وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ ءورىسى كەڭەيدى
وبلىس ەكونوميكاسىنىڭ نەگىزىن قۇرايتىن مۇناي قورى جىلدان-جىلعا سارقىلىپ, ءوندىرىس كورسەتكىشى 15 جىلدان بەرى تومەندەپ كەلەدى. سوندىقتان مۇناي-گاز سالاسىن دامىتۋ قولعا الىندى, وڭدەۋ ونەركاسىبى مەن اگرارلىق سالا ءونىمىن جەدەل ارتتىرۋ شارالارى دا قاتار جۇرگىزىلىپ جاتىر.
سارقىلعان كەنىشتەر ورنىنا جاڭا كەن ورىندارىن اشۋ ماقساتىندا گەولوگيالىق زەرتتەۋ, مۇنايدىڭ تومەنگى قاباتتارىن يگەرۋ جۇمىستارى باستالدى. كەن ورىندارىن تەرەڭدىگى 5,5 مىڭ مەترگە دەيىن بۇرعىلاپ, ءداستۇرلى ەمەس تاقتاتاس مۇنايىن الۋ قادامدارى جاسالىپ جاتىر. وسى كۇنى بۇرعىلاۋ تەرەڭدىگى 5 300 مەتردەن استى.
كەيىنگى جىلدارى ونەركاسىپتىڭ وڭدەۋشى سەكتورىن دامىتۋ ارقىلى ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋدىڭ ناتيجەسى كورىنە باستادى. وبلىستىڭ وڭدەۋ ونەركاسىبىندەگى ۇلەسى 2021 جىلى 23% بولسا, بىلتىر 33,3%-عا جەتتى. بىلتىر بۇل كورسەتكىش ينفراقۇرىلىمدىق, ينۆەستيتسيالىق جوبالار ەسەبىنەن 640 ملرد تەڭگە بولدى. ونىڭ 70,5%-ى – جەكە ينۆەستيتسيا. جالپى, سوڭعى ءتورت جىل ىشىندە وڭىرگە 1,8 ترلن تەڭگەدەن استام ينۆەستيتسيا تارتىلدى.
وتكەن جىلدىڭ ۇلەسىندەگى قوماقتى تابىس رەتىندە 37 ملرد تەڭگەنىڭ 21 جوباسى ىسكە قوسىلىپ, 411 جاڭا جۇمىس ورنى قۇرىلعانىن ەرەكشە اتاپ وتكەن ءجون. ونىڭ ىشىندە وڭدەۋ ونەركاسىبى سالاسىندا قۇنى 10,8 ملرد بولاتىن 13 جوبا پايدا بولدى.
بيىل 275,3 ملرد تەڭگە بولاتىن 24 جوبانى ىسكە قوسۋ جوسپارلانىپ وتىر. الداعى بەس جىلدا سىر وڭىرىندە 1,9 ترلن تەڭگە بولاتىن 65 ينۆەستيتسيالىق جوبا جۇزەگە اسپاق. ناتيجەسىندە, 8 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنى اشىلادى.
قىتاي ەلىنىڭ ينۆەستورلارى قىزىلورداداعى شىنى زاۋىتى ماڭىنان ءوندىرىستى دامىتا تۇسەتىن جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىر. ءۇش جىل ىشىندە, ەكى كەزەڭ بويىنشا جۇزەگە اساتىن جوبا قۇنى – 27,1 ملرد تەڭگە. تاعى ءبىر ينۆەستور – «كومفورت-1 KZ» سەرىكتەستىگى شىڭدالعان شىنى ءوندىرىسىن كەڭەيتۋمەن قاتار, اۆتوموبيل اينەگىن ءوندىرۋ جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا اۋماعى 4 گەكتار جەر الدى. بەس جارىم ميلليارد تەڭگەلىك جوبا كەلەر جىلى ىسكە قوسىلادى.
شىنى زاۋىتى ىسكە قوسىلعاندا ونىڭ ماڭايىندا قوسىمشا وندىرىستەر پايدا بولادى. جوعارىداعى ەكى ينۆەستوردان بولەك, «Seven Rivers Technologies» سەرىكتەستىگى گەرمانيانىڭ «Horn glass» تەحنولوگياسى بويىنشا جىلىنا 220 ميلليون بوتەلكە شىعاراتىن جوبانى ىسكە اسىرادى. قۇنى 31 ملرد تەڭگە بولاتىن باستاماعا مەملەكەتتىك قولداۋ شاراسى رەتىندە 38 گەكتار جەر تەلىمى بەرىلدى. شيكىزات رەتىندە 50% شىنى قالدىعى قولدانىلاتىن زاۋىت قۇرىلىسى بيىل باستالىپ, 2027 جىلى ىسكە قوسىلماق. «وڭتۇستىك كورەيا تەحنولوگياسى بويىنشا تۇرمىستىق قاتتى قالدىقتاردى سۇرىپتاۋ جانە وڭدەۋ زاۋىتى» جوباسىن قولعا العان «With You E&C Kyzylorda» جشس بيىل 19 ملرد تەڭگە بولاتىن ءوندىرىس ورنىنىڭ قۇرىلىسىن باستايدى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ تاپسىرماسىن ورىنداۋ باعىتىنداعى باستامانىڭ ءبىرى – وبلىستا ىسكە قوسىلاتىن 5 كۇن, 1 جەل ەلەكترستانسالارى. قۋاتتىلىعى 201 مۆت بولاتىن, 62 ملرد تەڭگەنىڭ جوباسى – وبلىستا جاڭارتىلعان ەنەرگيا كوزدەرىن ءوندىرۋدىڭ العاشقى قادامى. سونىمەن قاتار بيىل وڭىردە ەكى ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبانىڭ قۇرىلىسىن باستاۋ كوزدەلىپ وتىر. ولاردىڭ العاشقىسى – جىلىنا 300 مىڭ توننا ءونىم بەرەتىن كالتسيلەنگەن سودا زاۋىتى. جوبا ارقىلى وڭىرگە 147 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلىپ, 700 جۇمىس ورنى اشىلادى. سونداي-اق قۇنى 215 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن «شالقيا» كەنىشىندەگى تاۋ-كەن بايىتۋ كومبيناتى ايماق ءوندىرىسىنىڭ ءورىسىن كەڭەيتە تۇسەدى. جىلىنا 6 ملن توننا كەن وڭدەيتىن كومبيناتتا 1540 ادام جۇمىسپەن قامتىلادى.
قارجى كوبەيىپ, مۇمكىندىك مولايدى
سىرداعى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ كورسەتكىشتەرىن سارالاعاندا ەڭ الدىمەن 2022 جىلدان بەرى قارقىنى باسەڭدەمەگەن قۇرىلىس سالاسى ايرىقشا كوزگە تۇسەدى. وسىدان ءتورت جىل بۇرىن سالاعا 18 ملرد تەڭگە قارجى قارالسا, 2022 جىلى قۇرىلىسشىلارعا بۇيىرعانى 24,2 ملرد بولدى. سالانىڭ بىلتىرعى بيۋدجەتى 127,5 ملرد تەڭگەگە جەتىپ, 197 نىساننىڭ قۇرىلىسى قارقىندى جۇرگىزىلدى. وبلىستا وتكەن جىلى ورىندالعان قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ كولەمى 291 ملرد تەڭگە بولىپ, رەسپۋبليكادا ءبىرىنشى ورىننان كورىندى.
سالاعا جەكە ينۆەستورلار دا قارجى اۋدارىپ, ءوڭىر دامۋىنا ايتارلىقتاي ۇلەس قوسىپ وتىر. «بولات وتەمۇراتوۆ قورى» بولگەن 16,6 ملرد تەڭگەگە «قورقىت اتا اۋەجايىنىڭ» جاڭا تەرمينالى سالىندى. جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن ينجەنەرلىك-كوممۋنيكاتسيالىق ينفراقۇرىلىم تارتۋعا 4,3 ملرد تەڭگەدەن استام قاراجات بولىنگەن نىساندى وتكەن جىل سوڭىنا قاراي پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆ سالتاناتتى تۇردە اشتى.
وبلىستاعى ءىرى ينۆەستورلاردىڭ ءبىرى – تۇرىكتىڭ «Aksa Energy» كومپانياسى قىزىلوردا قالاسىندا 215 ملرد تەڭگەگە قۋاتتىلىعى 240 مەگاۆاتتىق جاڭا جىلۋەلەكتر ورتالىعىن سالىپ جاتىر. بيىل قولدانىسقا بەرىلەتىن جەو وبلىس ورتالىعىنداعى كوممۋنالدىق قىزمەت ساپاسىن جاڭا ساپاعا كوتەرەتىن نىسان بولماق. جاڭا ستانسا وبلىس ورتالىعىن جىلۋمەن, ءوڭىردى ەلەكتر ەنەرگيامەن تولىق قامتاماسىز ەتىپ, 60 مۆت ەلەكتر ەنەرگياسىن وزگە ايماقتارعا ساتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
الەۋمەتتىك نىساندار بوي كوتەردى
بولىنگەن قارجىنى ءتيىمدى جوسپارلاۋدىڭ ناتيجەسىندە جۇزدەگەن الەۋمەتتىك نىسان بوي كوتەردى. بۇل تاراپتا اسىرەسە ءبىلىم سالاسىنا باسا ءمان بەرىلدى. «جايلى مەكتەپ» ۇلتتىق جوباسى شەڭبەرىندە وبلىستا 21 مەكتەپ سالۋ جوسپارلانعان. سول ارقىلى ايماعىمىزداعى 4 اپاتتى, 3 بەيىمدەلگەن مەكتەپتىڭ ماسەلەسىن تۇبەگەيلى شەشۋگە بولادى. ۇلتتىق جوبا اياسىندا سالىناتىن مەكتەپتەردىڭ بەسەۋى پايدالانۋعا بەرىلدى, كەلەسى وقۋ جىلىنا دەيىن تاعى بەس ءبىلىم وشاعى تابىستالادى. سونىمەن قاتار وبلىس ورتالىعىندا بالالار مەن جاسوسپىرىمدەرگە قوسىمشا ءبىلىم بەرەتىن «وقۋشىلار سارايى» ەل يگىلىگىنە بەرىلەدى. 8 ملرد 400 ملن تەڭگەگە دارىندى بالالارعا ارنالعان فيزيكا-ماتەماتيكا مەكتەپ-ينتەرناتىنىڭ, 11 ملرد تەڭگەگە «شىعارماشىلىق اكادەمياسىنىڭ», 4 ملرد 200 ملن تەڭگەگە مۋزىكالىق كوللەدج عيماراتى بوي كوتەرىپ كەلەدى.
«اۋىلدا دەنساۋلىق ساقتاۋدى جاڭعىرتۋ» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا ەكى جىلدا 29 نىسان سالىنىپ, حالىققا قىزمەت كورسەتە باستادى. جوبا اياسىندا قۇنى 9,2 ملرد تەڭگەگە ارال, قازالى, شيەلى, جاڭاقورعان اۋداندارىنداعى كوپبەيىندى ورتالىق اۋرۋحانالار جانىنان قوسىمشا قۇرىلىستار سالىنىپ جاتىر.
قىزىلوردا قالاسىنداعى سىرداريا وزەنىنىڭ سول جاعالاۋىندا ورنالاسقان «قان ورتالىعى» – سالاداعى تىڭ باستاما, تىڭعىلىقتى جۇمىستاردىڭ ناتيجەسى. قۇنى 2,9 ملرد تەڭگە بولاتىن جاڭا ورتالىقتا جىلىنا 10 مىڭنان استام دونور قان تاپسىرىپ, قان كومپونەنتتەرىنىڭ شامامەن 17 مىڭ دوزاسى دايىندالادى. قازىر وبلىس ورتالىعىندا 36,4 ملرد تەڭگەگە ەمحاناسى, ونكولوگيالىق بولىمشەسى بار, 300 ورىندىق كوپبەيىندى اۋرۋحانانىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلىپ جاتىر.
وسىدان 2 جىل بۇرىن 1,8 ملرد تەڭگەگە 8 مەديتسينالىق نىسانعا كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلسە, بىلتىر 2,2 ملرد تەڭگەگە 9 مەديتسينالىق مەكەمە جاڭارتىلدى. سوڭعى جىلدارى سالانى مەديتسينالىق قۇرال-جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتۋ كورسەتكىشى دە ءوسىپ كەلەدى. وسى ماقساتقا 4,6 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ, جابدىقتاۋ دەڭگەيى 87,1 پايىزعا جەتتى. ەكى جىل ىشىندە ايماقتاعى دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارى 245 جاڭا سانيتارلىق اۆتوكولىكپەن قامتاماسىز ەتىلدى.
بيۋدجەت قارجىسىنان بولەك «قازاقستان حالقىنا» قوعامدىق قورى سوڭعى ەكى جىلدا ءوڭىردىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا 4 ملرد تەڭگە قارجى باعىتتادى. جەرگىلىكتى اكىمدىك پەن قور اراسىنداعى ارىپتەستىك ناتيجەسىندە وبلىستىق ونكولوگيا ورتالىعىنا قۇنى 1,1 ملرد تەڭگە بولاتىن سكرينينگ جۇرگىزۋگە ارنالعان جىلجىمالى مەديتسينالىق كەشەن جەتكىزىلدى. ەلىمىزدىڭ ءۇش وبلىسىندا عانا بار بۇل كەشەن بۇگىندە وڭىردەگى شالعاي ەلدى مەكەندەر تۇرعىندارىنا تۇراقتى قىزمەت كورسەتەدى.
«رۋحانيات جىلىنىڭ» جاڭالىعى
وتكەن جىلى حالىقارالىق تۇركسوي ۇيىمى قىزىلوردا ءوڭىرىن «ۇزدىك مادەني ءوڭىر» نوميناتسياسىنا لايىق دەپ تانىپ, ۇيىمنىڭ باس حاتشىسى سۇلتان راەۆ حالىقتىڭ اسىل مۇراسى ساقتالعان التىن كومبەلى مەكەندە از ۋاقىت ىشىندە بوي كوتەرگەن «ونەر ورتالىعىنىڭ» اشىلۋىندا ماراپاتتى وبلىس اكىمىنە تابىستاعان بولاتىن. جىردىڭ قوڭىراۋلى كوشىنە تالاي دارىن قوسقان قىزىلوردادا وسى ورتالىقتىڭ اشىلۋىنا وراي «رۋحانيات جىلى» جاريالانىپ, مادەنيەت پەن ونەردىڭ ءورىسىن كەڭەيتە تۇسەتىن باستامالار قولعا الىندى. ەڭ باستىسى – ءار اۋداندا قۇرىلىسى باستالعان «رۋحانيات» ورتالىقتارى. جالپى قۇنى 11 ملرد 500 ملن تەڭگە بولاتىن وسى ورتالىقتاردىڭ ەكەۋى قازىر ەل يگىلىگىنە تابىستالدى. قالعان ورتالىقتار دا كوپ ۇزاماي قولدانىسقا بەرىلەدى.
ارعى-بەرگى تاريحتا ءتورت بىردەي استانا بوي كوتەرگەن توپىراقتاعى قۇندى جادىگەردىڭ ءبارى تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيلەرىنىڭ بايلىعى. بۇگىندە 2,3 ملرد تەڭگەگە وبلىستىق مۋزەيدىڭ جاڭا عيماراتى سالىنىپ جاتىر. اتاۋلى جىل اياسىندا مادەنيەت سالاسى قىزمەتكەرلەرىنە 40 جاڭا قىزمەتتىك پاتەر كىلتى تابىستالدى.
وبلىس ورتالىعىندا حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس 11 مىڭ ورىندىق ورتالىق ستاديون, جابىق باسسەينى بار كوپسالالى دەنە شىنىقتىرۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەنى سالىنىپ جاتىر. جاقىن ارادا «قىزىلوردا-ارەنا» كوپبەيىندى سپورت كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى باستالادى. قىزىلوردا قالاسىنان بولەك, اۋدانداردا دا 11 سپورت كەشەنى بوي كوتەرەدى.
ءبىر جىلدا – 2,5 مىڭ پاتەر
وبلىستا تۇرعىن ءۇي-قۇرىلىسىنىڭ دا قارقىنى جوعارى. بىلتىر بارلىق قاراجات كوزىنەن 866,8 مىڭ شارشى مەتر باسپانا پايدالانۋعا بەرىلدى. 2022–2023 جىلدارى باسپانا كەزەگىن كۇتكەن 17 مىڭ تۇرعىنعا 4 مىڭعا جۋىق پاتەر تابىستالدى. وتكەن جىلى بيۋدجەتتەن 40 ملرد 300 ملن تەڭگە قارالىپ, 2500-دەن استام پاتەر ءۇي كەزەگىندەگى ازاماتتارعا بەرىلدى. قازىر قىزىلوردا, بايقوڭىر قالالارىندا جەكە جانە بيۋدجەتتىك قاراجات ەسەبىنەن 33 كوپقاباتتى تۇرعىن ءۇي-قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر.
بيىل ەل استاناسى اتانعانىنا 100 جىل تولاتىن قىزىلوردا قالاسىن كوركەيتۋ باستاماسى وسىدان ەكى جىل بۇرىن ورتالىق الاڭدى اباتتاندىرۋدان باستالعان ەدى. الاڭعا سۋبۇرقاقتار ورناتىلىپ, قيىرشىق جانە جولجيەك تاس توسەلدى, جارىق ديودتى شامدار قويىلىپ, گازون, كوپجىلدىق جاسىل كوشەتتەر وتىرعىزىلدى. شاعىن ارحيتەكتۋرالىق پىشىمدەمەلەر دە الاڭنىڭ ءسانىن كىرگىزىپ تۇر. ى.جاقاەۆ پەن قورقىت اتا كوشەلەرىنىڭ قيىلىسىنان باستاپ ورتالىق الاڭعا دەيىنگى ارالىققا جاڭا ۇلگىدەگى ورىندىقتار, جارىق باعانالارى مەن بالالاردىڭ ويىن الاڭى ورنالاستىرىلىپ, عاسىر بۇرىن ەل بايتاعى اتانعان شاھار جاڭعىرا ءتۇستى. وبلىس ورتالىعىنداعى بارلىق ساياباقتار مەن پاركتەردى جاڭارتۋ ءالى دە جالعاسىپ جاتىر.
قىزىلوردا
