ۇلت دەنساۋلىعى – ماڭىزدى ماسەلە

كەشە اقوردادا مەملەكەتتىك حاتشى گۇلشارا ابدىقالىقوۆا مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى كۇنى قارساڭىندا سالا ۇزدىكتەرىن قابىلداپ, قۇرامىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋ ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى س.قايىربەكوۆا, «انا مەن بالا» ۇلتتىق عىلىمي ورتالىعى بۇيرەك ورتالىعىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ش.التىنوۆا, قاراعاندى مەملەكەتتىك مەديتسينا ينستيتۋتىنىڭ رەكتورى ر.دوسماعامبەتوۆا, استاناداعى №1 قالالىق اۋرۋحانا باس دارىگەرىنىڭ يننوۆاتسيالىق قىزمەت جونىندەگى ورىنباسارى ە.ءجۇنىسوۆ, باتىس قازاقستان وبلىسى سانيتارلىق اۆياتسيا بولىمشەسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ع.مىرزاعاليەۆ, الماتى وبلىسى «فيتولەۋم» جشس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى و.سەرمۇحامەدوۆا, شىعىس قازاقستان وبلىسى قارابۇيرات اۋىلدىق دارىگەرلىك پۋنكتىنىڭ فەلدشەرى ك.دۇيسەنباەۆا, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق بالالار اۋرۋحاناسى كارديوحيرۋرگيا بولىمشەسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ا. بايسالوۆ بار ءبىر توپ بىلىكتى ماماندارمەن كەزدەستى. گ.ابدىقالىقوۆا: «ۇلت جوس­پارى مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋدىڭ الدىڭعى قاتارلى ستاندارتتارىن ەنگىزۋدى تالاپ ەتەدى. ول ءۇشىن دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋ مينيسترلىگى تاراپىنان مەدي­تسي­نالىق قىزمەت ساپاسى بويىن­شا بىرلەسكەن كوميسسيا قۇرى­لۋدا. ۇلت دەنساۋلىعى مەملە­كەتتىك ساياساتتىڭ ماڭىزدى باسىم­دىقتارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. وسى ورايدا ءاردايىم مەم­لەكەت وتاندىق مەديتسينانى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرىنە ايرىقشا نازار اۋدارۋدا», دەي كەلىپ, سونىمەن قاتار, سوڭعى 5 جىلدا قازاقستاندىقتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ جاسىنىڭ ۇزارۋى وتاندىق مەديتسينانىڭ قول جەتكىزگەن تابىستارىنىڭ ايعاقتى دالەلىنە اينالا باستاعانىن, ماسەلەن, تارا­تىلعان مالىمەتتەر بويىن­شا ءومىر ءسۇرۋ جاسى 3 جىلعا ۇزا­رىپ, 2014 جىلى 71,6 جاستى قۇ­را­عانىن, 2010 جىلمەن سالىس­تىر­عاندا انا ءولىمى 2 ەسەگە, با­لا­­لار­دىڭ ءولىم-ءجىتىمى 1,7 ەسەگە دەيىن تومەندەگەنىن تىلگە تيەك ەتتى. «ەلىمىز ۇلت جوسپارىن, ياعني «100 ناقتى قادامدى» ىسكە اسىرۋعا كىرىستى. «100 قادام» ەكونوميكانى, بارشا قوعامدى جاڭارتۋ ماقساتىندا ەلىمىزدەگى بەس رەفورمانى ىسكە اسىرۋدىڭ ناقتى ءىس-شارالارى بولىپ تابىلادى. سونىڭ ىشىندە, ۇلت جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋدا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ ماڭىزى زور» دەپ اتاپ وتكەن مەملەكەتتىك حاتشى 2014 جىلى قازاقستاندا 45 مىڭ كۇردەلى وپەراتسيا جاسالعانى, 2011 جىلدان باستاپ مەملەكەت باسشىسى بەكىتكەن «سالاماتتى قازاقستان» باع­دار­لاماسى جۇمىس ىستەسە, وسى باعدارلامانىڭ اياسىندا دەن­ساۋ­لىق ساقتاۋ سالاسىندا جاق­سى ناتيجەلەرگە قول جەتكى­زىلە باستاعانى, زاماناۋي مەدي­تسينالىق ورتالىقتار اشىلىپ, ولاردا جۇرەككە, ميعا كۇردەلى وتالار جاسالاتىنى, دونورلاردى پايدالانۋدا ايتارلىقتاي وڭ ناتيجەلەر بايقالاتىنى جايىندا ايتتى. «دەگەنمەن, وتاندىق مەديتسينادا پروبلەما جوق ەمەس, بار. جۇرەك-قان تامىرلارى اۋرۋىنان ءولىم-ءجىتىم ازايماي وتىر, ونىڭ ۇستىنە, جول-كولىك اپاتتارىنان, ونكولوگيالىق اۋرۋلاردان دا حالىق اراسىندا كوز جۇماتىندار كوپ. سوندىقتان, ەلباسى نۇر­سۇلتان نازارباەۆ اتاپ وتكەندەي, حالىق سالاماتتى ءومىر سالتىنا بەت بۇرۋى كەرەك. وزىق 30 ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلۋ ءۇشىن ءبىز حالىقتىڭ ورتاشا ءومىر ءسۇرۋ جاسىن 84-كە جەتكىزۋىمىز كەرەك. بۇگىن سىزدەرمەن مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ كاسىبي مەرەكەسى قارساڭىندا كەزدەسىپ وتىرمىز, وسى كەزدەسۋدى پايدالانىپ پروب­لەمالاردى تالقىلاۋىمىزعا بولادى», دەدى گ. ابدىقالىقوۆا. «انا مەن بالا» عىلىمي ورتالىعى بۇيرەك ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى شولپان التىنوۆا جۋرناليستەرگە بەرگەن سۇحباتىندا: «جالپى, قازاقستاندا بالاعا بۇيرەك اۋىستىرىپ سالۋ ەڭ ءبىرىنشى رەت 1997 جىلى الماتىداعى ا.ن.سىزعانوۆ اتىنداعى ۇلتتىق حيرۋرگيا عىلىمي ورتالىعىندا جۇزەگە اسقان بولاتىن. سودان بەرى ازداپ بولسا دا العا جىلجۋشىلىق بايقالعانىمەن, بىراق جىلدان-جىلعا سوزىلمالى بۇيرەك جەتىسپەۋشىلىگىنە شالدىققان بالالاردىڭ سانى كۇرت كوبەيىپ كەتتى. ۇزاق كۇتۋدىڭ سالدارىنان سابيلەردىڭ ومىرىنە اراشا تۇسە الماي قالعان جاعدايلار كەزدەستى. سونىڭ اسەرىنەن ءبىر توپ ماماننىڭ اقش, وڭتۇستىك كورەيا, تۇركيا, يسپانيا سىندى ەلدەردە وقىپ, بىلىكتىلىگىن ارتتىرىپ كەلۋلەرىنە مۇمكىندىك تۋعىزۋدىڭ ارقاسىندا 2012 جىلى قاراشا ايىندا «انا مەن بالا» عىلىمي ورتالىعىندا قازاقستاندا العاش رەت 3 جاسار بالاعا بۇيرەك اۋىستىرىپ سالدىق. بىرتە-بىرتە مىنەكي, بۇگىنگى تاڭعا دەيىن 24 بالانىڭ بۇيرەگىن ەمدەپ اۋىستىرعان جايىمىز بار. ناتيجەسى ويداعىداي, ءبىرى – امان-ەسەن ۇيىندە, ەندى ءبىرى مەكتەپتە وقىسا, ودان كەيىنگىسى جوعارى وقۋ ورنىنا ءتۇستى. ءتىپتى, اراسىندا قازىر وتباسىن قۇرعان ءبىر ازامات بار. ەندى 2014 جىلدان باستاپ باۋىر اۋىستىرۋ جۇزەگە اسا باس­تادى. ماماندار تۇركيادا ارنايى تاجىريبەدەن ءوتىپ كەلدى. ءدال سول قاراشادا ءبىر جاسار بالاعا ءبىرىنشى رەت قازاقستاندا ءوزىنىڭ ناعاشىسىنىڭ باۋىرىن اۋىستىرىپ سالدىق. ونىڭ دا دەنساۋلىعىن قاداعالاپ وتىرمىز, بۇگىنگى تاڭدا ويداعىداي ءوسىپ كەلە جاتىر. جالپى, بۇگىنگە دەيىن ەكى بالانىڭ باۋىرىن اۋىس­تىر­دىق. سونىڭ ارقاسىندا سىرقات بالالار سانى ازايماسا كوبەيىپ جات­قان جوق. جىلىنا 10-12 بۇيرەك ترانس­پلانتاتسياسى وپەراتسيا­لارى جاسالادى. ەلىمىزدە 3 مىڭ­عا جۋىق ناۋقاس بۇيرەك اۋىس­تىرۋ كەزەگىندە تۇرسا, ونىڭ 37-ءسى بالا. ال 24-ءى شۇعىل وتانى قاجەت ەتەدى», دەپ قازاقستاندىق مامان­داردى تولعاندىراتىن وزەكجار­دى ماسەلەلەر تۋرالى اڭگىمە­لەدى. قالالىق №1 اۋرۋحانا باس ءدارى­گە­رى­نىڭ ورىنباسارى ەرسىن ءجۇنى­سوۆ: – سوڭعى 10-15 جىلدا وتاندىق دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى تەحنولوگيالىق تۇرعىدان قارقىندى دامىپ كەلەدى, – دەدى. – نەگىزىنەن ەنگىزىلىپ جاتقان مۇنداي جاڭا تەحنولوگيالار مەن تۇجىرىمدار كۇردەلى جول-كولىك, وندىرىستىك جاراقاتتاردان كەلەتىن ءولىمنىڭ سانىن ەكى ەسەگە دەيىن تومەندەتۋگە سەپتىگىن تيگىزۋدە. كەيبىر ەمدەۋ تەحنولوگيالارى ورتالىق ازيا مەن تمد ەلدەرى بويىنشا قازاقستاندا العاش رەت قولدانىسقا ەنگىزىلۋدە. كۇردەلى اۋرۋلار, سۇيەكتىڭ قاتەرلى ىسىكتەرىنە وتا جاساۋ تەحنولوگيالارى تەك استانادا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار وڭىرلەرگە بىرتىندەپ جەتكىزىلۋدە. مىسالى, قالالىق №1 اۋرۋحانا جانىنان بىرنەشە ورتالىقتار اشىلعان بولاتىن. ينسۋلت جانە ورتوحيرۋرگيا ورتالىقتارى جۇمىس ىستەيدى. ورتا بۋىن ماماندارعا دەيىن شەتەلدە دايارلانىپ, جۇمىستى شەتەلدىك تەحنولوگيالار بويىنشا ۇيىمداستىرۋ تۇجىرىمدامالارى جۇزەگە اسۋدا. ەلباسىنىڭ بەس ينستيتۋتتىق رەفورماسى مەن «100 ناقتى قادامعا» بايلانىس­تى اعىلشىن تىلىندە كونفەرەنتسيالار وتكىزۋ قولعا الىنۋدا. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تىكەلەي قولداۋىمەن سوڭعى جىلدارى مىڭنان استام ەمدەۋ ورىندارى اشىلىپ جاتىر. ءبىزدىڭ اۋرۋحانانى دا ەلباسىنىڭ ءوزى 2012 جىلى كەلىپ اشىپ بەرگەن ەدى. وسىنداي كاسىبي مەرەكە قارساڭىن پايدالانىپ, ەلباسىنىڭ اتىنا ۇلكەن ريزاشىلىعىمىزدى بىلدىرەمىز. ال بۇگىنگى تاڭدا ءوزىم جۇمىس ىستەيتىن اۋرۋحاناعا 80-نەن استام جاڭا تەحنولوگيا ەنگىزىلدى. ولاردىڭ ناتيجەلەرى وتە جوعارى. ينسۋلت ورتالىعىنداعى تەحنولوگيا مىسالى, بۇرىن-سوڭدى تمد ەلدەرىندە بولماعان باعىت سانالادى. بۇگىندە ينسۋلتتان كەيىنگى مۇگەدەكتىك پەن ءولىم بۇرىنعىمەن سالىستىرعاندا, ەكى ەسەگە دەيىن تومەندەدى. بۇرىن اراشالاپ الۋ مۇمكىن بولمايتىن ناۋقاستاردى قازىر امان الىپ قالۋعا شامامىز جەتەدى. – مەن شىعىس قازاقستان وبلىسى, ءۇرجار اۋدانى, سەگىزباي دارىگەرلىك امبۋلاتورياسىنا قاراستى قارابۇيرات دارىگەرلىك پۋنكتىندە فەلدشەر بولىپ جۇمىس ىستەيمىن, – دەدى 30 جىلدان بەرى ءبىر جەردە تابان اۋدارماي ەڭبەك ەتەتىن كۇلسىم دۇيسەنباەۆا. – بىردە تۇندە قالىڭ قار جاۋىپ, بوران ۇيىتقىپ, جۇرەتىن جولدى جاۋىپ تاستادى. سوندا اياعى اۋىر ايەلدى اۋداندىق اۋرۋحاناعا جەتكىزۋ ءۇشىن ون ەكى شاقىرىم جەرگە اتشانامەن بارۋعا تۋرا كەلدى. امان-ەسەن سول بەلگىلەنگەن جەرگە جەتكىزدىك. سونىڭ ارقاسىندا الگى ايەل ۇلدى بولدى. اۋىل دارىگەرىنىڭ ومىرىندە مۇنداي وقيعالار ايتا بەرسەك, وتە كوپ. سونداي-اق, ول ەلباسىنىڭ «100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا» باعدارلاماسى بويىنشا ءۇرجار اۋدانىندا 4 امبۋلاتوريا سالىنىپ, قولدانىسقا بەرىلدى. ءالى دە سالىنا بەرەدى دەپ جوسپارلانۋدا. ءوز ۋچاس­كەمدە وسى 30 جىلدا بىردە-ءبىر رەت انا مەن بالا ءولىمى تىركەلگەن ەمەس. ال سوڭعى بەس جىلدا تۋبەركۋلەز, قاتەرلى ىسىك اۋرۋلارى جوقتىڭ قاسى. ويتكەنى, قاتەرلى ىسىككە قارسى 11 ءتۇر بويىنشا سكرينينگ وتكىزۋدىڭ ناتيجەسىندە اۋرۋدىڭ الدىن الۋدامىز, دەسە, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق بالالار اۋرۋحاناسى كارديوحيرۋرگيا بولىمشەسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى المات بايسالوۆ: «ءبىزدىڭ وڭىردە جۇرەكتىڭ ءتۋابىتتى اقاۋىمەن دۇنيەگە كەلگەن سابيلەر كوپ. بۇگىنگى تاڭدا كارديوحيرۋرگيا سالاسى بو­يىنشا 3 مىڭعا جۋىق بالا جۇرەك اقاۋىمەن ەسەپتە تۇر. ءوڭىر بويىنشا جىلىنا 400 بالا وسىنداي حالدە دۇنيە ەسىگىن اشادى ەكەن. العاشقى كەزدە 10 كيلوگرامنان جوعارى بالالاردى قابىلداساق, بىرتە-بىرتە بۇل سالماق تومەندەپ, ءبىر جاسقا دەيىنگى بالالارعا, كەرەك دەسەڭىز, شالا تۋعان سابيلەرگە دەيىن وتا جاسالۋدا. سوعان وراي جەتىستىكتەرىمىز دە از ەمەس. جۇرەكتىڭ ءتۋابىتتى اقاۋلارى ازداپ بولسا دا تومەندەۋدە. ءولىم-ءجىتىم 15 پايىزعا تومەندەدى. وپەراتسيادان كەيىنگى ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىن 83 پايىزعا كوتەردىك», دەدى. ءسوزىنىڭ سوڭىندا ول ماماندار 2007-2009 جىلدارعى باعدارلاما بويىنشا يزرايل, پولشا, رەسەي, ليتۆا مەملە­كەت­تەرىندە وقىپ كەلگەنىن, ولاردىڭ ىشىندە ءوزى دە بار ەكەنىن ايتتى. وتاندىق مەديتسينا سالاسىنىڭ جەتىستىكتەرى مەن وزەكتى ماسەلەلەرى ورتاعا سالىنعان وتىرىستا مەم­لە­كەتتىك حاتشى تاراپىنان قۇزىر­لى مەملەكەتتىك ورگاندارعا بىرقا­تار ناقتى تاپسىرمالار بەرىلدى. كەز­دەسۋ سوڭىندا گۇلشارا ابدىقا­لىقوۆا اق جەلەڭدى ابزال جاندار­دى كەلە جاتقان كاسىبي مەرەكە­لەرى­مەن قۇتتىقتاپ, جۇمىستارىنا تابىس تىلەدى. قاراشاش توقسانباي, «ەگەمەن قازاقستان».