2020 جىلى تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ كوميتەتىنە 21 مىڭ ءوتىنىش تۇسسە, 2023 جىلى ءوتىنىش سانى 50 مىڭعا دەيىن كوبەيگەن. بىلتىر قابىلدانعان وتىنىشتەردىڭ سانى 56 مىڭنان اسادى. اينالدىرعان 4 جىلدىڭ ىشىندە وتىنىشتەر ەكى ەسە كوبەيگەن. شاعىمداردىڭ وسكەنى سالالىق مەملەكەتتىك, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردا دا بايقالىپتى. ەگەر 2021 جىلى 44,8 مىڭ ءوتىنىش قارالسا, وتكەن جىلى 115 مىڭنان استام ءوتىنىش تۇسكەن. تۇتىنۋشىلاردىڭ قوعامدىق بىرلەستىكتەرگە تۇسىرەتىن شاعىمدارى دا كوبەيگەن. شاعىمدار بولشەك ساۋدادا (21 700 شاعىم), تۇرمىستىق قىزمەتتەردە (5 مىڭنان استام شاعىم) كوپ تىركەلگەن. قارجى قىزمەتتەرىن كورسەتۋ, ءبىلىم بەرۋ, ۇيالى بايلانىس قىزمەتتەرى, تۋريستىك قىزمەتتەر سياقتى سالالارعا قاتىستى دا شاعىم كوپ. شاعىمنىڭ كوبەيۋى تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتىق ساۋاتى ارتىپ كەلە جاتقانىن عانا ەمەس, تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ سالاسىندا كۇردەلى ماسەلەلەردىڭ بارىن دا ۇقتىرادى.
ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىگى تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ كوميتەتى توراعاسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى بولات تانابەرگەنوۆ ءباسپاسوز كونفەرەنتسياسىندا مۇنىڭ جاي-جاپسارىن جان-جاقتى باياندادى. ونىڭ ايتۋىنشا, تۇتىنۋشى قۇقىقتارىن قورعاۋدىڭ ءتيىمدى قۇرالىن ازىرلەۋدە مەملەكەتتىڭ, بيزنەستىڭ, تۇتىنۋشىلاردىڭ بىرلەسىپ ارەكەت ەتكەنى ابزال. كوميتەت تۇتىنۋشىلىق كوڭىل كۇي ديناميكاسىن ساۋالنامالار ارقىلى باقىلاۋعا تىرىسادى.
«تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ كوميتەتىنىڭ الەۋمەتتىك مەملەكەتتىك تاپسىرىسى بويىنشا جۇرگىزىلگەن الەۋمەتتىك زەرتتەۋ ناتيجەلەرىنە زەر سالساق, ازاماتتار كولىك قىزمەتتەرى سالاسىندا كەستەنى بۇزۋ, جۇمىسكەرلەردىڭ شامادان تىس جۇكتەلۋى, دورەكىلىك, سانيتارلىق نورمالارعا سايكەس كەلمەۋ جاعدايلارىنا نارازىلىق بىلدىرگەن. رەسپوندەنتتەردىڭ 64%-ى تەمىرجول كولىگى, 71%-ى اۆتوموبيل كولىگى قىزمەتتەرىنە قاناعاتتانباعان. تۋريزم سالاسىندا تۇتىنۋشىلاردىڭ پايدالانىلماعان تۋرلارعا قاراجاتتى قايتارۋدان باس تارتۋ, شارتتاردىڭ سايكەس كەلمەۋى, جاڭىلىستىرۋ, ءوز تاماعىن دەمالىس ايماقتارىنا اكەلۋگە تىيىم سالۋ سىندى ەرەجەلەرگە كوڭىلى تولماعان. مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋ سالاسىندا قىزمەتكەرلەردىڭ قابىلەتسىزدىگى مەن دورەكىلىگى, سانيتارلىق نورمالاردى ساقتامايتىنى كورسەتىلگەن», دەدى ب.تانابەرگەنوۆ.
الەۋمەتتىك زەرتتەۋلەر قارجىلىق (بانكتىك), ينتەرنەت-پروۆايدەرلەر قىزمەتتەر كورسەتۋ سالاسىندا دا ماسەلەلەر بارىن كورسەتەدى. ءوڭىر بولىنىسىندە قوستاناي, قاراعاندى, اتىراۋ, جەتىسۋ وبلىستارىندا اۆتوموبيل كولىگى قىزمەتتەرىنە نارازىلىق بىلدىرگەندەر كوپ. اقتوبە, اقمولا, سولتۇستىك قازاقستان, اباي, ۇلىتاۋ وبلىستارى تۇرعىندارىنىڭ ءبىر بولىگى تۋريستىك قىزمەتكە نارازى. «مەديتسينالىق قىزمەتتەرگە قاناعاتتانباعان» دەگەن جاۋاپ نۇسقاسىن اقتوبە, اقمولا, اباي, ۇلىتاۋ وبلىستارىنىڭ تۇرعىندارى ءجيى تاڭداپتى.
«تۇتىنۋشىلاردى الاڭداتاتىن ماسەلەلەر جىل سايىن قايتالانادى. وسىعان بايلانىستى بارلىق مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگان اتالعان سالالاردا تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن ءتيىمدى قورعاۋ توڭىرەگىندە تەرىس ءۇردىستى بولدىرماۋ جونىندە جەدەل, پارمەندى شارالار قابىلداپ, جۇمىستاعى كەمشىلىكتەردى جويۋعا قاتىستى ءىس-شارالار ازىرلەۋى قاجەت. سونىمەن قوسا, تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىعىن كەشەندى قورعاۋ بارىسىندا «تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ تۋرالى» زاڭنىڭ بازالىق قاعيداتتارىن ناسيحاتتاۋ قاجەت», دەيدى ب.تانابەرگەنوۆ.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىنا سايكەس ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىگى ىشكى نارىقتى قورعاۋ, وتاندىق وندىرۋشىلەردى قولداۋ جونىندەگى شارالاردى ىسكە اسىرىپ كەلەدى. قوعامدىق باقىلاۋ قۇرالىن ىسكە اسىرۋ ارقىلى تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن ساپاسىز ونىمدەردەن قورعاۋعا باعىتتالعان «ساپالى ءونىم» الەۋمەتتىك جوباسى قولعا الىنعان. جوبا اياسىندا بارلىق وڭىردە قوعامدىق ۇيىمدار 2 مىڭنان استام ءونىم اتاۋىن ىرىكتەگەن. ونىڭ ىشىندە 1423 ءتۇرى, 71%-ىنا قاتىستى بۇزۋشىلىقتار انىقتالعان.
ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسىنىڭ التىنشى وتىرىسىندا مەملەكەت باسشىسى تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ تۋرالى زاڭنامانى جەتىلدىرۋ جونىندە مىندەت قويدى. وسى تاپسىرمانى ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا, سونداي-اق ازاماتتاردىڭ كەلىپ تۇسكەن وتىنىشتەرىن, قوعامدىق ينستيتۋتتاردىڭ پىكىرلەرى مەن ۇسىنىستارىن, الەۋمەتتانۋلىق زەرتتەۋدىڭ تەرىس كورسەتكىشتەرىن تالداۋ مەن مونيتورينگ ناتيجەلەرىن نازارعا الا وتىرىپ, مينيسترلىك تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدىڭ ءتيىمدى, جان-جاقتى جۇيەسىن قۇرۋعا باعىتتالعان زاڭ جوبالارىن ازىرلەدى. وتكەن جىلعى قىركۇيەكتە زاڭ جوبالارىن پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارى ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلدادى. ۇسىنىلعان زاڭ جوباسىندا ەلەكتروندى ساۋدا نارىعىنا قاتىستى دا تالاپتار بار.
– ەلەكتروندىق ساۋدا نارىعىندا وتاندىق تا, شەتەلدىك تە كومپانيالار جۇمىس ىستەيدى. 2024 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا تۇتىنۋشىلاردان تۇسكەن 56 مىڭ ءوتىنىشتىڭ شامامەن 13 مىڭى (23%) ەلەكتروندىق ساۋداعا قاتىستى بولدى. تۇتىنۋشىلار نەگىزىنەن تاۋار مەن ساتۋشى تۋرالى اقپاراتتىڭ جوقتىعىنا شاعىمدانادى. ۇسىنىلعان تاۋاردىڭ سيپاتتاماعا سايكەس كەلمەۋى, ينتەرنەت-سايتتاردىڭ تاۋار مەن اقشانى قايتارۋدان باس تارتۋى سىندى ماسەلەلەر بار. بۇل جونىندە ەلەكتروندى پوشتا, Whatsapp چاتتارى, ونىڭ ىشىندە Wildberries, كاسپي, OZON وكىلدەرىمەن ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ جەدەل ارنالارى قۇرىلدى», – دەپ تۇيىندەدى ب.تانابەرگەنوۆ.
قولدانىستاعى «تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ تۋرالى» زاڭنىڭ شەڭبەرىندە وفلاين ساتۋشىعا قويىلاتىن تالاپتار ونلاين ساتۋشىلارعا دا قولدانىلادى. دەگەنمەن, ەكى تاراپتاعى ساتۋشىلار دا اركەز تالاپ-ەرەجەلەردى قاتاڭ ساقتاي بەرمەيدى. سوزىمىزگە جوعارىدا كەلتىرىلگەن ستاتيستيكالىق مالىمەتتەر دالەل. ەلەكتروندىق الاڭداردا ساۋدا جاسايتىن ساتۋشىلار دا زاڭدى ءجيى بۇزادى. سول سەبەپتى دە زاڭ جوباسىندا ەلەكتروندى ساۋدا الاڭدارىنىڭ يەلەرىن «تۇتىنۋشىلار قۇقىقتارىن قورعاۋ تۋرالى» زاڭناما تالاپتارىن ساقتاۋى جونىندە شارتتار جاساسۋعا مىندەتتەۋ ۇسىنىلىپتى. ياعني زاڭ قابىلدانسا, تالاپتاردى ورىنداماعان ساتۋشى ەلەكتروندىق پلاتفورمادا ساۋدا جاساۋ مۇمكىندىگىنەن ايىرىلۋى ابدەن مۇمكىن.
