سالىق بازاسى كەڭەيەدى

بۇل كوپتەگەن كاسىپورىن­نىڭ شاعىن بيزنەس رەتىن­دە بولشەكتەنۋىنە, ققس تولەۋشى رەتىندە تىركەلمەۋى­نە الىپ كەلدى. سونىڭ سالدارىنان ققس تەتىگى تولىق جۇمىس ىستەمەي, ءىس جۇزىندە ساتۋدان الىناتىن سالىققا اينالدى. ققس مولشەرلەمەسى 12% بولعانىمەن, ونىڭ ءتيىم­دى مولشەرلەمەسى تومەندەۋ­گە ءتيىس. بۇل جاعداي سالىق­تىڭ اشىقتىعىن تومەندەتىپ, اكىمشىلىك شىعىنداردى ارتتىرىپ, بيۋدجەتكە تۇسەتىن كىرىستەردىڭ ازايۋىنا اكەلەدى.

ققس شەگىن تومەندەتۋ سالىق بازاسىن كەڭەيتىپ, سالىق جۇكتەمەسىن ءادىل بولۋ­گە مۇمكىندىك بەرەدى. سونى­مەن قاتار ققس ەسەپكە الۋ تىزبە­گىنىڭ ۇزدىكسىز جۇمىس ىستەۋى ناتي­جەسىندە ونىڭ ءتيىمدى مول­شەر­لەمەسى 3–4%-عا دەيىن تومەن­­دەۋى مۇمكىن. ققس مولشەرلەمەسى­­نىڭ ارتۋىنا بايلانىستى بيز­نەس­تىڭ قوسىمشا شىعىندارى پايدا بولارى ءسوزسىز. وسى اسەردى جۇمسارتۋ ءۇشىن ۇكىمەت ەڭبەك­اقى تولەۋ قورىنا سالىناتىن سالىقتىق جۇكتە­مەنى اي­تار­لىقتاي تومەن­دەتۋ ارقىلى بۇل شى­عىن­داردىڭ ءبىر بولىگىن وتەۋ­گە دايىن ەكەنىن مالىمدەدى. بۇل بيزنەستىڭ قارجىلىق جاع­دايىن جەڭىلدەتۋگە جانە ەكونوميكالىق بەلسەندىلىكتى قولداۋعا كومەكتەسەدى.

2025 جىلعا ۇسىنىلىپ وتىرعان ققس رەفورماسى 2023 جىلعى ۇسىنىستان كەشەن­دى تاسىلىمەن جانە قوسىم­شا شارالارىمەن ەرەكشە­لەنە­دى. 2023 جىلى ققس مول­شەرلەمەسىن ارتتىرۋ ماسەلەسى قاراستىرىلدى. بۇل بيزنەس پەن حالىققا اسەرى جاعىنان الاڭداۋشىلىق تۋدىردى جانە مۇنداي وزگەرىستەردى مۇقيات پىسىقتاۋ قاجەتتىگىن كورسەت­تى. ال قازىرگى ۇكىمەتتىڭ ۇسى­نى­سى ققس مولشەرلەمەسى­نىڭ ءوسۋىن عانا ەمەس, سونى­مەن قاتار سالىق-بيۋدجەت جۇيە­سىن جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان بىر­قاتار شارانى قامتيدى. ولاردىڭ ىشىندە – ەڭبەكاقى تولەۋ قورىنا سالىناتىن سا­لىق­تىق جۇكتەمەنى ازايتۋ. بۇل بيزنەستىڭ شىعىندارىن وتەۋگە كومەكتەسىپ, ينفلياتسياعا اسەرىن جۇمسارتۋعا مۇمكىن­دىك بەرە­دى. سونىمەن قاتار الەۋ­مەت­تىك كومەكتەردىڭ, جالاقى مەن زەينەتاقىنىڭ يندەكساتسيا­سى جۇرگىزىلەدى, بۇل حالىق­تىڭ ساتىپ الۋ قابىلەتىن ساقتاۋ ءۇشىن ماڭىزدى شارا بولماق.

ەكونوميكاداعى العاش­قى وزگەرىستەر رەفورمانى ەن­گىز­گەننەن كەيىن بىرنەشە اي ىشىندە بايقالا باستايدى. بيزنەستىڭ جاڭا جاعدايعا بەيىمدەلۋى, ونىڭ ىشىندە ققس تولەۋشىلەرىن تىركەۋدىڭ 15 ملن تەڭگە شەگىنەن باستالۋى جانە سالىقتىڭ توقسان سايىن تولەنۋى سياقتى شارالار ىسكە قوسىلا­دى. بيۋدجەتكە العاشقى قوسىم­شا كىرىستەر رەفورما كۇشى­نە ەنگەننەن كەيىنگى العاشقى توقسانداردا تۇسە باستايدى. الايدا بيۋدجەت تاپشىلىعىن تولىق وتەۋ بىرنەشە جىلعا سوزىلۋى مۇمكىن. بۇل ققس مولشەرلەمەسىنىڭ قانداي دەڭگەيگە كوتەرىلەتىنىنە, جاڭا سالىقتىق جانە ەكونو­ميكالىق شارالاردىڭ تيىم­دىلىگىنە بايلانىستى بولماق.

ۇزاقمەرزىمدى بولاشاققا بۇل وزگەرىستەر سالىق بازاسى­نىڭ تۇراقتانۋىنا, فيسكال­دىق تۇراقتىلىقتىڭ ار­تۋى­نا جانە مەملەكەتتىك كىرىس­تەردىڭ وسۋىنە ىقپال ەتەدى. بىراق ناقتى ناتيجەلەر جۇيە­نىڭ جاڭا جاعدايعا تولىق بەيىم­دەلۋىنەن كەيىن عانا باي­قالا باستايدى. وسىعان بايلانىستى ۇكىمەتتىڭ قابىل­دايتىن شارالارى تەڭگەرىمدى, جۇيەلى جانە جان-جاقتى بولۋى قاجەت.

ەلميرا وسيپوۆا,

«ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى» اق فيسكالدىق ساياسات ورتالىعى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى