كەشە استانادا VI حالىقارالىق تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كونگرەسى ءوز جۇمىسىن باستادى. وعان الىس-جاقىن 18 شەتەلدەن 650-گە تارتا دەلەگات قاتىسۋدا.
كونگرەسكە پرەمەر-مينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى باقىتجان ساعىنتاەۆ قاتىسىپ, ءسوز سويلەدى. ب.ساعىنتاەۆ قازاقستاننىڭ تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا سالاسىنداعى بۇگىنگى احۋالىنا توقتالدى. ءبىرىنشى ۆيتسە-پرەمەر ەلىمىزدىڭ تاۋ-كەن مەتاللۋرگيالىق ونەركاسىبىن دامىتۋدىڭ بىرنەشە باسىم باعىتى ەلباسىنىڭ قازاقستاندا بەس ينستيتۋتتىق رەفورما ءۇشىن بەلگىلەگەن «100 ناقتى قادامىن» جۇزەگە اسىرۋعا سايكەس ەكەندىگىن ايتىپ ءوتتى. «قازاقستاندىق مەتالل برەندتەرiن دامىتۋعا كەلەتiن بولساق, بiز قازاقستان تيتانىنىڭ الەمدiك سەگمەنتتەگi ۇلەسiن 11 پايىزدان 20 پايىزعا دەيiن ارتتىرۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز», دەدى ب.ساعىنتاەۆ. بۇدان وزگە, سالادا پايدالى قازبالار قورلارى بويىنشا ەسەپتىلىك ستاندارتتاردىڭ حالىقارالىق جۇيەسىن ەنگىزۋ جوسپارلانعان. سونداي-اق, ينۆەستيتسيا تارتۋ ءۇشiن تاۋ-كەن سالاسىندا جەر قويناۋىن پايدالانۋ قۇقىعىن بەرۋدi جەڭiلدەتۋ كوزدەلۋدە. «ول باتىس اۆستراليانىڭ ءتاجiريبەسiنەن الىنادى. وندا «بiرiنشi كەلدiڭ, بiرiنشi الدىڭ» دەگەن قاعيدا قولدانىلادى. ول ءۇشiن «جەر قويناۋى تۋرالى» كودەكس جاساقتالۋدا», دەپ اتاپ ءوتتi ب.ساعىنتاەۆ. قازاقستاننىڭ تاۋ-كەن كەشەنiن دامىتۋ ماقساتىندا وسى سالاعا ترانسۇلتتىق كومپانيالاردى تارتۋ كوزدەلگەن. قازiردiڭ وزiندە «Glencore», «ارسەللور», «POSCA», «ەۋرازحولدينگ» سىندى iرi كومپانيالار جۇمىس iستەپ جاتىر. وسى باعىتتاعى جۇمىس كۇشەيتىلە بەرمەك.
تاۋ-كەن سالاسى قازاقستان ءىجو-نiڭ ۇشتەن بiرiن قۇرايدى. شامامەن 19 پايىزىن قامتاماسىز ەتەدi. بۇل سالادا 300 مىڭعا تارتا ادام جۇمىس iستەيدi. مەتالل نارىعىنداعى باعالاردىڭ قۇلدىراۋىنا, ەكسپورتتىق كورسەتكiشتەر تومەندەگەنiنە جانە ۆاليۋتالاردىڭ اۋىتقۋىنا قاراماستان, قازاقستان تاۋ-كەن كەشەنiنiڭ باسەكەگە قابiلەتتiلiگiن ساقتاپ قالاتىن شارالاردى قولعا الۋدا. بiزدە 2010-2014 جىلدارعا ارنالعان ۇدەمەلi يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى بار. ونىڭ ارقاسىندا تاۋ-كەن سالاسىندا 2,5 ملرد. دوللارعا جاڭادان 60 كاسiپورىن iسكە قوسىلدى. شامامەن 16 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنى قۇرىلدى. ال 2015 جىلى تاۋ-كەن سالاسىندا 6 جوبا iسكە قوسىلماق. ب.ساعىنتاەۆتىڭ سوزiنە قاراعاندا, تاۋ-كەن سالاسىن دامىتۋعا ارنالعان شارالار ءارى قاراي دا جالعاسا بەرمەك. ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ ماقساتىندا مەملەكەت 2015-2019 جىلدارعا ارنالعان ۇدەمەلi يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىن قابىلدادى.
وندا قارا مەتالعا باسىمدىق بەرىلگەن. ەڭ باستى ماسەلە, قولدا بار كاسiپورىنداردىڭ قۋاتىن ارتتىرۋ, جاڭا وندiرiستەردi اشۋ, ەڭبەك ونiمدiلiگiن كوبەيتۋ, ينفراقۇرىلىمدى قامتاماسىز ەتۋ, ينۆەستيتسيالىق جوبالارعا قاجەتتi ينفراقۇرىلىمداردى دامىتۋ, ەكسپورت پەن iشكi نارىقتاعى سۇرانىستى ارتتىرۋ. ول ءۇشiن بiز ءاردايىم ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىقتى كۇشەيتۋدi جالعاستىرىپ كەلەمiز. ينۆەستورلاردى تارتۋ ءۇشiن زاڭ جاعىنان ىنتالاندىرۋ شارالارى جاسالدى. ينۆەستيتسيالىق شارتتار جەڭiلدەتiلدi, ينۆەستيتسيالىق جەڭiلدiكتەر قاراستىرىلدى.
«قولعا الىنعان شارالاردىڭ ارقاسىندا بيىلعى جىلى 5 ايدىڭ iشiندە بىلتىرعى جىلدىڭ ءسايكەس كەزەڭiمەن سالىستىرعاندا, مەتالل قازباسى 63 پايىزعا, مەتاللۋرگيالىق ونiمدەردi شىعارۋ كولەمi 15,6 پايىزعا ارتتى», دەپ اتاپ ءوتتi بiرiنشi ۆيتسە-پرەمەر.
وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىلارىنا سۇيەنسەك, ونەركاسىپتىك ءوندىرىستىڭ جالپى قۇرىلىمىنداعى تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كەشەنى سالاسىنىڭ ۇلەسى 18 پايىزدى قۇرادى. 2014 جىلعى قاڭتار-جەلتوقسان ايلارى ارالىعىندا قولدانىستاعى باعالار جاعدايىندا مەتالل كەندەرىن ءوندىرۋ كولەمى 882,3 ملرد. تەڭگەنى قۇراعان, مۇنداعى تەمىر كەنىن ءوندىرۋ كولەمى – 223,3 ملرد. تەڭگە. ءتۇرلى-ءتۇستى مەتالل كەندەرىن ءوندىرۋ كولەمى – 658,9 ملرد. تەڭگە, مەتاللۋرگيا ونەركاسىبىندەگى ءوندىرۋ كولەمى 1 915,2 ملرد. تەڭگە بولىپ وتىر.
يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنىڭ جوبالارى شەڭبەرىندە بۇرىن قازاقستاندا ءوندىرىلىپ كورمەگەن وندىرىستەر يگەرىلدى. بۇل رەتتە «قازەنەرگوكابەل» اق-تاعى ءاليۋمينيلى سوزبا سىم, «قازتەرم» جشس-دەگى بولاتتان جاسالعان پانەلدىك رادياتورلار, «SARECO» بك» جشس-دەگى جەردە سيرەك كەزدەسەتىن مەتالداردىڭ ۇجىمدىق كونتسەنتراتى, «وسكەمەن تيتان-ماگني كومبيناتى» اق-تاعى تيتان قۇيمالارى مەن سليابتارى, «KSP Steel» جشس-دەگى جىكسىز قۇبىرلاردى مىسالعا كەلتىرە الامىز. اتالعان جوبالار بازالىق مەتالدارعا شىعۋ جانە بالقىتۋ دەڭگەيى ودان دا جوعارى ونىمدەرىن ءوندىرۋ بويىنشا مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋ كورسەتكىشتەرى بولىپ تابىلادى.
كونگرەستىڭ كەشەگى كۇنگى جۇمىسىنا ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ۆيتسە-ءمينيسترى البەرت راۋ, گەولوگيا جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى بازارباي نۇراباەۆ, سونداي-اق, ۇلتتىق كومپانيالاردىڭ, ءىرى تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا, سەرۆيستىك كومپانيالار مەن حالىقارالىق اگەنتتىكتەردىڭ باسشىلارى, اۆستراليا, اۋعانستان, ۇلىبريتانيا, كانادا, قىتاي, قىرعىزستان, تۇركيا, فرانتسيادان كەلگەن عىلىم جانە بيزنەس ماماندارى دا قاتىسىپ بايانداما جاسادى.
ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگى گەولوگيا جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى بازارباي نۇراباەۆ سەسسيادا سويلەگەن سوزىندە بارلاۋ قۇقىعىن الۋعا جەڭىلدەتىلگەن ءادىستى ەنگىزۋ قازاقستاندا شاعىن يۋنيورلىق كومپانيالار نارىعىن دامىتۋعا ىقپال ەتەتىنىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن بىرگە, اتالعان ءتارتىپ يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق قىزمەت سۋبەكتىلەرىنە دە تارايدى. ولار جەر قويناۋىنداعى كەنگە قازاقستاندا جاڭا تەحنولوگيالاردى الماستىرۋعا نيەتتى. بارلاۋ قۇقىعىن الۋعا جەڭىلدەتىلگەن ءادىس ينۆەستورلار ءۇشىن كەلەسى باسىمدىقتاردى قامتيدى. ولار: بارلاۋ شارالارىنا جىلدام قول جەتكىزۋ; يۋنيورلىق كومپانيالاردىڭ باسەكەلەس نارىعىنىڭ پايدا بولۋى; ينجينيرينگتىك جانە سەرۆيستىك قىزمەت نارىعىنىڭ ەسەلەپ ارتۋى. اتاپ ايتقاندا, جەر قويناۋىن پايدالانۋ سالاسىندا زاڭنامانىڭ نەگىزگى وزگەرىسى جەر قويناۋى تۋرالى كودەكستە قامتىلۋدا. ايتا كەتەيىك, كونگرەستىڭ كەشەگى سەسسيالارىندا «جەر قويناۋى مەن جەر قويناۋىن پايدالانۋ تۋرالى» كودەكس تۇجىرىمداماسىنىڭ جوباسى كەڭىنەن ءسوز بولدى. وعان ەنگىزىلەتىن ۇسىنىستار پىسىقتالىپ, تالقىلاندى. سەبەبى قازاقستاندا بارلاۋ شارالارىنا جەڭىلدەتىلگەن قۇقىقتى بەرۋ ءتارتىبى اۆستراليا تاجىريبەسى بويىنشا ىسكە اسىرىلماق. ال اۆستراليالىق ادىسكە تولىعىمەن كوشۋ «جەر قويناۋى مەن جەر قويناۋىن پايدالانۋ تۋرالى» كودەكس تۇجىرىمداماسىنىڭ جوباسى قابىلدانعاننان كەيىن مۇمكىن بولماق.
ەكى كۇنگە جوسپارلانعان شارادا گەولوگتار, كەنشىلەر مەن مەتاللۋرگتەر تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كەشەنىنىڭ ونەركاسىپتىك ساياساتىن, ونىڭ ىشىندە, قازاقستاننىڭ گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارىنا ينۆەستيتسيا تارتۋ, تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كەشەنىنىڭ شيكىزات بازاسىن دامىتۋ, قازاقستاننىڭ ونەركاسىپتىك الەۋەتىن كەڭەيتۋ, كومىر ونەركاسىبىن, التىن ءوندىرۋ سالاسىن دامىتۋ ماسەلەلەرىن تالقىلاپ جاتىر. سونداي-اق, وسى كونگرەسس اياسىندا «Astana Mining & Metallurgy 2015» كورمەسى ۇيىمداستىرىلدى.
مەتاللۋرگتەردىڭ بيىلعى كونگرەسىنىڭ باس تاقىرىبى «تمك ونەركاسىپتىك ساياساتى: ينۆەستيتسيالار, جاڭعىرتۋ, ءوندىرىس» دەپ اتالدى. كونگرەستىڭ ۇيىمداستىرۋشىلارى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگى, Iteca قازاقستاندىق كورمە كومپانياسى جانە ونىڭ حالىقارالىق سەرىكتەسى – ITE Group Plc ( ۇلىبريتانيا). بيىلعى جىلدىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى كونگرەسس اياسىندا العاشقى رەت B2B جانە G2B پىشىمىندە بيزنەس-كەزدەسۋلەر ۇيىمداستىرىلماق. ول كونگرەستىڭ ەكىنشى كۇنىنە, ياعني 18 ماۋسىمعا جوسپارلانعان. بۇل تاۋ-كەن جانە مەتاللۋرگيا سالاسىنىڭ كوشباسشىلارى بولىپ سانالاتىن «قازمىرىش», «KAZ Minerals», «قازاقمىس», «ەۋرازيالىق توپ», «تاۋ-كەن سامۇرىق», «قازگەولوگيا» كومپانيالارىمەن ءتيىمدى جەكە كەلىسسوز جۇرگىزۋدىڭ بىرەگەي مۇمكىندىگى دەيدى ۇيىمداستىرۋشىلار.
فورۋمنىڭ پلەنارلىق سەسسيالارىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كومىر ونەركاسىبىنىڭ دامۋ كەلەشەگى», «التىن ءوندىرۋ سالاسىن دامىتۋ, اففيناجدىق كاسىپورىندارعا جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ, سونداي-اق, قۇرامىنا اسىل مەتالدار كىرەتىن قازاقستاندىق شيكىزاتتى قايتا وڭدەۋگە كۇش سالۋ», «ەنەرگيا تيىمدىلىگى – تاۋ-كەن ءوندىرۋ جانە مەتاللۋرگيا سالاسىنىڭ دامۋ فاكتورى», «تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كەشەنى ءۇشىن كادرلار» دەگەن تاقىرىپتاردى قامتىپ, ماماندار ءوزارا پىكىر الماستى.
دينارا بىتىكوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان».
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن
ورىنباي بالمۇرات,
«ەگەمەن قازاقستان».
