسىبي ماماندار تارتىلىپ, مەكتەپتەرى ءتۇرلى كومپانيالارمەن, ۋنيۆەرسيتەتتەرمەن, زەرتحانالارمەن بىرلەسە جۇمىس ىستەيدى. وقۋشىعا ەركىندىك بەرىلەدى. وقۋشىلار تەوريالىق بىلىممەن شەكتەلمەي, ماسەلەنى زەرتتەپ, تاجىريبەدەن وتكىزىپ, ءوز شەشىمىن ۇسىنادى.
ء«بىز جاڭا بۋىننىڭ كۇردەلى ماسەلەلەردى شەشۋ داعدىلارىن دامىتۋعا ىقپال ەتكىمىز كەلەدى. وسى ماقساتتا مۇعالىمدەرگە پانارالىق جوبالاردى باسقارۋ, زاماناۋي تەحنولوگيالاردى ءتيىمدى ەنگىزۋ, ادامعا باعدارلانعان ديزايندىق ويلاۋ تاسىلدەرىن مەڭگەرۋگە كومەكتەسەتىن كاسىبي دايىندىق باعدارلامالارىن ازىرلەپ شىقتىق», دەيدى «STEAM» باعدارلاماسىنىڭ جەتەكشىسى جان گيلدەر.
بليتس-ساۋال
باستاما جۇزەگە اسىپ جاتىر ما؟
ايجان, ينفورماتيكا ءپانىنىڭ مۇعالىمى: مەكتەپتە «STEAM» كابينەتى اشىلدى, بىراق وعان تەك ينفورماتيكا ءپانى مۇعالىمى جاۋاپتى. مەنىڭشە, بۇل جۇيە كەڭ اۋقىمدى پاندەردى قامتۋى كەرەك, ال بىزدە ول تولىققاندى ىسكە اسىپ جاتقان جوق.
مارات, ينفورماتيكا ءپانىنىڭ مۇعالىمى: يدەياسى جاقسى, بىراق جابدىقتار جەتكىلىكسىز. ءتىپتى ولاردى قالاي قولدانۋ كەرەك ەكەنىن دە تۇسىنە بەرمەيمىز. جالپى, ونى كۇندەلىكتى قولدانىپ تا جاتقان جوقپىز.
گۇلجان, ينفورماتيكا ءپانىنىڭ مۇعالىمى: «STEAM» تەك جاراتىلىستانۋ پاندەرىنە عانا قاتىستى دەپ ويلايتىندار كوپ. بىراق بۇل جۇيە شىعارماشىلىق پەن ينجەنەريانى دامىتۋعا باعىتتالعان. ءبىز مەكتەپتە ءالى ءداستۇرلى ادىسپەن وقىتامىز.
باۋىرجان, ينفورماتيكا ءپانىنىڭ مۇعالىمى: مەكتەپ اكىمشىلىگى «STEAM» كابينەتىن اشىپ, ماعان تاپسىردى. بىراق بۇل تەك باعدارلامالاۋمەن شەكتەلەتىن نارسە ەمەس. باسقا پاندەرمەن ينتەگراتسيالانباسا, ناعىز «STEAM» دەپ ايتۋ قيىن.
ايدانا, ينفورماتيكا ءپانىنىڭ مۇعالىمى: جۇيەنى ەنگىزۋ قاعاز جۇزىندە عانا جۇزەگە اسىپ جاتىر. مۇعالىمدەرگە ناقتى ادىستەمەلىك قولداۋ جوق. بارلىعىن ءوزىمىز زەرتتەپ, بەيىمدەۋگە تۋرا كەلەدى.
ەرلان, ينفورماتيكا ءپانىنىڭ مۇعالىمى: شەتەلدە «STEAM» جوبالارى وقۋشىلاردى ەركىن ويلاۋعا, جاڭا ءونىم جاساۋعا باعىتتالادى. بىزدە مۇنداي مۇمكىندىك جوق, كوبىنە تەوريا.
