كەيىنگى بىرنەشە جىلدىڭ بەدەرىندە بيلىك الەۋمەتتىك سالاعا بارىنشا باسىمدىق بەرىپ كەلەدى. الايدا بەس جىلدان استام ۋاقىت بۇرىن قولعا الىنعان مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ ء(مامس) ماسەلەسى ءالى دە بولسا جەتىلدىرە ءتۇسۋدى قاجەت ەتەدى. ايتالىق, باسى اۋىرىپ, بالتىرى سىزداعان كەزدە اق حالاتتى ابزال جانداردىڭ الدىنا باراتىن ءوڭىر تۇرعىندارى ءمامس جۇيەسىنە تولىق تىركەلگەن بە؟ جالپى, بۇل ماسەلە جەرگىلىكتى جەردە جىلىنا ەكى رەت تارازىلانادى. ماسەلەن, وتكەن جىلدىڭ باسىنداعى دەرەكتەرگە زەر سالساق, جۇيەگە تىركەلمەگەندەر سانى 200 مىڭنان اسىپ جىعىلعان بولاتىن. جىل سوڭىندا كورسەتكىش وزگەردى مە؟
وبلىس اكىمدىگىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى كەلتىرگەن دەرەككە جۇگىنسەك, ءوڭىر حالقىنىڭ 81,6 پايىزى مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىمەن قامتىلعان. جۇيەدەن سىرت قالعاندار سانى 259 584-تەن 216 373-كە ازايعان. ناتيجەسىندە, جۇيەگە تىركەلمەگەندەردىڭ قاراسى 17,6 پايىزدى قۇراپ وتىر. جەرگىلىكتى حالىقتىڭ 4%-ى ەمحاناعا تىركەلمەگەن. كورسەتكىشتىڭ 16,6%-عا تومەندەگەنى كوڭىل قۋانتقانىمەن, تۇرعىنداردىڭ 216 مىڭنان استامى جۇيەدەن تىس قالعانى كىمدى دە بولسىن ويلاندىرماي قويمايدى.
وڭىردە «Oتباسىنىڭ الەۋمەتتىك سالاماتتىلىعىن ايقىنداۋ ادىستەمەسىن بەكىتۋ تۋرالى» بۇيرىعىنا سايكەس ايقىندالعان, ا, ۆ, س, D, E ساناتتارى بويىنشا ەمحاناعا تىركەلگەن تۇرعىنداردى ەسەپتەگەندە, ساقتاندىرىلماعان حالىقتىڭ سانى 216 373-ءتى قۇراپ وتىر. ونىڭ ىشىندە ە ساناتىنداعى حالىق سانى 21 806 بولسا, D ساناتىنداعىلار 69 523, س ساناتىنداعىلار 76 044, ۆ ساناتىنداعىلار 44 838, ا ساناتىنداعىلار 4 162 ادامدى قۇرايدى. الدىڭعى جىلداردىڭ دەرەكتەرىمەن سالىستىرعاندا وڭ ديناميكا بار. ناقتىراق ايتساق, ساقتاندىرىلماعان ازاماتتاردىڭ سانى 34314-كە ازايعان.
«تسيفرلىق وتباسى» كارتاسى بويىنشا ساقتاندىرىلماعان ازاماتتار ۇلەسى جوعارى وڭىرلەردىڭ قاتارىندا قورداي (21,7%), مەركى (21,6%), شۋ (21,2%) اۋداندارى بار. جوعارىدا كورسەتىلگەن دەرەكتەگى 200 مىڭنان استام ساقتاندىرىلماعان ازاماتتاردىڭ 14,9%-ى 12 ايدا ەشبىر تولەم جاساماعان», دەيدى «مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورى» كەاق وبلىستىق فيليالىنىڭ ديرەكتورى عايني ايماعانبەتوۆا.
دەرەككە جۇگىنسەك, وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگى ۇسىنعان تىزىمدە وڭىردەگى 34 774 ءبىلىم سالاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ ساقتاندىرۋ مارتەبەسى بولماعان. ايتكەنمەن, وڭىرلىك دەڭگەيدەگى شتاب اتقارعان جۇمىستىڭ ارقاسىندا جۇيەگە ەنبەگەن قىزمەتكەرلەردىڭ سانى كەمىپ, 31 274 ادامنىڭ ساقتاندىرۋ تۋرالى مارتەبەسى قالپىنا كەلتىرىلىپتى. بۇدان بولەك, جوعارى وقۋ ورىندارىندا قىزمەت اتقاراتىن 947 ازاماتتىڭ ساقتاندىرۋ مارتەبەسى بولماعان. جۇيەلى تۇردە اتقارىلعان جۇمىس ناتيجەسىندە مارتەبەسى قالپىنا كەلتىرىلگەندەردىڭ سانى 856-عا جەتكەن.
ع.ايماعانبەتوۆانىڭ ايتۋىنشا, جارنانى تۇراقتى تولەمەگەندەر دە بار. البەتتە, اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە جۇيەگە تىركەلىپ, مامىلەگە كەلگەندەر دە جەتكىلىكتى. دەگەنمەن ءمامس توڭىرەگىندە تولعاندىرار ماسەلەنىڭ از ەمەستىگى دە بايقالادى.
قالاي الىپ قاراساق تا, مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىنە تىركەلۋدى ۋاقىتتىڭ ءوزى مىندەتتەپ وتىر. الايدا جىل قورىتىندىسىنداعى كورسەتكىش كوڭىل كونشىتەدى دەۋگە كەلمەيدى. ويتكەنى جۇيەدەن سىرت قالعاندار سانى 200 مىڭنان اسىپ جىعىلعان. وسى تۇرعىدا قورداي, مەركى سەكىلدى بىرقاتار اۋدانداردىڭ اتقامىنەرلەرى ءمامس ماسەلەسىن رەتتەۋگە قاتىستى اۋقىمدى جۇمىس اتقارعانى ءجون. كورسەتكىشتى قالىپقا كەلتىرۋگە قاتىستى مۇددەلى بارلىق تاراپ اتقاراتىن جۇمىستىڭ ساپالى بولعانى ءلازىم. رەسمي دەرەككە جۇگىنسەك, جىل قورىتىندىسىندا وڭىردە 49 مىڭنان استام ازامات حالىق تىركەلىمى تىزىمىندە بولماعان. ولاردى ەمدەۋ مەكەمەلەرىنە ەسەپكە الۋ ءۇشىن مارتەبەسىن انىقتاۋ كەرەك. بۇل دا بارىنشا اۋقىمدى جۇمىس ەكەنى انىق. البەتتە, ۋاقىت وتكەن سايىن كورسەتكىش ءبىرشاما وزگەرە جاتار. الايدا تولىققاندى جاقسارادى دەۋگە ءالى ەرتەرەك.
جامبىل وبلىسى
