فوتو: ن.بايبۋلين.
اتاپ ايتقاندا, حالىقتىق ساياسي كونسۋلتاتيۆتىك كەڭەسى بۇكىلقىتايلىق كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, قىتاي كوممۋنيستىك پارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ بىرىڭعاي مايدان ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى شي تايفەنمەن جانە قىتايلىق ءدىن كوشباسشىلارىمەن كەزدەستى. سونداي-اق چجەتسزيان پروۆينتسياسىنىڭ گۋبەرناتورى, پارتيا كوميتەتىنىڭ حاتشىسى ۆان حاومەن جانە ساراپشىلار قاۋىمداستىعىنىڭ وكىلدەرىمەن جۇزدەستى. سۇحبات كەزىندە رۋحاني ديپلوماتيانى دامىتۋ ماسەلەلەرى مەن الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ سەزى اياسىندا دىنارالىق جانە كونفەسسياارالىق ديالوگتى نىعايتۋ بارىسى تالقىلاندى.
قىتايدىڭ ءدىن ليدەرلەرىمەن كەزدەسۋدە الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارى سەزى حاتشىلىعىنىڭ باسشىسى ماۋلەن اشىمباەۆ جاھاندىق جانە وڭىرلىك كۇن تارتىبىندەگى كوپتەگەن ماسەلەلەر بويىنشا قازاقستان مەن قىتايدىڭ ۇستانىمدارى سايكەس ەكەنىنە نازار اۋداردى. ەكى ەل دە الەمنىڭ ۇيلەسىمدى دامۋىن جانە تۇراقتىلىعى مەن قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە باسا ءمان بەرەدى. سوندىقتان قازاقستان قىتايدىڭ ادىلەتتى جانە كوپپوليارلى الەم قالىپتاستىرۋعا ارنالعان جاھاندىق باستامالارىن قولدايدى.
«قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆ قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ توراعاسى سي ءتسزينپيننىڭ «ادامزاتتىڭ ءبىرتۇتاس تاعدىرى قاۋىمداستىعىن» قۇرۋ تۋرالى يدەياسىنىڭ ماڭىزدى ەكەنىن بىرنەشە رەت اتاپ ءوتتى. قازىرگى حالىقارالىق جاعدايدا بۇل باستامانىڭ وزەكتىلىگى ودان ءارى ارتىپ وتىر. سونداي-اق قازاقستان دا بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمدى نىعايتۋعا باعىتتالعان بىرقاتار حالىقارالىق باستامالار كوتەردى. ولاردىڭ ءبىرى دە بىرەگەيى – الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ سەزىن وتكىزۋ. وسى ۋاقىتتىڭ ىشىندە سەزد دىنارالىق ديالوگتى دارىپتەۋ جانە الەمدەگى وزەكتى پروبلەمالاردى شەشۋ ءۇشىن رۋحاني كوشباسشىلاردىڭ كۇش-جىگەرىن جۇمىلدىرۋعا ارنالعان بەدەلدى ءارى ىرگەلى الاڭعا اينالدى. وسى رەتتە ءبىز قىتايدىڭ بۇل باعىتتا كورسەتىپ كەلە جاتقان قولداۋىن جانە سىزدەردىڭ وكىلدەرىڭىزدىڭ تۇراقتى قاتىسۋىن جوعارى باعالايمىز», دەپ م.اشىمباەۆ سەزدى دامىتۋدىڭ 2033 جىلعا دەيىنگى تۇجىرىمداماسىن ىسكە اسىرۋ اياسىنداعى بىرلەسكەن جۇمىستىڭ نەگىزگى مىندەتتەرىنە توقتالدى.
سونىمەن قاتار ول قازىرگى سىن-قاتەرلەر مەن گەوساياسي شيەلەنىستەر جاعدايىندا الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ سەزى رۋحاني ديپلوماتيا ارقىلى ادامزاتتى الاڭداتقان الەمدىك, ەكولوگيالىق جانە رۋحاني ماسەلەلەردى شەشۋگە ىقپال ەتۋگە ءتيىس ەكەنىن تىلگە تيەك ەتتى. وسى رەتتە سەزدىڭ ىزگى نيەت ەلشىلەرى جانە جاس ءدىن ليدەرلەرىنىڭ فورۋمى سياقتى باستامالار ماڭىزدى ءرول اتقاراتىنى اتاپ ءوتىلدى. ءارتۇرلى كونفەسسيالاردىڭ, حالىقارالىق جانە قوعامدىق ۇيىمداردىڭ وكىلدەرىن, بولاشاعىنان زور ءۇمىت كۇتتىرەتىن جاس عالىمدار مەن ساياساتكەرلەردى بىرىكتىرەتىن بۇل فورۋم العاش رەت بىلتىر قازان ايىندا ۇيىمداستىرىلدى. ماۋلەن اشىمباەۆ جاس كوشباسشىلاردى سەزگە جۇمىلدىرۋ وركەنيەتارالىق جانە كونفەسسياارالىق ديالوگتىڭ قالىپتاسقان ءداستۇرى مەن ساباقتاستىعىن ساقتاۋعا وڭ اسەرىن تيگىزەتىنىن ايتتى.
سەنات سپيكەرى ءوز سوزىندە قىتاي داوسيستەر قاۋىمداستىعى مەن قىتاي بۋدديستەر قاۋىمداستىعىنىڭ توراعالارىنا سەزگە بەلسەندى قاتىسىپ, بەيبىتشىلىكتى ساقتاۋعا جانە كونفەسسياارالىق ديالوگتى دامىتۋعا ەلەۋلى ۇلەس قوسقانى ءۇشىن العىس ءبىلدىردى.
«قازىرگى تاڭدا الەمدە كۇردەلى گەوساياسي احۋال قالىپتاسقانى بەلگىلى. جاڭا سىن-قاتەرلەر پايدا بولىپ جاتىر. وسىعان بايلانىستى بەيبىتشىلىك پەن مادەنيەتكە تابان تىرەگەن ديالوگ ارقىلى ءدىني, ساياسي جانە قوعامدىق كوشباسشىلاردىڭ كۇش-جىگەرىن بىرىكتىرۋدىڭ ماڭىزى ارتىپ وتىر. الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ VIII سەزى ءدال وسى ماقساتتى كوزدەيدى. سوندىقتان سىزدەردى VIII سەزگە شاقىرامىن. قىتاي ءدىن كوشباسشىلارىنىڭ قاتىسۋى فورۋمنىڭ ءساتتى وتۋىنە وڭ ىقپالىن تيگىزەدى دەپ سەنەمىن», دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ.
ءوز كەزەگىندە شي تايفەن قازاقستاننىڭ ءتۇرلى دىندەر وكىلدەرى اراسىندا ديالوگ ورناتۋ جانە تولەرانتتىلىق پەن بەيبىت قاتار ءومىر ءسۇرۋ مادەنيەتىن ىلگەرىلەتۋ باعىتىندا جۇرگىزىپ كەلە جاتقان ساياساتىن جوعارى باعالادى. سونداي-اق ول سەزد جۇمىسى اياسىندا قازاقستانمەن ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا مۇددەلى جانە قىتاي ءدىن كوشباسشىلارى جاڭا بىرلەسكەن جوبالار ءۇشىن اشىق ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
سەناتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ ءمالىم ەتۋىنشە سەناتورلاردىڭ قىتاي ساراپشىلار قوعامداستىعىنىڭ وكىلدەرىمەن جانە وسى ەلدە وقيتىن قازاقستان ستۋدەنتتەرىمەن كەزدەسۋىندە دە ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا فورماتتارى مەن تەتىكتەرى, قاقتىعىستاردىڭ الدىن الۋ, ولاردى شەشۋ ماسەلەلەرى ءسوز بولدى. ماۋلەن اشىمباەۆتىڭ ايتۋىنشا, جاسامپاز ىنتىماقتاستىق جانە ەكى ەلدىڭ مۇددەلەرىن ءوزارا قۇرمەتتەۋ بىرلەسكەن جوبالار ءۇشىن جاڭا مۇمكىندىكتەرگە جول اشىپ, ماڭىزدى ماسەلەلەردىڭ شەشىمىن تابۋعا ىقپال ەتەدى.
«سوڭعى جىلداردا قازاقستان وزەكتى جاھاندىق جانە وڭىرلىك پروبلەمالاردى جەڭىلدەتىپ, ولاردى شەشۋ ءۇشىن سىندارلى ءوزارا ءىس-قيمىل مەن ىنتىماقتاستىق ساياساتىن بەلسەندى ىلگەرىلەتىپ كەلەدى. قازاقستان ءوزىنىڭ سىرتقى ساياسي قاعيدالارىنا, ناقتى ايتقاندا, كوپۆەكتورلىققا, پراگماتيزمگە, باسقا ەلدەردىڭ مۇددەلەرىن قۇرمەتتەۋگە جانە حالىقارالىق پروبلەمالاردى شەشۋدىڭ سىندارلى جولدارىن ىزدەۋگە ادال بولىپ قالا بەرەدى. مۇنداي تەڭگەرىمدى ۇستانىم ءبىزدىڭ ەلىمىزگە جاھاندىق سىن-قاتەرلەرگە بەيىمدەلىپ قانا قويماي, جاڭا الەمدىك ءتارتىپ قالىپتاستىرۋ ىسىنە ۇلەس قوسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. قازاقستان ورتالىق ازيا وڭىرىندەگى جاسامپاز ىنتىماقتاستىق ساياساتىن دا دايەكتى تۇردە دارىپتەپ وتىر. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆ تىعىز وڭىرلىك كووپەراتسيانى نىعايتۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنىن بىرنەشە رەت اتاپ ءوتتى. مۇنداي قادام ءوڭىردىڭ دامۋىنا جاعداي جاساپ قانا قويماي, بۇكىل ورتالىق ازيانىڭ حالىقارالىق قاتىناستارداعى سۋبەكتيۆتىلىگىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدى», دەدى سەنات توراعاسى.
قىتايعا ساپار كەزىندە ماۋلەن اشىمباەۆ چجەتسزيان پروۆينتسياسىنىڭ گۋبەرناتورى ۆان حاومەن كەزدەستى. وندا تاراپتار ەكى ەلدىڭ ساۋدا-ەكونوميكالىق الەۋەتىن ءتيىمدى پايدالانۋ, مادەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستاردى ارتتىرۋ جانە وڭىرارالىق كووپەراتسيا ماسەلەلەرىن تالقىلادى.
«قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا وڭىرارالىق قارىم-قاتىناستى دامىتۋ دا ىقپال ەتەدى. وسى رەتتە وڭىرلەردىڭ مۇددەلەرىن قورعايتىن پالاتانىڭ دەپۋتاتتارى رەتىندە سەناتورلار قازاقستان وبلىستارى مەن قىتاي پروۆينتسيالارى اراسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىلدى جانداندىرۋعا ەلەۋلى ۇلەس قوسا الاتىنىن اتاپ وتكىم كەلەدى. قازاقستاننىڭ كوپتەگەن قالالارى مەن وبلىستارى قىتاي وڭىرلەرىمەن باۋىرلاستىق بايلانىس ورناتقان. بۇگىن ءبىزدىڭ دەلەگاتسيانىڭ قۇرامىندا قىتايمەن شەكارالاس اباي جانە جەتىسۋ وبلىستارىنان سايلانعان سەناتورلار بار. ءبىز الداعى ۋاقىتتا وسى باعىتتاعى تىعىز ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى دامىتۋعا مۇددەلىمىز», دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ.
پروۆينتسيا گۋبەرناتورى قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ «ادىلەتتى قازاقستان» قالىپتاستىرۋعا ارنالعان باستامالارىن ءتيىمدى ىسكە اسىرۋ ناتيجەسىندە قول جەتكىزىلگەن ىلگەرىلەۋدى جوعارى باعالادى. ءوز سوزىندە ۆان حاو وڭىرلىك سەرىكتەستىكتى كەڭەيتۋدىڭ جانە قىتاي پروۆينتسيالارى مەن قازاقستان وبلىستارى اراسىندا تاجىريبە الماسۋدىڭ ماڭىزىنا, سونداي-اق, تيىمدىلىگىنە توقتالىپ ءوتتى.
بۇدان باسقا, پارلامەنت دەپۋتاتتارى حانچجوۋ قالاسىندا بىرقاتار يننوۆاتسيالىق ءىت-كومپانيالاردىڭ, ونىڭ ىشىندە الەمدىك دەڭگەيدە «بۇلتتى» ەسەپتەۋلەرگە جانە جاساندى ينتەللەكتتى دامىتۋعا قاجەتتى رەسۋرستار شىعاراتىن «Alibaba Cloud Intelligence Group Co. Ltd.»-نىڭ قىزمەتىمەن تانىستى.
