اۋداندىق اۋرۋحانا cۋعا كەتەيىن دەپ تۇر

ءبىز جاقىندا اۋدان ورتالىعى – كوكتوبە اۋىلىنا بارىپ قايتتىق. مۇنداعى ماقساتىمىز اۋداندىق اۋرۋحانانىڭ تومەنگى قاباتىنا سۋ تولىپ كەتۋىنە وراي تۇسكەن حابارعا بايلانىستى وسى جايدى ءوز كوزىمىزبەن كورۋ ەدى. جالپى, بۇل اۋرۋحانا 2009 جىلدىڭ 16 جەلتوقسانىندا ەلىمىزدە قابىلدانعان «100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا» باعدارلاماسى بو­يىنشا جاڭادان سالىنىپ, تاپسىرىلعان بولاتىن. جوباسى وتە اۋقىمدى, ەكى اۋداننىڭ حالقىنا قىزمەت جاسايتىنداي-اق اۋرۋحانا قۇرىلىسى سول كەزدە-اق تاڭقالارلىق ەدى. ۇنەمدەۋ, شاقتاۋ, اۋداندا تۇراتىن حالىق سانىنا وراي قۇرىلىس جوباسىن جاساماعاندار «اسىرا سىلتەپ», ءارى تارت, بەرى تارتپەن ايتەۋىر, ءزاۋلىم اۋرۋحانا ءۇيىن تۇرعىزىپ بەرىپ كەتتى. سول كەزدىڭ وزىندە ەسكى اۋرۋحانا باسشىلىعى جاڭا اۋرۋحانا سالىناتىن ورىننىڭ جەرىن ابدەن تەكسەرىپ, گيدروگەولوگيالىق بارلاۋ-زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ بارىپ قۇرىلىس باستاۋلارىن وتىنگەن. قۇرىلىستى ج.وزدوەۆ باسقاراتىن «اقمولا-قاپشاعايقۇرىلىس» جشس مەردىگەر كومپانياسى جۇرگىزدى. ىرىڭ-جىرىڭمەن باستالعان قۇرىلىس بىردە توقتاپ, بىردە جىلجىپ, اقىرى بەرىلگەن ەدى. وكىنىشكە وراي, «اقمولا-قاپشاعايقۇرىلىس» جشس-نىڭ قايدا كەتكەنىن بۇگىندە ەشكىم بىلمەيدى, ال, ولار تۇرعىزعان اۋداندىق اۋرۋحانا قازىر سۋ استىندا قالدى. ماسەلەنىڭ مانىسىنە كەلسەك, اۋرۋحا­نا­نىڭ تومەنگى جەراستى قابا­تىنداعى كارىز جۇيەلەرى سۋدى تولىقتاي جيناپ شىعارا المايدى. تومەنگى قاباتقا اۋا بارمايدى. اۋرۋحانا سالىنعان ەرتىس وزەنىنىڭ جاعاسى سازدى-باتپاقتى جەر بولعاندىقتان كوكتەمدە جەراستى سۋى كوتەرىلەدى. بۇل جايدى «ىرگەتاس پۆ» جشس-ءنىڭ تاۋەلسىز ساراپتاماسى دا قورىتىندىلاپ بەردى. ءبىز دە تومەنگى قاباتتارعا ءتۇسىپ كوردىك, سۋ دەڭگەيىنىڭ قانشالىقتى كوتەرىلگەنىن سىلاقتارى تۇسكەن اۋرۋحانا قابىرعالارىنان-اق كورىنىپ تۇر. تۇگەل ارالاپ شىعۋ مۇمكىن ەمەس, ويتكەنى, تومەنگى جەرتولە ءىشىن سۋ باسىپ كەتىپتى. بۇعان دەيىن كەلگەنىمىزدە, ءتىپتى, 2010 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي اۋرۋحانانىڭ ىشكى شارۋاشىلىق جۇمىستارىنا ارنالعان بولمەلەرىندە قابىرعالاردىڭ جارىلا باستاعانىن جازدىق. ال تاۋەلسىز تەكسەرۋلەر ناتيجەسىندە قۇرىلىستىق ەرەجەلەر ورەسكەل بۇزىلعانى انىقتالعان. جالپى, اۋداندىق اۋرۋحانا قۇرىلىسىنا تاپسىرىس بەرگەن وبلىستىق قۇرىلىس باسقارماسى بولعاندىقتان, بارا-بارا سالعان قۇرىلىستارى اپاتتى جاعدايعا اكەلۋىنەن سەسكەنگەن باسقارما «اقمولا قاپشاعايقۇرىلىس» جشس مەردىگەر كومپانياسىن سوتقا دا بەردى. سوتتىڭ بارىسىندا اۋداندىق اۋرۋحانا قۇرىلىسىندا ىرگەتاس توپىراعى قولايسىز جەرگە تۇرعىزىلعان, سونىڭ سالدارىنان قابىرعالاردا, ولاردىڭ بىرىككەن ارالىقتارىندا بۇزىلۋلار, جارىلۋلار, اجىراۋلار پايدا بولعانى ايتىلدى. مەردىگەر كومپانيا بولسا, سوتتىڭ شەشىمىمەن كەلىسپەدى. – استانا قالاسىنىڭ پروكۋرا­تۋرا­سىنا سوت شەشىمىنىڭ ورىندالۋى جونىندە جۇگىنگەنبىز, سول بويى جاۋاپسىز قالدى. نەلىكتەن بۇلاي, تۇسىنىكسىز, – دەيدى اۋداندىق اۋرۋحانانىڭ باس دارىگەرى بايبولات قازبەكوۆ. وبلىس اكىمى قانات بوزىمباەۆ درەناجدىق قوسالقى جۇيەلەردى جوندەۋگە بەرىلەتىن جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاردى جاساۋ ءۇشىن 5,4 ميلليون تەڭگە كولەمىندە قارجى ءبولدىردى. ال, اۋداندىق اكىمدىك, اۋداندىق قۇرىلىس ءبولىمى اۋرۋحانا تومەنگى قاباتىنان شىعاتىن جەراستى سۋىن بولدىرماۋ ءۇشىن ارنايى گيدروگەولوگيالىق زەرتتەۋ جاساۋ كەرەكتىگىن ۇسىنۋدا. ماسەلەنىڭ ءمانىسى, «گيدروگەولوگيا» جشس جۇرگىزەتىن زەرتتەۋ جۇمىستارىنا جۇمسالاتىن بۇل 2,8 ميلليون تەڭگەمەن كىم قارجىلاندىرادى دەگەن سۇراق تۋدىرادى. وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسى ما, «گيدروگەولوگيا» جشس نەمەسە قۇرىلىس باسقارماسى ما؟ وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ باستىعى نۇرلان قاسىموۆ قۇرىلىستى باقىلاۋ, جولاۋشىلار كولىگى, اۆتوكولىك جولدارى باسقارماسى جەراستى سۋلارىن بۇرۋ درەناجدىق قوسالقى جۇيەلەرىن قۇرۋدىڭ جوبالىق نەگىزدەمەسىنە جانە زەرتتەۋ جاساۋ ءۇشىن 5,4 ميلليون تەڭگە ءبولدى دەيدى. باسقارمالار ءتىپتى, قايسى قاراجات قايدا, قالاي, كىمگە, نەگە بولىنگەندەرىنەن دە حابارسىز سياقتى. ياعني, جوعارىدا جازىپ وتكەنىمىزدەي, ەندى عانا جاسالايىن دەپ وتىرعان گيدروگەولوگيالىق بۇل اسا قاجەتتى زەرتتەۋلەر اۋرۋحانا قۇرىلىسى باستالماي تۇرىپ جۇرگىزىلۋى كەرەك ەدى. ءتىپتى, جەراستى سۋى جايىندا ايتىلعان اۋدان ورتالىعىنىڭ تۇرعىندارىنىڭ, اۋرۋحانا باسشىلىعىنىڭ قاۋىپتىڭ الدىن الۋ ەسكەرتپەلەرىنە سول كەزدە 2009 جىلى ەشكىم نازارعا العان دا جوق. نازار سالعاندا اۋرۋحانا قۇرىلىسىن سول كەزدە-اق توقتاتىپ تاستاۋعا بولار ەدى. بۇل, ارينە, اۋرۋحانا قۇرىلىسىنا تاپسىرىس بەرگەن وبلىستىق قۇرىلىس باسقارماسىنىڭ قاتەلىگى دەۋگە بولار. وبلىستىق قۇرىلىستى باقىلاۋ, جولاۋشىلار كولىگى, اۆتوكولىك جولدارى باسقارماسى باستىعى داۋلەت ءمۇستافيننىڭ ايتۋىنشا, بۇگىنگى كۇنى اۋرۋحانانىڭ تومەنگى جەرتولە قاباتىنىڭ سۋعا تولۋى ۇلكەن پروبلەمالى ماسەلە كورىنەدى, جەراستى سۋلارىنىڭ كوتەرىلۋىنە بايلانىستى جەرتولە قاباتىن, ارالىق گالەرەيانى تۇگەل سۋ باسۋدا. ماسەلەنىڭ ءمانىسىن انىقتاۋ ءۇشىن جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتامانى ازىرلەۋ بويىنشا كوشپەلى ءماجىلىس تە وتكىزىلىپتى. جىلدا وسى. جىلدا كوكتەم كەلەدى. جىلدا سۋ باسادى. جىلدا سۋ دەڭگەيى كوتەرىلىپ كەلەدى. جىلدا جاڭبىر, قار جاۋادى. ءبىر ناقتى دۇرىس شەشىم شىعاراتىن ۋاقىت جەتكەن سياقتى. – قايتا, اۋدانعا بيىل جاڭادان اكىم بەكزيا ىسقاقوۆا كەلگەلى اۋرۋحانانىڭ جاعدايىنا كوڭىل بولىنە باستادى. دەرەۋ دابىل قاعىپ, باسقارما باسشىلارىن شاقىردى. ەندى ءتۇبى ءبىر ناتيجەسى بولار دەپ ۇمىتتەنەمىز, – دەيدى بايبولات قازبەكوۆ. بۇل جەردە ماسەلە, جەر قوزعالسا دا قوزعالا قويمايتىن شەنەۋنىكتەردىڭ ءبىر-بىرىنە سىلتەۋىندە ەمەس, ماسەلە ادام فاكتورىندا عوي. بۇيتە بەرسە ىرگەسى شىرىگەن, جاڭادان سالىندى دەگەن اۋرۋحانا عيماراتى قۇلاماسىنا كىم كەپىل؟ بىرەسە جاتاقحانا, بىرەسە تۇرعىن ۇيلەر قۇلاپ جاتقان سوڭ, قازىر بۇعان سەنىم جوق. ءبىز كورگەندە ىرگەسى سوگىلە باستاعان قابىرعالار, جارىقتار, جارىقشاقتار بارعان سايىن ۇلعايا بەرەدى. جارايدى, ءبىز قورقىنىشتى بولسا دا, ءبىر ءسات قانا اۋرۋحانانىڭ تومەنگى قاباتتارىن ارالاپ كورىپ شىقتىق. بىراق, مۇندا كۇنى-ءتۇنى دارىگەرلەر ەڭبەك ەتۋدە, ناۋقاستار جاتىر. بالالار, قارتتار, ەكىقابات ايەلدەر دەگەندەي. جامان ايتپاي جاقسى جوق. اپات ايتىپ كەلمەيدى. – باسىندا ءبىز دە قاتتى قورقاتىنبىز. قازىر جارىلعان, اجىراپ بارا جاتقان قابىرعالارعا, جارىقشاقتارعا دا ۇيرەنىپ كەتتىك. بىزدەرگە ادام ەمدەۋ كەرەك, – دەيدى اۋىل دارىگەرلەرى. باس قۇرىلىسشى داۋلەت مۇستافيننىڭ ايتۋىنشا, وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسى, جەر قويناۋىن پايدالانۋ, قورشاعان ورتا جانە سۋ رەسۋرستارى باسقارماسىمەن بىرلەسىپ, گيدروگەولوگيالىق زەرتتەۋلەر وتكىزۋ تۋرالى تاپسىرما بەرىلىپتى. ونسىز دا تۇسىنىكتى جاعداي, بۇل جەرگە قۇرىلىس سالۋعا بولمايتىنى كەزىندە ەسكەرتىلدى. ەندى زەرتتەۋ جۇرگىزدىڭ نە, جۇرگىزبەدىڭ نە – ءبارىبىر. زەرتتەۋ جۇرگىزبەي-اق بۇل جاعدايدى كوكتوبەنىڭ قاراپايىم تۇرعىنى جاقسى ءبىلىپ وتىر. قازىر ەندى «اقمولا-قاپشاعايقۇرىلىس» جشس-ءىن تابۋ مۇمكىن ەمەس, ءتىپتى, بۇل سەرىكتەستىك جابىلىپ قالىپتى دەگەن دە اقپارات بار. قايران قىرۋار قاراجات جەلگە ۇشقانداي. ءجىپتىڭ ۇشىن تابۋ قيىن. كەزىندە وسى اۋرۋحانا سالىنسىن دەپ باستاما كوتەرگەن, سول كەزدەگى وبلىستان سايلانعان دەپۋتاتتار قازىر اۋرۋحانانىڭ قانداي كۇيدە قالعانىن بىلە مە ەكەن؟ حالىقتىڭ اماناتى جەردە قالدى. ال, اپاتتى جاعدايدىڭ از-اق الدىندا تۇرعان اۋداندىق اۋرۋحانانىڭ ساپاسىنا وبلىستىق قۇرىلىس باسقارماسى 10 جىلعا دەيىن جاۋاپتى دەلىنگەن كەپىلدىك قۇجاتى بار. ولاي بولسا, جاۋاپتىلار جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعانى ءجون بولار دەپ ويلايمىز. فاريدا بىقاي, «ەگەمەن قازاقستان». پاۆلودار وبلىسى, ماي اۋدانى.