02 مامىر, 2015

ەسكەرتكىشكە ەسىمى ەنگىزىلسە دۇرىس بولار ەدى

480 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن
ۋوس-تسۆمايدان ەتىپ دۇنيە ءتورىن, تەمىر بولات قاقتاپ وتقا. جەكپە-جەك كەپ ءومىر-ءولىم, سوققىلاسىپ جاتقان جوق پا؟ قاسىم امانجولوۆ اتامىز تالاي ادامنىڭ جانىن العان سۇرا­پىل سوعىستى وسىلايشا ورنەكتەگەن. شىن مانىندە, اسكەر قاتارىندا وتان الدىنداعى بورىشىن وتەپ جۇرگەن ازاماتتاردىڭ بارلىعى دەرلىك جاۋمەن قاسىق قاندارى قالعانشا ايقاستى. قازاقستاننان مايدانعا ءاربىر بەسىنشى ادام اتتاندى دەسەك, سولاردىڭ قاتارىندا كەنجەباي مايمۇرىن ۇلى دا بولدى. سنيموك كەنجەباي مايمۇرىنوۆ 1911 جىلى الماتى وبلىسىنىڭ الا­كول اۋدانىنداعى جايپاق اۋىلىن­دا دۇنيەگە كەلگەن. ءۇش جاسىندا اكە-شەشەدەن ايىرىلعان ول الىس جاماعايىندارىنىڭ قولىندا تاربيەلەنىپ, ەرجەتەدى. تاعدىردىڭ تالاي تالكەگىنە تۇسسە دە, ءوزىن ەشقاشان «جەتىممىن» دەپ ساناماعان مايدانگەر ازاماتتىق بورىشىن قابىرعاسى قاتايماي, بۇعاناسى بەكىمەي جاتىپ وتەيدى. اۋىر جۇمىستاردى مويىماي كوتەرىپ, جاڭا وكىمەتكە ادال ەڭبەك ەتەدى. 1942 جىلدىڭ مامىر ايىن­دا مايدانعا جىبەرۋ تۋرالى شاقىرتۋ الىپ, №176 اتقىشتار پولكىنە تۇسەدى. اتالعان پولكتە 7 اي بويى كۇردەلى دايىندىقتان ءوتىپ, 1943 جىلدىڭ قاڭتار ايىندا مايدان الاڭىنا ەنەدى. وزىمەن بىرگە شايقاسقان مايدانداس دوستارىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, كەنجەبايدىڭ ءجۇرىسى جىلدام, جاۋاپكەرشىلىگى مول, ايتقانىنان قايتپايتىن قايسار جان ەكەن. سول سەبەپتى دە مايدان شەپتەرىنىڭ اراسىندا قۇپيا حات جەتكىزۋشى مىندەتىن اتقارعان كورىنەدى. سونداي ءبىر تاپسىرمانى ورىنداۋ بارىسىندا اياق استىنان فاشيستەردىڭ جول كەسۋشى اتقىشتارىنا تاپ بولىپ, وق تيەدى. وق وڭ جاق بالتىرىن تەسىپ وتەدى. ءبىر جاعىنان امان قالۋدى ويلاسا, ەكىنشى جاعىنان, قۇپيا حاتتى جاۋ قولىنا تۇسىرمەۋ كەنجەبايدى ءومىر مەن ءولىم ارپالىسىنا تۇسىرەدى. باقىتىنا وراي, ءدال سول ساتتە اياق استىنان پايدا بولعان پارتيزان وتريادى كەلىپ قۇتقارىپ, سانيتارلىق بولىمشەگە جەتكىزەدى... سودان كەيىن ول ۋكراينانى نەمىس باسقىنشىلارىنان ازات ەتۋ ۇرىستارىنا قاتىسادى. جاۋمەن بەتپە-بەت كەلگەن شايقاستىڭ بىرىندە, ونىڭ قاسىنا گراناتا ءتۇسىپ جارىلادى. جانتالاسا ۇيىلگەن توپىراق استىنان شىقسا, جانىنداعى جولداسى قاتتى جارالانىپ, ارقاسىنان قان شاپشىپ جاتقانىن كورەدى. جان-جاعىنداعى وزگە دە مايدانداس دوستارىنىڭ ءبىرى قان جوسا بولىپ جارالانسا, ەكىنشىلەرى قازا تابادى. ءوزى دە كونتۋزيا الىپ, قۇلاعى مۇلدەم ەستىمەي قالادى. مايدانگەردىڭ ايتۋىنشا, حاركوۆتە جاقىن جولداسى ەكەۋى جاۋ سناريادىنىڭ جارىقشاعىنان اۋىر جارالانىپ, سانيتارلىق بولىمدە ەس جيعان. اۋىر جاراقاتتان سوڭ ءىى ساناتتاعى مۇگەدەك بولىپ, 1944 جىلى مامىر ايىندا ەلگە ورالادى. سوعىستان سوڭ كەنجەباي تۋ­عان اۋىلى – جايپاققا كە­لىپ, بالداقپەن ءجۇرىپ, كولحوز جۇ­مىسىنا بەلسەنە ارالاسادى. العاش شىققان چتز تراكتورىنا ءمىنىپ, جەر جىرتىپ, ەگىن ەگەدى. مايدانعا بارا الماسا دا, تىلدا ءجۇرىپ, ەل ىشىندەگى اۋىرت­پاشىلىقتى قاراپايىم حالىقپەن بىرگە كوتەرەدى. جا­عاتال (قازىرگى قازاقستان) اۋى­لىنىڭ اسىلعايشا ەسىمدى ازا­ماتشاسىنا ۇيلەنىپ, شاڭىراق قۇرادى. جەتى بىردەي ۇل-قىزدىڭ اكەسى اتانادى. ءيا, سوعىس – كۇيرەتۋشى, باردى جوق ەتەتىن, تاۋدى جەر ەتەتىن الاپات كۇش. سول ءبىر قاندى كەزەڭ جايتتارى ەسكە تۇسسە, ەرىكسىز كوزگە جاس ۇيىرىلەدى. بۇگىن ءبىز بەيبىت زاماندا ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز. اللاعا شۇكىر دەيىك. ەكىنشىدەن, كۇن وتكەن سايىن ارداگەرلەرىمىز ازايىپ بارا جاتىر. ولارعا بۇگىندە قانداي قۇرمەت كورسەتسەك تە ارتىق ەمەس. ۇيسىزدەرىن ءۇيلى, كۇيسىزدەرىن كۇيلى ەتسەك, ۇلكەن ءبىر ساۋاپتى ءىس اتقارعانىمىز بولار ەدى. ءبىزدىڭ كەيىپكەرلەرىمىزدىڭ دە ۇپايى تۇگەل دەي الماساق كەرەك. ماسەلەن, اۋىلدا ۇوس-قا قاتىسقان ارداگەرلەرگە ارنالعان ەسكەرتكىشكە كەنجەباي مايمۇرىن ۇلىنىڭ  ەسىمى جا­زىلماعان. ال ەسكەرتكىشتىڭ ءوزى ەشبىر كۇتىمسىز, قاراۋسىز قالعان. ەلدىك نامىستى تاپتاتپاۋعا ۇلكەن ۇلەس قوسقان ارداگەرلەرىمىزگە ۇلى جەڭىستىڭ 70 جىلدىعى جىلىندا جەرگىلىكتى بيلىك ءتيىستى دەڭگەيدە نازار اۋدارادى عوي دەپ ۇمىتتەنەمىز. نازىم قايرات. الماتى وبلىسى. سۋر­ەتتە: مايدانگەر ك.ماي­­مۇرىنوۆ زايىبى اسىل­عايشامەن.
سوڭعى جاڭالىقتار