قاشاندا حالقىمىز ءۇشىن اۋىل – رۋحانياتىمىزدىڭ تەمىرقازىعى, ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدىڭ التىن بەسىگى, بەرەكە مەن بايلىعىمىزدىڭ باستاۋى ەكەنى داۋسىز. اۋىلدىڭ تازا اۋاسىن جۇتىپ, تۇنىق سۋىن ءىشىپ, كوركەم تابيعاتىنان قۋات الىپ وسكەن ءاربىر ازامات ءوزى تۋعان توپىراعىن بارىنشا قادىرلەپ-قاستەرلەۋگە ءتيىس. ءتورت ت ۇلىگىن تۇلەتىپ, ەگىستىگىن جايقالتىپ, شارۋاسىن ورگە سۇيرەپ وتىرعان اۋىل – ءبۇتىن ءبىر ەلدىڭ اسىراۋشىسى, قايناعان ەڭبەكتىڭ جانە ۇلتتىق رۋحانياتتىڭ قاينار كوزى ىسپەتتى.
اۋىل يدەولوگياسى ۇلت پەن مەملەكەتتىڭ يدەولوگياسىنىڭ مايەگى, كۇرەتامىرى جانە وركەندەۋ ءتۇبىرى بولىپ كەلدى. سوناۋ كەڭەستىك داۋىردەگى جانە بۇگىنگى تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ساياسي ەليتا تاريحىنا كوز جۇگىرتسەك, رەسپۋبليكانىڭ جوعارى باسشىلىق قىزمەتكەرلەرىنىڭ 80 پايىزى اۋىلدا ەڭبەك ەتكەندەر ەكەن. ەلباسىمىزدان باستاپ بارلىق باسشىلار توبىنىڭ باسىم بولىگى اۋىلدان تۇلەپ ۇشقان. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ءبىزدىڭ ساياسي ەليتانىڭ جارقىن وكىلدەرى اۋىلدان شىققاندىعى كوپ جاعدايدى اڭعارتاتىنى ءسوزسىز.
وتكەن عاسىردىڭ توقسانىنشى جىلدارىنان باستاپ جاڭا فورماتسيالىق قالىپقا ءوتۋ ۇدەرىسى اۋىلعا دا تۇبەگەيلى ءوزگەرىستەر اكەلدى. بۇگىنگى جاھاندانۋعا بەت بۇرعان الەمدە ءبىز ءتول رۋحانياتىمىزدى دامىتىپ, اۋىلدى ساقتاۋ ەل مەن جەردى ساقتاۋدىڭ اتا-بابالارىمىز كورسەتكەن دانا جولى دەپ قابىلداۋىمىز كەرەك. ۋاقىت سونى كورسەتۋدە. ەس جيىپ, جوعىمىزدى تۇگەندەگەننەن كەيىن بۇل ماسەلەگە بۇكىل قوعام بولىپ قايتا ورالۋىمىز دا قازىرگى زامان تالابىنان تۋىنداپ وتىر. اسىرەسە, حالقىمىزدىڭ باس كوتەرەر سارقىلماس قورىن تۇزگەن اۋىل زيالىلارىنىڭ جاعدايى بۇگىنگى كۇنى قالاي دەگەن ساۋالعا قاتىستى ناقتى جاۋاپ بەرەتىن كەز كەلدى. اقساقالدان بالاعا دەيىنگى ۇرپاقارالىق بايلانىستى قامتاماسىز ەتكەن تاريحي تامىرلار باسقاشا سيپات الا باستادى.
قازىرگى كەزدە قارقىن الا باستاعان جاھاندىق ۋربانيزاتسيا اۋىلعا دا جەتتى. اۋىلدان قالاعا حالىقتىڭ جاپپاي كوشۋ سالدارىنان بۋىنارالىق بايلانىستار ۇزىلە باستادى. اۋىل تۇرعىندارىنىڭ قاتارى ءارتۇرلى سەبەپتەرگە بايلانىستى قاتتى سەيىلدى. ونداعان جىلدار بويى قالىپتاسقان اۋىل زيالىلىعىن قۇرعان الەۋمەتتىك توپ ءتۇرلى فاكتورلار سەبەبى ناتيجەسىندە بىرتىندەپ ازايدى. دەگەنمەن, زامان تۇزەلىپ, اۋىل تۇرعىندارىنىڭ قۇرامى سىرتتان كوشىپ كەلگەن قانداستارىمىز ارقىلى قايتا تۇزىلۋدە. ءتۇرلى ەلدەردەن نەمەسە ىشكى ميگراتسيا ۇدەرىسى ارقىلى قايتا تۇلەي باستاعان اۋىلدىڭ زيالى ورتاسىنىڭ قالىپتاسۋى ەداۋىر ۋاقىتتى قاجەت ەتەتىن ۇدەرىس. قوعامدىق جانداندىرۋ ينستيتۋتتارى اۋىلدىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىن جان-جاقتى زەرتتەۋلەرى كەرەك. سول سەبەپتى اۋىلعا جاڭا سەرپىن, تىڭ تىنىس بەرەتىن كەز كەلدى. اۋىلدى كوتەرۋ ءىسى – ءار قازاقتى قادىرلەۋ دەگەن ۇلتتىق ۇستانىمدى كورسەتەدى.
ءاربىر قازاق ءوزىنىڭ ءوسىپ-ءونىپ شىققان اۋىلىنا يگى قادامدار جاساۋدى اتامەكەنگە دەگەن پەرزەنتتىك پارىزى ىسپەتتى ءىس ساناعان. بۇل ءبىزدىڭ حالىقتا ەجەلدەن كەلە جاتقان جاقسى ءداستۇر. ول ءداستۇر حالقىمىزدا ءحىح عاسىردىڭ سوڭى مەن حح عاسىردىڭ باسىندا جاڭا مازمۇنعا يە بولدى. قازاق اۋىلدارىنداعى بەدەلدى ءارى باي-قۋاتتى ادامدار ءوز قارجىلارىنا دارىندى بالالاردى وقىتىپ, ۇلتتىق ەليتانىڭ تۇزىلۋىنە ەرەكشە قىزمەت ەتتى. مىنە, وسىنداي اۋىل ءۇشىن يگىلىكتى ءىستى ۇلت بولىپ بىرلەسە اتقارۋعا ءۇن تاستايىق. اسىرەسە, اۋىلدان شىققان اۋقاتتىلاردى اۋىل بالالارىنىڭ ارناۋلى جانە جوعارى وقۋ ورىندارىنان اۋىلىنا قاجەت ماماندىقتار بويىنشا ءبىلىم الۋىنا جاعداي جاساۋعا جۇمىلدىرۋ قاجەت دەپ سانايمىن. قازاقتىڭ ءمارت مەتسەناتتارى ءار زاماندا بولعان جانە بولا دا بەرەدى دەگەن سەنىم زور.
شەتەلدەردە اۋىلدىق ەلدى مەكەندەرگە قامقورلىق كورسەتۋدىڭ وزىق تاجىريبەسى قالىپتاسقان. ماسەلەن, بەلارۋستە ءار اۋىلدىڭ ازاماتتارى بىرىگە قارجى جيناپ, ءوز اۋىلىنا قاجەت مامانداردى دايارلاپ الۋدا. ال, كورشىلەس قىتاي ەلىندە اۋىلعا قاجەت مامانداردى تارتۋ ماقساتىندا ارزان باسپانا سالۋ, جەڭىلدىكپەن نەسيە بەرۋ جانە وڭتايلى سالىق جۇيەسى جاقسى جولعا قويىلعان. ۇلگى الاتىن ونەگەلى دۇنيە.
جاڭا زاماننىڭ جاڭا تالاپتارىنا بەيىمدەلىپ, كەز كەلگەن وزگەرىستى قابىلداۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن ۇلتتىق بولمىس پەن رۋحاني قۇندىلىقتاردى ساقتاي وتىرىپ, تەرەڭ ءبىلىم مەن زەردەلى عىلىمدى دامىتۋ شارت. بۇل رەتتە ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ تىكەلەي باستاماسىمەن تاۋەلسىز قازاقستاندا يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعىتتا ۇلكەن باعدارلامالار قولعا الىنىپ, كوپتەگەن يگى جوبالار كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇزەگە اسىرىلۋدا. بۇل باعىتتا, اسىرەسە, اۋىلدى دامىتۋعا قاتىستى تىڭ باستامالاردىڭ وڭ ناتيجە بەرە باستاۋى كوڭىل قۋانتادى.
ەلباسىنىڭ اۋىلدى كوتەرۋگە بايلانىستى كوتەرگەن باستامالارىن قوعامنىڭ بارلىق دەڭگەيىندە جاڭعىرتىپ, حالىقتىڭ ساناسىنا جەتكىزۋ پارىز. ءبۇكىل قازاقستاندىقتاردى اۋىل پروبلەماسىنا كوڭىل اۋدارتۋ ارقىلى مەملەكەتتىك بەرىكتىگىمىزدى دە كۇشەيتە تۇسەمىز. ول ءۇشىن «اۋىلدىڭ وركەندەۋى – مەملەكەتتىڭ وركەندەۋى» دەگەن ەگىز ۇعىم ەكەنىن ەستەن شىعارماعانىمىز ابزال. عالىم رەتىندە ايتار بولسام, ءبىز ەلدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىنىڭ توركىنى اۋىلدا ەكەنىن ۇعىنۋعا ءتيىسپىز. بۇل رەتتە اۋىلدىڭ جاھاندىق ەكونوميكالىق ۇدەرىسكە ەنگەنىن ەسكەرۋدى بۇگىنگى الەمدىك ەكونوميكالىق جاعداي انىق بايقاتتى.
اۋىلعا وزگەرىس پەن جاڭالىقتى اكەلەتىن ءبىلىم مەن عىلىم. ءبىلىم مەكەمەلەرىنىڭ تۇلەكتەرى جاڭا فورماتتاعى اۋىلدىڭ تەمىرقازىعىنا اينالۋى ءتيىس. ءبىز بۇل ءىستى باستاپ تا قويدىق. ەلباسى تاراپىنان رەسپۋبليكا جاستارىنا اۋىلدىق كۆوتا مەن اۋىلعا قاجەت ءتۇرلى ماماندىقتارعا وقۋ گرانتتارىنىڭ كوپتەپ بەرىلۋى – «ديپلوممەن – اۋىلعا!» جوباسىن ناقتى قولداۋدىڭ قايتالانباس ۇلگىسى دەپ قابىلدايمىز. ويتكەنى, رەسپۋبليكا جاستارىنا مەكتەپتە ءبىلىم الا ءجۇرىپ ءوزىنىڭ بولاشاق ماماندىق الاتىن وقۋ ورنى مەن اۋىلدا قىزمەت ىستەيتىن مەكەمەسىنە دەيىن ءبىلۋى قامتىلادى. پرەزيدەنتتىڭ بۇل باستاماسى قوعامداعى جاستاردىڭ ەرتە جاستان الەۋمەتتەنۋىن ەلىمىز بويىنشا العاشقى ءجۇزەگە اسىرۋشى جاڭا ۇدەرىسكە نەگىز بولدى.
ءوز تاجىريبەمىزگە كەلسەك, قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتى مەملەكەتتىك ساياسات ۇستانىمدارىنا سۇيەنە وتىرىپ, ەلباسى انىقتاپ بەرگەن ناقتى ستراتەگيالىق باعىتتارمەن جۇمىس ىستەپ كەلەدى. بيىل 85 جىلدىق بەلەسىنە جەتكەن وتاندىق اگرارلىق ءبىلىم مەن عىلىمىنىڭ قارا شاڭىراعى, اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ەڭ باستى عىلىمي دامۋ تاريحىنىڭ نەگىزىن سالۋشى, ۇلتىمىزدىڭ اگرارلىق سالا ماماندارىنىڭ ۇستاحاناسى سانالاتىن ۋنيۆەرسيتەتىمىز نەگىزىنەن اۋىل ەكونوميكاسىن كوتەرۋگە قىزمەت ەتەتىن بىلىكتى كادرلار دايارلايدى. اۋىلدان شىققان جاستار ءبىلىم الاتىن ۋنيۆەرسيتەت تۇلەكتەرىنىڭ باسىم بولىگى بۇگىندە اۋىل زيالىلارىنىڭ قاتارىن قالىپتاستىرۋعا نەگىز بولا ءجۇرىپ, ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە ەڭبەككە ارالاسىپ, ەلگە قىزمەت ەتۋدە.
ءبىزدىڭ ماقساتىمىز – اۋىل-اۋىلداردان كەلگەن ستۋدەنتتەرىمىزگە ءتيىستى ءبىلىم بەرىپ قانا قويماي, ولاردىڭ ەل مەن جەردىڭ قاسيەتىن باعالايتىن, تۋعان توپىراقتىڭ قادىرىن ءبىلىپ, اۋىلىن قادىرلەيتىن جانە سول اۋىلدىڭ زيالىسىنا اينالاتىن تۇلعا رەتىندە قالىپتاستىرۋ. ءبىز اۋىل زيالىلارىن قالىپتاستىرۋ ءىسى – ەل ىرگەسىنىڭ تىرەگىن نىعايتۋ ءۇشىن جاسالىپ كەلە جاتقان قادام ەكەنىنە ايرىقشا نازار سالۋدامىز.
مەملەكەتتىڭ, ۇلتتىڭ بولاشاعى مەن تىرەگى بولاتىن ءبىلىمدى جاستاردى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى ەلباسى نازارىندا بولۋى كوپ جاعدايدى اڭعارتادى. ەشبىر ەلدە جوق «ديپلوممەن – اۋىلعا!» اتتى جوبا قازاق ەلىنىڭ التىن قازىعى بولعان اۋىل ءۇشىن دە, جاستار ءۇشىن دە تاريحي ۇسىنىس بولعانى انىق. ەلباسى قولداۋىمەن 2009 جىلدان باستاۋ العان «ديپلوممەن – اۋىلعا!» باعدارلاماسى اياسىندا 30 مىڭنان استام جاس مامان اۋىلدى جەردە ءوز ماماندىعى بويىنشا جۇمىسقا ورنالاسىپتى. ولاردىڭ قاتارىندا ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەت تۇلەكتەرى دا بار. بۇل باعدارلامانىڭ دەر ۋاقىتتا ءومىر سۇرانىسىنا ساي پايدا بولعانىن كورسەتەدى. بەس جىلدان استام ۋاقىت ءىشىندە وسىنشا جاس ازاماتتاردىڭ اۋىلعا ءارتۇرلى قىزمەتكە بارۋى سونىڭ ەرەكشە دالەلى.
«ديپلوممەن – اۋىلعا!» جوباسى بويىنشا قالانىڭ ۇل-قىزىن دا اۋىلعا جۇمىسقا تارتۋ ماسەلەسى بۇگىنگى كۇننىڭ تالابى. كەشە قالادا ءوسىپ, ءبىلىم العان جاستاردىڭ بۇگىنگى اۋىلدىڭ تىنىس-تىرشىلىگىمەن, ونداعى حالىقتىڭ مىنەز-قۇلقىمەن دە تانىس بولعانى ابزال. ويتكەنى, بۇل سول جاستاردىڭ بولاشاقتاعى اتقاراتىن قىزمەتتەرى بارىسىندا ەسكەرۋلەرى ءتيىس ماڭىزدى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى بولماق. اۋىل حالقىمەن ەتەنە جاقىن ارالاسقان ازاماتتاردىڭ بويىندا ءبىرشاما قازاقى مىنەز-ق ۇلىق قالىپتاسىپ, قازاققا ءتان قاسيەتتەر پايدا بولا باستايدى. ال انا ءتىلىن ۇيرەنۋ ءۇشىن اۋىل تاپتىرماس مەكتەپ.
بۇگىن الەمدى جاپپاي جۇمىسسىزدىق داعدارىسى جايلاپ وتىر. ماسەلەن, ستاتيستيكالىق مالىمەتتەر ەۋروپانىڭ انگليادان باسقا بارلىق وڭىرلەرىندە 18 بەن 35 جاس ارالىعىنداعى جۇمىس ءىستەۋگە قابىلەتتى جاستارىنىڭ تالايى جۇمىسسىز دەگەندى كورسەتۋدە. قازاقستان وسى داعدارىستىڭ سالدارىن قانشاما ءساتتى ەڭسەرە الدى دەسەك تە, قاۋىپتىڭ اۋىلى الىستاپ كەتتى دەۋگە ءالى ەرتە. وسىنداي جاعدايدا كەشە عانا وقۋ ورنىن ءبىتىرىپ, ءبىلىم مەن تاجىريبەنىڭ وڭ-سولىن ەندى عانا اجىراتا باستاعان «تاجىريبەسىز مامانداردى» قالالىق ۇيىم, مەكەمەلەردىڭ بىردەن قىزمەتكە الۋى ءو؟؟ ؟؟؟؟؟.
تە سيرەك.
ستۋدەنت جاستارعا وقۋىن بىتىرگەن سوڭ, ديپلومىن الا سالا بۇرىنعىداي قالاداعى ۇيىم, مەكەمەلەرگە جۇگىرە جونەلۋدىڭ رەتى جوق. ءتىپتى, سولاي بولا قالعان كۇننىڭ وزىندە دە جاستارعا قالادا تۇراقتاپ قالۋ نەمەسە تۇرعىن ءۇي ماسەلەسىن شەشۋ وڭايعا سوقپايدى. ال اۋىلدىق ايماقتار ءبىلىمى جوعارى, كوزقاراسى كەڭ, بىلىكتى ماماندارعا ءزارۋ. بۇل اسىرەسە, ءبىلىم مەن اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا كوبىرەك قاتىستى. مەكتەپتەر جاس مۇعالىمدەرمەن ءبىرشاما قامتىلدى. ەندىگى كەزەكتە بىلىكتى اگرارشى مامانداردىڭ, ىسكەر فەرمەرلەردىڭ, وزىق تەحنولوگيانى يگەرگەن جاستاردىڭ اۋىلعا تارتىلۋىن مەملەكەت كومەگىمەن وڭتايلاندىرا ءتۇسۋ كەرەك. ماماندار تاپشىلىعىن كورىپ وتىرعان اۋىلدارعا ەلىمىزدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم العان جاستار بارىپ قىزمەت ەتىپ, ورنىعاتىن بولسا ەل ەڭسەسى بۇدان دا كوتەرىلە تۇسەتىنى ءسوزسىز.
اۋىلعا بارعان جاس مامان تەك كادر ماسەلەسىنىڭ شەشىلۋىنە عانا ىقپال ەتىپ قويماي, ونداعى وزگە دە سالالارعا سەرپىن بەرەدى. قاشاندا جاڭالىققا جانى قۇمار جاستاردىڭ ءوزى قىزمەت ەتكەن سالادا دا جاڭا تىڭ سەرپىلىستەر جاسايتىنىنا سەنىم مول. بۇدان جاستار قىزمەتكە كەلگەن ۇيىم, مەكەمەلەردەگى جۇمىس ساپاسى دا ارتا تۇسەتىنى ءسوزسىز. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, جاستاردىڭ اۋىلدىڭ تىرشىلىگىمەن, ونداعى حالىقتىڭ ومىرىمەن تانىس بولعانى دۇرىس. بۇگىنگى اۋىلدا قىزمەت ەتىپ جۇرگەن جاس ەرتەڭ ەلگە قىزمەت ەتەتىن باسشى بولادى. ول بولاشاق تىرەگى – زيالى قاۋىم وكىلى بولىپ تولىسادى. جاستاردىڭ اۋىلعا دەگەن كوزقاراسىن وزگەرتۋ شارالارىن باتىل ىسكە اسىرساق ءمانى زور ۇلكەن ءىس بولماق. جاستاردى وسى باعىتتا تاربيەلەۋىمىز ەل ءۇشىن, قوعام ءۇشىن كەزەك كۇتتىرمەيتىن كەرەكتى شارۋا. قازىرگى قوعام وسى باعىتتا نە ىستەدى جانە الداعى ۋاقىتتا قانداي دەڭگەيدەگى شارالار اتقارا الادى؟ قوعام بولاشاق زيالى ورتا ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى ءوزى الىپ, ونى ابىرويمەن اتقارۋعا جاۋاپتى.
بۇگىندە ءبىز الەمگە ءوزىمىزدى دەموكراتيالىق جولمەن دامىپ كەلە جاتقان اشىق, جاريالى قوعام دەپ مالىمدەپ وتىرمىز. اۋىلدا مەملەكەت جۇرگىزىپ وتىرعان اگرارلىق سالا, كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ, ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىنداعى رەفورمالاردىڭ جەمىسىن كورۋگە بولادى. ال ازاماتتىق قوعام, ادام قۇقىقتارى ءجونىندەگى ماسەلەلەر اۋىلدا ءالى دە بولسا قولداۋدى قاجەت ەتەتىنىن ەشكىم دە جوققا شىعارا قويماس. وسىعان وراي جوعارى ءبىلىم العان كوزقاراسى كەڭ, كوزى اشىق ازاماتتار اۋىلعا بارسا, ونداعى دەموكراتيالىق قۇندىلىقتاردىڭ قالىپتاسۋىنا ءبىرشاما ىقپال ەتەدى.
جاھاندانعان الەمنەن ءوزىنىڭ ايشىقتى ورنىن تابۋ ءۇشىن مەملەكەتىمىزدە زاماناۋي يدەيالار مەن وزىق تەحنولوگيالارعا باسا ءمان بەرىلۋدە. وسى ورايدا اۋىلدىڭ دا تەحنولوگيالىق جۇيەدەگى ءوندىرىستى قالىپتاستىرۋ دۇنيەسىن يگەرە الاتىنىنا كوز جەتكىزۋدەمىز. اسىرەسە, ەلىمىزدىڭ ءىرى قالالارىنا قاتىستى اگلومەراتسيالىق ماسەلەسىن شەشۋدە جانە ونى مىقتاپ قالىپتاستىرۋدا يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى باتىل ەنگىزۋ ناتيجەسىندە وركەندەگەن اۋىل شارۋاشىلىعى اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردى قۋاتتاندىرا تۇسەتىنى ءسوزسىز. ەكونوميكالىق ءارتاراپتاندىرۋ ماسەلەسى دە اۋىلعا جات دۇنيە ەمەس. ونىڭ اگرارلىق سەكتورعا دا قاتىستىلىعىن جانە اۋىل ءۇشىن دە ءتيىمدى جاقتارى بار ەكەنىن ەسكەرۋىمىز كەرەك.
ەلباسى قازاقستاندى جاڭارتۋدىڭ ءتۇپكىلىكتى ماقساتى – بارلىق قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ, مادەنيەتىنىڭ, ءبىلىمىنىڭ, عىلىمنىڭ, دەنساۋلىعىنىڭ جاقسارۋى ەكەندىگىن ۇنەمى ءبىرىنشى كەزەككە قويىپ كەلەدى. اسىرەسە, اۋىلدىڭ ەلدىڭ جاس بۋىن وكىلدەرىنىڭ وزىق بىلىممەن سۋسىنداپ, جاڭا تەحنولوگيالاردى يگەرە الۋىنا اسا ءمان بەرىلۋدە. وسى حالىقتىق ساياسات ارقاسىندا ەلدىڭ ءال-اۋقاتى كوپ وزگەردى. كەڭەس وداعى كەزىندەگى قازاقستاندى بۇگىنگى قازاقستانمەن مۇلدەم سالىستىرا المايمىز. مەملەكەتىمىز تاۋەلسىزدىك العان كەزدە الەم مەملەكەتتەرىنىڭ اراسىنا 140-ورىندى يەلەنسە, قازىر باسەكەگە قابىلەتتى 50 ەلدىڭ قاتارىنا ورنىقتى. ەندىگى مەجە – ەڭ دامىعان 30 ەلدىڭ ساناتىنا قوسىلۋ.
قازاق حالقىنىڭ التىن تامىرى – اتامەكەن اۋىل ەكەنىن ءاربىر قازاقستاندىق جاس جەتە تۇسىنەتىن ۋاقىت كەلدى. اۋىلداعى جاستارعا, قالادان كەلەتىن جاستارعا جانە اۋىلعا قايتا كوشىپ باراتىندارعا ۇزاق مەرزىمدى جاڭاشا ەكونوميكالىق جاعداي جاساۋ باعدارلاماسىن قوعام بولىپ ۇسىنۋىمىز كەرەك. ول ءۇشىن ءبىلىمىن كۇشەيتىپ, مادەنيەتتى قالىپتاستىرىپ, كوركىنە كورىك قوسىپ جانە ازاماتتارىنا رۋح بەرۋ ماڭىزدى. قازىرگى اۋىلدىڭ ءال-اۋقاتىن كوتەرۋ, ونى ناعىز ىسپەن قولدايتىن, ناقتى كومەك قولىن سوزاتىن مەملەكەتتىك ءىس – ول تىڭ كوزقاراستاعى جاڭاشا ءتۇزىلىپ, قابىلداناتىن «اۋىلىم – التىن بەسىگىم» باعدارلاماسى بولادى دەگەن سەنىمدەمىن.
الەمدىك تاجىريبە كورسەتكەندەي اۋىلدى كوركەيتۋ ءبىر عانا ىنتامەن شەشىلمەيدى, وسى سالادا جۇمىس ىستەيتىن ءاربىر ادامنان عىلىم جەتىستىكتەرىن, ونى وندىرىستە پايدالانۋ تاجىريبەسىن يگەرۋدى تالاپ ەتەدى. «بىلەكتى ءبىردى, ءبىلىمدى مىڭدى جىعادى» دەگەن حالىق ناقىلى قالتقىسىز. بۇگىندە قازاقستان حالقىنىڭ 43 پايىزى اۋىلدىق جەرلەردە تۇرادى. ولاردىڭ ىشىندەگى جارتىسىنا جۋىعى جاستار. وسى ورايدا مەملەكەت بەرىپ وتىرعان وڭتايلى مۇمكىندىكتەردى پايدالانا وتىرىپ, اۋىل جاستارى زامانعا ساي وزىق ءبىلىم الىپ, جيناقتاعان مول تاجىريبەلەرىن ەگەمەن ەلىمىزدىڭ ىرگەسىن مىقتاۋعا, ەكونوميكامىزعا سەرپىن بەرۋ ءىسىن جانداندىرا ءتۇسۋىمىز قاجەت.
ەلباسىنىڭ كورەگەندىكپەن اۋىل پروبلەماسىن شەشۋ جولدارىن تىكەلەي قولداۋى جانە ۇنەمى باقىلاۋدا ۇستاۋى مەملەكەتىمىزدىڭ ستراتەگيالىق دامۋ باعىتتارىنىڭ بىرەگەي ەكەنىن بايقاتتى. جاقسىنىڭ جاقسىلىعىن كورىپ, باردى باعالاي بىلسەك, ءبىز المايتىن بەلەس جوق. قوعامىمىزدىڭ ورەلىك كورسەتەر ءورىسى دە وسى بولاشاق «اۋىلىم – التىن بەسىگىم» باعدارلاماسى دەگەن پىكىردەمىن.
اۋىل – التىن تامىر. التىن تامىرىمىزدان قول ۇزبەيىك, ارداقتى جاس دوستارىم.
تىلەكتەس ەسپولوۆ,
قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى,
ۇعا ۆيتسە-پرەزيدەنتى, اكادەميك.
الماتى.
قاشاندا حالقىمىز ءۇشىن اۋىل – رۋحانياتىمىزدىڭ تەمىرقازىعى, ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدىڭ التىن بەسىگى, بەرەكە مەن بايلىعىمىزدىڭ باستاۋى ەكەنى داۋسىز. اۋىلدىڭ تازا اۋاسىن جۇتىپ, تۇنىق سۋىن ءىشىپ, كوركەم تابيعاتىنان قۋات الىپ وسكەن ءاربىر ازامات ءوزى تۋعان توپىراعىن بارىنشا قادىرلەپ-قاستەرلەۋگە ءتيىس. ءتورت ت ۇلىگىن تۇلەتىپ, ەگىستىگىن جايقالتىپ, شارۋاسىن ورگە سۇيرەپ وتىرعان اۋىل – ءبۇتىن ءبىر ەلدىڭ اسىراۋشىسى, قايناعان ەڭبەكتىڭ جانە ۇلتتىق رۋحانياتتىڭ قاينار كوزى ىسپەتتى.
اۋىل يدەولوگياسى ۇلت پەن مەملەكەتتىڭ يدەولوگياسىنىڭ مايەگى, كۇرەتامىرى جانە وركەندەۋ ءتۇبىرى بولىپ كەلدى. سوناۋ كەڭەستىك داۋىردەگى جانە بۇگىنگى تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ساياسي ەليتا تاريحىنا كوز جۇگىرتسەك, رەسپۋبليكانىڭ جوعارى باسشىلىق قىزمەتكەرلەرىنىڭ 80 پايىزى اۋىلدا ەڭبەك ەتكەندەر ەكەن. ەلباسىمىزدان باستاپ بارلىق باسشىلار توبىنىڭ باسىم بولىگى اۋىلدان تۇلەپ ۇشقان. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ءبىزدىڭ ساياسي ەليتانىڭ جارقىن وكىلدەرى اۋىلدان شىققاندىعى كوپ جاعدايدى اڭعارتاتىنى ءسوزسىز.
وتكەن عاسىردىڭ توقسانىنشى جىلدارىنان باستاپ جاڭا فورماتسيالىق قالىپقا ءوتۋ ۇدەرىسى اۋىلعا دا تۇبەگەيلى ءوزگەرىستەر اكەلدى. بۇگىنگى جاھاندانۋعا بەت بۇرعان الەمدە ءبىز ءتول رۋحانياتىمىزدى دامىتىپ, اۋىلدى ساقتاۋ ەل مەن جەردى ساقتاۋدىڭ اتا-بابالارىمىز كورسەتكەن دانا جولى دەپ قابىلداۋىمىز كەرەك. ۋاقىت سونى كورسەتۋدە. ەس جيىپ, جوعىمىزدى تۇگەندەگەننەن كەيىن بۇل ماسەلەگە بۇكىل قوعام بولىپ قايتا ورالۋىمىز دا قازىرگى زامان تالابىنان تۋىنداپ وتىر. اسىرەسە, حالقىمىزدىڭ باس كوتەرەر سارقىلماس قورىن تۇزگەن اۋىل زيالىلارىنىڭ جاعدايى بۇگىنگى كۇنى قالاي دەگەن ساۋالعا قاتىستى ناقتى جاۋاپ بەرەتىن كەز كەلدى. اقساقالدان بالاعا دەيىنگى ۇرپاقارالىق بايلانىستى قامتاماسىز ەتكەن تاريحي تامىرلار باسقاشا سيپات الا باستادى.
قازىرگى كەزدە قارقىن الا باستاعان جاھاندىق ۋربانيزاتسيا اۋىلعا دا جەتتى. اۋىلدان قالاعا حالىقتىڭ جاپپاي كوشۋ سالدارىنان بۋىنارالىق بايلانىستار ۇزىلە باستادى. اۋىل تۇرعىندارىنىڭ قاتارى ءارتۇرلى سەبەپتەرگە بايلانىستى قاتتى سەيىلدى. ونداعان جىلدار بويى قالىپتاسقان اۋىل زيالىلىعىن قۇرعان الەۋمەتتىك توپ ءتۇرلى فاكتورلار سەبەبى ناتيجەسىندە بىرتىندەپ ازايدى. دەگەنمەن, زامان تۇزەلىپ, اۋىل تۇرعىندارىنىڭ قۇرامى سىرتتان كوشىپ كەلگەن قانداستارىمىز ارقىلى قايتا تۇزىلۋدە. ءتۇرلى ەلدەردەن نەمەسە ىشكى ميگراتسيا ۇدەرىسى ارقىلى قايتا تۇلەي باستاعان اۋىلدىڭ زيالى ورتاسىنىڭ قالىپتاسۋى ەداۋىر ۋاقىتتى قاجەت ەتەتىن ۇدەرىس. قوعامدىق جانداندىرۋ ينستيتۋتتارى اۋىلدىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىن جان-جاقتى زەرتتەۋلەرى كەرەك. سول سەبەپتى اۋىلعا جاڭا سەرپىن, تىڭ تىنىس بەرەتىن كەز كەلدى. اۋىلدى كوتەرۋ ءىسى – ءار قازاقتى قادىرلەۋ دەگەن ۇلتتىق ۇستانىمدى كورسەتەدى.
ءاربىر قازاق ءوزىنىڭ ءوسىپ-ءونىپ شىققان اۋىلىنا يگى قادامدار جاساۋدى اتامەكەنگە دەگەن پەرزەنتتىك پارىزى ىسپەتتى ءىس ساناعان. بۇل ءبىزدىڭ حالىقتا ەجەلدەن كەلە جاتقان جاقسى ءداستۇر. ول ءداستۇر حالقىمىزدا ءحىح عاسىردىڭ سوڭى مەن حح عاسىردىڭ باسىندا جاڭا مازمۇنعا يە بولدى. قازاق اۋىلدارىنداعى بەدەلدى ءارى باي-قۋاتتى ادامدار ءوز قارجىلارىنا دارىندى بالالاردى وقىتىپ, ۇلتتىق ەليتانىڭ تۇزىلۋىنە ەرەكشە قىزمەت ەتتى. مىنە, وسىنداي اۋىل ءۇشىن يگىلىكتى ءىستى ۇلت بولىپ بىرلەسە اتقارۋعا ءۇن تاستايىق. اسىرەسە, اۋىلدان شىققان اۋقاتتىلاردى اۋىل بالالارىنىڭ ارناۋلى جانە جوعارى وقۋ ورىندارىنان اۋىلىنا قاجەت ماماندىقتار بويىنشا ءبىلىم الۋىنا جاعداي جاساۋعا جۇمىلدىرۋ قاجەت دەپ سانايمىن. قازاقتىڭ ءمارت مەتسەناتتارى ءار زاماندا بولعان جانە بولا دا بەرەدى دەگەن سەنىم زور.
شەتەلدەردە اۋىلدىق ەلدى مەكەندەرگە قامقورلىق كورسەتۋدىڭ وزىق تاجىريبەسى قالىپتاسقان. ماسەلەن, بەلارۋستە ءار اۋىلدىڭ ازاماتتارى بىرىگە قارجى جيناپ, ءوز اۋىلىنا قاجەت مامانداردى دايارلاپ الۋدا. ال, كورشىلەس قىتاي ەلىندە اۋىلعا قاجەت مامانداردى تارتۋ ماقساتىندا ارزان باسپانا سالۋ, جەڭىلدىكپەن نەسيە بەرۋ جانە وڭتايلى سالىق جۇيەسى جاقسى جولعا قويىلعان. ۇلگى الاتىن ونەگەلى دۇنيە.
جاڭا زاماننىڭ جاڭا تالاپتارىنا بەيىمدەلىپ, كەز كەلگەن وزگەرىستى قابىلداۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن ۇلتتىق بولمىس پەن رۋحاني قۇندىلىقتاردى ساقتاي وتىرىپ, تەرەڭ ءبىلىم مەن زەردەلى عىلىمدى دامىتۋ شارت. بۇل رەتتە ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ تىكەلەي باستاماسىمەن تاۋەلسىز قازاقستاندا يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعىتتا ۇلكەن باعدارلامالار قولعا الىنىپ, كوپتەگەن يگى جوبالار كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇزەگە اسىرىلۋدا. بۇل باعىتتا, اسىرەسە, اۋىلدى دامىتۋعا قاتىستى تىڭ باستامالاردىڭ وڭ ناتيجە بەرە باستاۋى كوڭىل قۋانتادى.
ەلباسىنىڭ اۋىلدى كوتەرۋگە بايلانىستى كوتەرگەن باستامالارىن قوعامنىڭ بارلىق دەڭگەيىندە جاڭعىرتىپ, حالىقتىڭ ساناسىنا جەتكىزۋ پارىز. ءبۇكىل قازاقستاندىقتاردى اۋىل پروبلەماسىنا كوڭىل اۋدارتۋ ارقىلى مەملەكەتتىك بەرىكتىگىمىزدى دە كۇشەيتە تۇسەمىز. ول ءۇشىن «اۋىلدىڭ وركەندەۋى – مەملەكەتتىڭ وركەندەۋى» دەگەن ەگىز ۇعىم ەكەنىن ەستەن شىعارماعانىمىز ابزال. عالىم رەتىندە ايتار بولسام, ءبىز ەلدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىنىڭ توركىنى اۋىلدا ەكەنىن ۇعىنۋعا ءتيىسپىز. بۇل رەتتە اۋىلدىڭ جاھاندىق ەكونوميكالىق ۇدەرىسكە ەنگەنىن ەسكەرۋدى بۇگىنگى الەمدىك ەكونوميكالىق جاعداي انىق بايقاتتى.
اۋىلعا وزگەرىس پەن جاڭالىقتى اكەلەتىن ءبىلىم مەن عىلىم. ءبىلىم مەكەمەلەرىنىڭ تۇلەكتەرى جاڭا فورماتتاعى اۋىلدىڭ تەمىرقازىعىنا اينالۋى ءتيىس. ءبىز بۇل ءىستى باستاپ تا قويدىق. ەلباسى تاراپىنان رەسپۋبليكا جاستارىنا اۋىلدىق كۆوتا مەن اۋىلعا قاجەت ءتۇرلى ماماندىقتارعا وقۋ گرانتتارىنىڭ كوپتەپ بەرىلۋى – «ديپلوممەن – اۋىلعا!» جوباسىن ناقتى قولداۋدىڭ قايتالانباس ۇلگىسى دەپ قابىلدايمىز. ويتكەنى, رەسپۋبليكا جاستارىنا مەكتەپتە ءبىلىم الا ءجۇرىپ ءوزىنىڭ بولاشاق ماماندىق الاتىن وقۋ ورنى مەن اۋىلدا قىزمەت ىستەيتىن مەكەمەسىنە دەيىن ءبىلۋى قامتىلادى. پرەزيدەنتتىڭ بۇل باستاماسى قوعامداعى جاستاردىڭ ەرتە جاستان الەۋمەتتەنۋىن ەلىمىز بويىنشا العاشقى ءجۇزەگە اسىرۋشى جاڭا ۇدەرىسكە نەگىز بولدى.
ءوز تاجىريبەمىزگە كەلسەك, قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتى مەملەكەتتىك ساياسات ۇستانىمدارىنا سۇيەنە وتىرىپ, ەلباسى انىقتاپ بەرگەن ناقتى ستراتەگيالىق باعىتتارمەن جۇمىس ىستەپ كەلەدى. بيىل 85 جىلدىق بەلەسىنە جەتكەن وتاندىق اگرارلىق ءبىلىم مەن عىلىمىنىڭ قارا شاڭىراعى, اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ەڭ باستى عىلىمي دامۋ تاريحىنىڭ نەگىزىن سالۋشى, ۇلتىمىزدىڭ اگرارلىق سالا ماماندارىنىڭ ۇستاحاناسى سانالاتىن ۋنيۆەرسيتەتىمىز نەگىزىنەن اۋىل ەكونوميكاسىن كوتەرۋگە قىزمەت ەتەتىن بىلىكتى كادرلار دايارلايدى. اۋىلدان شىققان جاستار ءبىلىم الاتىن ۋنيۆەرسيتەت تۇلەكتەرىنىڭ باسىم بولىگى بۇگىندە اۋىل زيالىلارىنىڭ قاتارىن قالىپتاستىرۋعا نەگىز بولا ءجۇرىپ, ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە ەڭبەككە ارالاسىپ, ەلگە قىزمەت ەتۋدە.
ءبىزدىڭ ماقساتىمىز – اۋىل-اۋىلداردان كەلگەن ستۋدەنتتەرىمىزگە ءتيىستى ءبىلىم بەرىپ قانا قويماي, ولاردىڭ ەل مەن جەردىڭ قاسيەتىن باعالايتىن, تۋعان توپىراقتىڭ قادىرىن ءبىلىپ, اۋىلىن قادىرلەيتىن جانە سول اۋىلدىڭ زيالىسىنا اينالاتىن تۇلعا رەتىندە قالىپتاستىرۋ. ءبىز اۋىل زيالىلارىن قالىپتاستىرۋ ءىسى – ەل ىرگەسىنىڭ تىرەگىن نىعايتۋ ءۇشىن جاسالىپ كەلە جاتقان قادام ەكەنىنە ايرىقشا نازار سالۋدامىز.
مەملەكەتتىڭ, ۇلتتىڭ بولاشاعى مەن تىرەگى بولاتىن ءبىلىمدى جاستاردى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى ەلباسى نازارىندا بولۋى كوپ جاعدايدى اڭعارتادى. ەشبىر ەلدە جوق «ديپلوممەن – اۋىلعا!» اتتى جوبا قازاق ەلىنىڭ التىن قازىعى بولعان اۋىل ءۇشىن دە, جاستار ءۇشىن دە تاريحي ۇسىنىس بولعانى انىق. ەلباسى قولداۋىمەن 2009 جىلدان باستاۋ العان «ديپلوممەن – اۋىلعا!» باعدارلاماسى اياسىندا 30 مىڭنان استام جاس مامان اۋىلدى جەردە ءوز ماماندىعى بويىنشا جۇمىسقا ورنالاسىپتى. ولاردىڭ قاتارىندا ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەت تۇلەكتەرى دا بار. بۇل باعدارلامانىڭ دەر ۋاقىتتا ءومىر سۇرانىسىنا ساي پايدا بولعانىن كورسەتەدى. بەس جىلدان استام ۋاقىت ءىشىندە وسىنشا جاس ازاماتتاردىڭ اۋىلعا ءارتۇرلى قىزمەتكە بارۋى سونىڭ ەرەكشە دالەلى.
«ديپلوممەن – اۋىلعا!» جوباسى بويىنشا قالانىڭ ۇل-قىزىن دا اۋىلعا جۇمىسقا تارتۋ ماسەلەسى بۇگىنگى كۇننىڭ تالابى. كەشە قالادا ءوسىپ, ءبىلىم العان جاستاردىڭ بۇگىنگى اۋىلدىڭ تىنىس-تىرشىلىگىمەن, ونداعى حالىقتىڭ مىنەز-قۇلقىمەن دە تانىس بولعانى ابزال. ويتكەنى, بۇل سول جاستاردىڭ بولاشاقتاعى اتقاراتىن قىزمەتتەرى بارىسىندا ەسكەرۋلەرى ءتيىس ماڭىزدى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى بولماق. اۋىل حالقىمەن ەتەنە جاقىن ارالاسقان ازاماتتاردىڭ بويىندا ءبىرشاما قازاقى مىنەز-ق ۇلىق قالىپتاسىپ, قازاققا ءتان قاسيەتتەر پايدا بولا باستايدى. ال انا ءتىلىن ۇيرەنۋ ءۇشىن اۋىل تاپتىرماس مەكتەپ.
بۇگىن الەمدى جاپپاي جۇمىسسىزدىق داعدارىسى جايلاپ وتىر. ماسەلەن, ستاتيستيكالىق مالىمەتتەر ەۋروپانىڭ انگليادان باسقا بارلىق وڭىرلەرىندە 18 بەن 35 جاس ارالىعىنداعى جۇمىس ءىستەۋگە قابىلەتتى جاستارىنىڭ تالايى جۇمىسسىز دەگەندى كورسەتۋدە. قازاقستان وسى داعدارىستىڭ سالدارىن قانشاما ءساتتى ەڭسەرە الدى دەسەك تە, قاۋىپتىڭ اۋىلى الىستاپ كەتتى دەۋگە ءالى ەرتە. وسىنداي جاعدايدا كەشە عانا وقۋ ورنىن ءبىتىرىپ, ءبىلىم مەن تاجىريبەنىڭ وڭ-سولىن ەندى عانا اجىراتا باستاعان «تاجىريبەسىز مامانداردى» قالالىق ۇيىم, مەكەمەلەردىڭ بىردەن قىزمەتكە الۋى ءو؟؟ ؟؟؟؟؟.
تە سيرەك.
ستۋدەنت جاستارعا وقۋىن بىتىرگەن سوڭ, ديپلومىن الا سالا بۇرىنعىداي قالاداعى ۇيىم, مەكەمەلەرگە جۇگىرە جونەلۋدىڭ رەتى جوق. ءتىپتى, سولاي بولا قالعان كۇننىڭ وزىندە دە جاستارعا قالادا تۇراقتاپ قالۋ نەمەسە تۇرعىن ءۇي ماسەلەسىن شەشۋ وڭايعا سوقپايدى. ال اۋىلدىق ايماقتار ءبىلىمى جوعارى, كوزقاراسى كەڭ, بىلىكتى ماماندارعا ءزارۋ. بۇل اسىرەسە, ءبىلىم مەن اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا كوبىرەك قاتىستى. مەكتەپتەر جاس مۇعالىمدەرمەن ءبىرشاما قامتىلدى. ەندىگى كەزەكتە بىلىكتى اگرارشى مامانداردىڭ, ىسكەر فەرمەرلەردىڭ, وزىق تەحنولوگيانى يگەرگەن جاستاردىڭ اۋىلعا تارتىلۋىن مەملەكەت كومەگىمەن وڭتايلاندىرا ءتۇسۋ كەرەك. ماماندار تاپشىلىعىن كورىپ وتىرعان اۋىلدارعا ەلىمىزدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم العان جاستار بارىپ قىزمەت ەتىپ, ورنىعاتىن بولسا ەل ەڭسەسى بۇدان دا كوتەرىلە تۇسەتىنى ءسوزسىز.
اۋىلعا بارعان جاس مامان تەك كادر ماسەلەسىنىڭ شەشىلۋىنە عانا ىقپال ەتىپ قويماي, ونداعى وزگە دە سالالارعا سەرپىن بەرەدى. قاشاندا جاڭالىققا جانى قۇمار جاستاردىڭ ءوزى قىزمەت ەتكەن سالادا دا جاڭا تىڭ سەرپىلىستەر جاسايتىنىنا سەنىم مول. بۇدان جاستار قىزمەتكە كەلگەن ۇيىم, مەكەمەلەردەگى جۇمىس ساپاسى دا ارتا تۇسەتىنى ءسوزسىز. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, جاستاردىڭ اۋىلدىڭ تىرشىلىگىمەن, ونداعى حالىقتىڭ ومىرىمەن تانىس بولعانى دۇرىس. بۇگىنگى اۋىلدا قىزمەت ەتىپ جۇرگەن جاس ەرتەڭ ەلگە قىزمەت ەتەتىن باسشى بولادى. ول بولاشاق تىرەگى – زيالى قاۋىم وكىلى بولىپ تولىسادى. جاستاردىڭ اۋىلعا دەگەن كوزقاراسىن وزگەرتۋ شارالارىن باتىل ىسكە اسىرساق ءمانى زور ۇلكەن ءىس بولماق. جاستاردى وسى باعىتتا تاربيەلەۋىمىز ەل ءۇشىن, قوعام ءۇشىن كەزەك كۇتتىرمەيتىن كەرەكتى شارۋا. قازىرگى قوعام وسى باعىتتا نە ىستەدى جانە الداعى ۋاقىتتا قانداي دەڭگەيدەگى شارالار اتقارا الادى؟ قوعام بولاشاق زيالى ورتا ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى ءوزى الىپ, ونى ابىرويمەن اتقارۋعا جاۋاپتى.
بۇگىندە ءبىز الەمگە ءوزىمىزدى دەموكراتيالىق جولمەن دامىپ كەلە جاتقان اشىق, جاريالى قوعام دەپ مالىمدەپ وتىرمىز. اۋىلدا مەملەكەت جۇرگىزىپ وتىرعان اگرارلىق سالا, كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ, ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىنداعى رەفورمالاردىڭ جەمىسىن كورۋگە بولادى. ال ازاماتتىق قوعام, ادام قۇقىقتارى ءجونىندەگى ماسەلەلەر اۋىلدا ءالى دە بولسا قولداۋدى قاجەت ەتەتىنىن ەشكىم دە جوققا شىعارا قويماس. وسىعان وراي جوعارى ءبىلىم العان كوزقاراسى كەڭ, كوزى اشىق ازاماتتار اۋىلعا بارسا, ونداعى دەموكراتيالىق قۇندىلىقتاردىڭ قالىپتاسۋىنا ءبىرشاما ىقپال ەتەدى.
جاھاندانعان الەمنەن ءوزىنىڭ ايشىقتى ورنىن تابۋ ءۇشىن مەملەكەتىمىزدە زاماناۋي يدەيالار مەن وزىق تەحنولوگيالارعا باسا ءمان بەرىلۋدە. وسى ورايدا اۋىلدىڭ دا تەحنولوگيالىق جۇيەدەگى ءوندىرىستى قالىپتاستىرۋ دۇنيەسىن يگەرە الاتىنىنا كوز جەتكىزۋدەمىز. اسىرەسە, ەلىمىزدىڭ ءىرى قالالارىنا قاتىستى اگلومەراتسيالىق ماسەلەسىن شەشۋدە جانە ونى مىقتاپ قالىپتاستىرۋدا يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى باتىل ەنگىزۋ ناتيجەسىندە وركەندەگەن اۋىل شارۋاشىلىعى اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردى قۋاتتاندىرا تۇسەتىنى ءسوزسىز. ەكونوميكالىق ءارتاراپتاندىرۋ ماسەلەسى دە اۋىلعا جات دۇنيە ەمەس. ونىڭ اگرارلىق سەكتورعا دا قاتىستىلىعىن جانە اۋىل ءۇشىن دە ءتيىمدى جاقتارى بار ەكەنىن ەسكەرۋىمىز كەرەك.
ەلباسى قازاقستاندى جاڭارتۋدىڭ ءتۇپكىلىكتى ماقساتى – بارلىق قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ, مادەنيەتىنىڭ, ءبىلىمىنىڭ, عىلىمنىڭ, دەنساۋلىعىنىڭ جاقسارۋى ەكەندىگىن ۇنەمى ءبىرىنشى كەزەككە قويىپ كەلەدى. اسىرەسە, اۋىلدىڭ ەلدىڭ جاس بۋىن وكىلدەرىنىڭ وزىق بىلىممەن سۋسىنداپ, جاڭا تەحنولوگيالاردى يگەرە الۋىنا اسا ءمان بەرىلۋدە. وسى حالىقتىق ساياسات ارقاسىندا ەلدىڭ ءال-اۋقاتى كوپ وزگەردى. كەڭەس وداعى كەزىندەگى قازاقستاندى بۇگىنگى قازاقستانمەن مۇلدەم سالىستىرا المايمىز. مەملەكەتىمىز تاۋەلسىزدىك العان كەزدە الەم مەملەكەتتەرىنىڭ اراسىنا 140-ورىندى يەلەنسە, قازىر باسەكەگە قابىلەتتى 50 ەلدىڭ قاتارىنا ورنىقتى. ەندىگى مەجە – ەڭ دامىعان 30 ەلدىڭ ساناتىنا قوسىلۋ.
قازاق حالقىنىڭ التىن تامىرى – اتامەكەن اۋىل ەكەنىن ءاربىر قازاقستاندىق جاس جەتە تۇسىنەتىن ۋاقىت كەلدى. اۋىلداعى جاستارعا, قالادان كەلەتىن جاستارعا جانە اۋىلعا قايتا كوشىپ باراتىندارعا ۇزاق مەرزىمدى جاڭاشا ەكونوميكالىق جاعداي جاساۋ باعدارلاماسىن قوعام بولىپ ۇسىنۋىمىز كەرەك. ول ءۇشىن ءبىلىمىن كۇشەيتىپ, مادەنيەتتى قالىپتاستىرىپ, كوركىنە كورىك قوسىپ جانە ازاماتتارىنا رۋح بەرۋ ماڭىزدى. قازىرگى اۋىلدىڭ ءال-اۋقاتىن كوتەرۋ, ونى ناعىز ىسپەن قولدايتىن, ناقتى كومەك قولىن سوزاتىن مەملەكەتتىك ءىس – ول تىڭ كوزقاراستاعى جاڭاشا ءتۇزىلىپ, قابىلداناتىن «اۋىلىم – التىن بەسىگىم» باعدارلاماسى بولادى دەگەن سەنىمدەمىن.
الەمدىك تاجىريبە كورسەتكەندەي اۋىلدى كوركەيتۋ ءبىر عانا ىنتامەن شەشىلمەيدى, وسى سالادا جۇمىس ىستەيتىن ءاربىر ادامنان عىلىم جەتىستىكتەرىن, ونى وندىرىستە پايدالانۋ تاجىريبەسىن يگەرۋدى تالاپ ەتەدى. «بىلەكتى ءبىردى, ءبىلىمدى مىڭدى جىعادى» دەگەن حالىق ناقىلى قالتقىسىز. بۇگىندە قازاقستان حالقىنىڭ 43 پايىزى اۋىلدىق جەرلەردە تۇرادى. ولاردىڭ ىشىندەگى جارتىسىنا جۋىعى جاستار. وسى ورايدا مەملەكەت بەرىپ وتىرعان وڭتايلى مۇمكىندىكتەردى پايدالانا وتىرىپ, اۋىل جاستارى زامانعا ساي وزىق ءبىلىم الىپ, جيناقتاعان مول تاجىريبەلەرىن ەگەمەن ەلىمىزدىڭ ىرگەسىن مىقتاۋعا, ەكونوميكامىزعا سەرپىن بەرۋ ءىسىن جانداندىرا ءتۇسۋىمىز قاجەت.
ەلباسىنىڭ كورەگەندىكپەن اۋىل پروبلەماسىن شەشۋ جولدارىن تىكەلەي قولداۋى جانە ۇنەمى باقىلاۋدا ۇستاۋى مەملەكەتىمىزدىڭ ستراتەگيالىق دامۋ باعىتتارىنىڭ بىرەگەي ەكەنىن بايقاتتى. جاقسىنىڭ جاقسىلىعىن كورىپ, باردى باعالاي بىلسەك, ءبىز المايتىن بەلەس جوق. قوعامىمىزدىڭ ورەلىك كورسەتەر ءورىسى دە وسى بولاشاق «اۋىلىم – التىن بەسىگىم» باعدارلاماسى دەگەن پىكىردەمىن.
اۋىل – التىن تامىر. التىن تامىرىمىزدان قول ۇزبەيىك, ارداقتى جاس دوستارىم.
تىلەكتەس ەسپولوۆ,
قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى,
ۇعا ۆيتسە-پرەزيدەنتى, اكادەميك.
الماتى.
سوڭعى جاڭالىقتار
مەرۋەرت وتەكەشوۆا بايان الاگوزوۆانىڭ كامزولى تۇپنۇسقا ەكەنىن راستادى
قوعام • بۇگىن, 17:51
اڭسار نيەتقاليەۆ گۋانچجوۋداعى ITF J60 ءتۋرنيرىنىڭ جەڭىمپازى اتاندى
سپورت • بۇگىن, 17:07
دزيۋدوشىلار ازيا چەمپيوناتىندا كۇمىس مەدال جەڭىپ الدى
سپورت • بۇگىن, 16:52
Almaty Half Marathon: شەتەلدىك قاتىسۋشىلار سانى بويىنشا رەكورد جاڭاردى
قوعام • بۇگىن, 16:31
كوشپەندىلەر قالاشىعىندا 500 ءتۇپ اعاش ەگىلدى
«تازا قازاقستان» • بۇگىن, 16:19
قازاقستان الەمدەگى ەڭ باقىتتى ەلدەر رەيتينگىندە 33-ورىنعا كوتەرىلدى
قازاقستان • بۇگىن, 15:23
ايتۆ-مەن كۇرەس: ەم قابىلداپ جۇرگەندەردىڭ 92%-ىندا ۆيرۋستىق جۇكتەمە باسىلعان
دەنساۋلىق • بۇگىن, 14:56
استانادا قاي كوشەلەر جابىق تۇر؟
ەلوردا • بۇگىن, 14:20
جەتىسۋ وبلىسىنداعى ۇلتتىق ساياباقتا قار بارىسى كوزگە ءتۇستى
قوعام • بۇگىن, 13:58
پاۆلودارداعى «قازاۆياقۇتقارۋ» اۆياتسيالىق بازاسى تولىق جاڭارتىلدى
ايماقتار • بۇگىن, 13:26
سولنەچنىي كەنتىندە جاڭا ءورت ءسوندىرۋ بەكەتى اشىلدى
ايماقتار • بۇگىن, 12:59
«تازا قازاقستان»: الماتىدا 550-دەن استام ادام سەنبىلىككە شىقتى
«تازا قازاقستان» • بۇگىن, 12:40
وسكەمەندە ەسىرتكى تاراتۋمەن اينالىسقان 30 جاستاعى ەر ادام ۇستالدى
ايماقتار • بۇگىن, 12:25
اشىق ەسىك ەكونوميكاسى: قازاقستاندا ەلگە كىرۋ ەرەجەلەرى جەڭىلدەتىلدى
قازاقستان • بۇگىن, 11:58
ماڭعىستاۋ وبلىسىندا 100-دەن استام جىلقى قىرىلىپ قالدى
ايماقتار • بۇگىن, 11:47
