تاتۋلىق – تاۋەلسىزدىك تۇتقاسى

راسىندا, ەلدەگى ءتۇرلى ەتنوس وكىلدەرىنىڭ باسىن قوسقان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى تابىستى جۇمىس ىستەپ وتىر. ولاردىڭ تاۋەلسىز مەملەكەتىمىزدىڭ دامۋىنا قوسىپ وتىرعان ۇلەسى كوپ. تاتۋلىقتى تۋ ەتىپ, بىرلىگىمىزدى بەكەمدەپ قانا قويماي, مەملەكەتتىڭ ۇلتتىق سايا­ساتىن جۇزەگە اسىرۋدا ماڭىزدى ءرول اتقارىپ جاتىر. اسسامبلەيا مۇشەلەرىنىڭ ەلدەگى كەز كەلگەن ساياسي وقيعالار مەن جاعدايلارعا ازاماتتىق كوزقاراسىن ءبىلدىرىپ, قوعامدىق كەلىسىمدى كوزدىڭ قارا­شى­عىنداي قورعاۋعا ۇندەپ جاتقا­نىنىڭ كۋاسى بولىپ ءجۇرمىز.

سولاردىڭ ءبىرى – اسسامبلەيا مۇشەسى, استانا حالىقارالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دوتسەنتى ۆلا­ديمير شنايدەر. ونىڭ اتا-اناسى سوناۋ زوبالاڭ جىلدارى ەلىمىزگە دەپورتاتسيالانعان. قازىر ول قازاق ءتىلىنىڭ جاناشىرى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى رەتىندە كەلەشەك ۇرپاقتىڭ بويىنا پاتريوتتىق سەزىم ۇيالاتۋعا بار كۇشىن سارپ ەتىپ جاتىر. ءوزىنىڭ ايتۋىنشا, قازاق حالقىنىڭ باي مادەنيەتىن, تاريحىن ءبىلۋ – باستى مىندەت. بۇل ورايدا جاستاردى جىراۋلار پوەزياسىنان باستاپ كوركەم ادەبيەتتى وقۋعا باۋلۋ كەرەك. اسىرەسە قازاق كلاسسيكتەرىنىڭ كوز مايىن تامىزىپ جازعان شىعارمالارىن وقىعان ۇرپاقتىڭ بويىندا ۇلتقا دەگەن سۇيىسپەنشىلىك ارتىپ, ماقتانىش سەزىمى ويانادى.

ۆلاديمير الەكساندروۆيچتىڭ ماماندىعى قازاق تىلىمەن بايلانىستى. سوندىقتان بولسا كەرەك, قازاق ءتىلىنىڭ وركەندەۋى ءۇشىن پايدالى ءىس قىلىپ, ۇلەس قوسۋدان اسقان ارمانى جوق ەكەنىن ايتىپ, اقتارىلعانى دا بار.

«قازاق – عاسىرلار قويناۋىنان «قوي ۇستىنە بوزتورعاي جۇمىرت­قا­لاعان» زاماندى ارمان ەتكەن حالىق. ال قازاق جەرى – وتانىم دەپ قادىرلەي بىلەتىن, سان الۋان ەتنوس وكىلدەرىنە جەرۇيىققا اينالعان قۇتتى مەكەن. بۇگىن دە كەيىنگى ۇرپاققا امانات ەتىپ قالدىرعان اتا-بابا ارمانى ورىندالىپ, قازاقستان مىزعىماس تاتۋلىق پەن بىرلىكتىڭ ورتاق شاڭىراعىنا اينالدى. وسى ورايدا ءبىز بەن سىزدەردىڭ مىندەتىمىز بولاشاققا نىق قادام باستاپ, باعىت العان پرەزي­دەنت باستامالارىنا قول­داۋ جاساپ, ەلىمىزدى دوستىق پەن بىر­لىكتىڭ, بەيبىتشىلىكتىڭ تىرەگى مەن ۇلت­ارالىق كەلىسىمنىڭ بەسىگىنە اينالدىرۋ جولىندا بارىنشا ەڭبەك ەتىپ ۇلەسىمىزدى قوسۋعا ءتيىسپىز», دەيدى ول.

ۆلاديمير شنايدەر ءتىلى باسقا بولعانمەن – تىلەگى ءبىر, ءارتۇرلى بولعانمەن – رۋحى ءبىر, ماقساتى ءبىر حالىق بولۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن جەتكىزدى. بۇل ءۇشىن جاستاردى تاربيەلەۋدە ۇلتقا بولىنبەي, ەل تاريحىنىڭ, پەداگوگيكاسىنىڭ وزىق ۇلگىلەرىن قولدانا وتىرىپ, ءتالىم-تاربيە بەرۋ قاجەت. اسىرەسە وتانى­مىزدى قاستەرلەي بىلەتىن, مۇرا­لارىمىزدى قۇرمەتتەي الاتىن, زايىرلى مەملەكەت رەتىندە قازاق جەرى الەم ساحناسىندا وزىن­دىك لايىقتى ورىنعا يە بولاتىنىنا سەنىمدى جاس ۇرپاقتى تاربيەلەۋ ءىسى ءبىر ءسات توقتاماعانى ابزال.

«مەملەكەت باسشىسى قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋىندا «جاڭا قازاقستان دەگەنىمىز – ەگەمەن ەلىمىزدىڭ بولاشاقتاعى بەينەسى. ءوز ەلىنىڭ ەرتەڭىنە سەنبەگەن حالىق مىقتى مەملەكەت قۇرا المايدى» دەيدى. شىن مانىسىندە, قابىر­عاسى سوگىلمەيتىن, ىرگەسى بەكەم ەل بولۋ ءۇشىن بولاشاققا سەنىم­دى ۇرپاق تاربيەلەۋ قاجەت. ناتي­جەسىندە, ناعىز پاتريوت, بەكەم رۋحتى, وتان­شىل, جاڭا قازاقستاننىڭ ناعىز ازاماتى بولاتىن قازاقستاندىقتار بۋى­نى قالىپتاسادى. سوندا عانا تاۋەل­سىزدىگىمىز ماڭگىلىك, بولا­شا­عى­مىز جارقىن دا, بايان­دى بولماق. بۇگىنگى قوعام بىرلىك, تۇراقتىلىق, دامۋ ءتارىزدى سوزدەر­دىڭ ەڭ ماڭىزدى مەملەكەت قۇراۋ­شى قاعيدا ەكەنىن تۇسىنە ءبىلۋ كەرەك», دەيدى ول.

مەملەكەت تۇراقتىلىعىنىڭ تاعى ءبىر كورسەتكىشى – ورتاق قا­رىم-قاتىناس قۇرالى, ياعني ءتىلى بولۋى. وسىلاي دەگەن ۆلاديمير الەك­ساندروۆيچ قازاق ءتىلىنىڭ ءىس جۇزىندە قوعام ءومىرىنىڭ كەز كەلگەن سالاسىندا, ەلدەگى ەتنوستار ارا­سىندا ەركىن قولدانىلۋىن قام­تا­ماسىز ەتۋ, قازاق ءتىلى ارقىلى قازاق تاريحىن, مادەنيەتىن, كونە­دەن كەلە جاتقان سارقىلماس قازى­نا­سىنا اينالعان ادەبيەتىن وقىپ-ءبىلۋ اسا ماڭىزدى ەكەنىن ايتتى.

ال قازاقستان حالقى اسسام­بلەياسىنىڭ وكىلى, استاناداعى قاراقالپاق ەتنومادەني ورتا­لى­عىنىڭ ءتورايىمى تازابيكە Cاليەۆانىڭ قازاقستانعا كوشىپ كەل­گەنىنە 24 جىل بولعان. سودان بەرى ول دا جەرگىلىكتى حالىقتىڭ كوڭىلى دالاسى سياقتى دارقان ەكەنىن سەزىنىپ, قۇشaعى كەڭ ەلدە 130-دaن aca ەتنوس وكىلدەرىنىڭ aۋىز­بىرشىلىكتە ءومىر ءcۇرىپ جaتۋى­نىڭ قۇپياسى بىرلىكتە ەكەنىن تۇسىن­گەنىن ايتادى.

ول وتباسىمەن قازاقستانعا 2000 جىلى قونىس اۋدارعان. سول جىلى استانادا كۇلاش بايcەيىتوۆa aتىندaعى وپەرa جانە بaلەت تەaترى اشىلىپ, جولدacى ونەر ورداسىنا جۇمىcقa شaقىرىلعان. سودان بەرى تالاي جەردە ەڭبەك ەتىپ, مۋزىكا مەكتەبىندە ساباق بەرگەن. «جaيحۋن» قaرaقaلپaق ەتنومادەني ورتaلىعىن اشىپ, ءتىلى, ءدىلى مەن ءداستۇرى, ءومىر ءسۇرۋ قاعيداتتارى دا ءبىر-بىرىنە وتە ۇقcac ءارى جaقىن قaزaق پەن قaرaقaلپaق حaلىقتaرىنىڭ تۋىستىعىن ارت­تىرۋعا ۇلەس قوسىپ كەلەدى ەكەن. قازاق ديزاين اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى رەتىندە ول ەكى حالىقتىڭ ءتول مادەنيەتىن الەمگە تانىتۋعا بىلەك سىبانا كىرىسكەن.

«ەتنوسارالىق كەلىسىمنىڭ ­اۋ­قى­­مى كەڭ. قازاق حالقى مەن ءتۇر­­لى ەتنوستىڭ تاتۋلىعى مەن بىر­­­ل­ىگى, ءومىرى مەن تىرشىلىگى ءۇشىن ىس­تە­­­لىپ جاتقان شارۋا كوپ. ولاي بول­سا, مەملەكەتتىڭ حالىق ءۇشىن ات­قا­رىپ وتىرعان جۇمىسىن ءبىز دە باعالاي بىلگەنىمىز ابزال. بارلى­عى­مىزدىڭ ويىمىز ءبىر جەر­­د­ەن بولىپ, تىلەگىمىز ءبىر جەردەن شىقسا, ەلىمىزدىڭ ەگەمەندىگىن ەش­كىم الا المايدى», دەيدى ت.Cاليەۆا.

«التاۋ الا بولسا – اۋىزداعى كەتە­دى, تورتەۋ تۇگەل بولسا – توبە­دەگى كەلەدى» دەپ تۇيگەن قازاق حال­قى ەل بولۋدىڭ بىردەن-ءبىر العى­شار­تىن وسىدان باستاۋى تەگىن ەمەس. سەبەبى تاۋەلسىزدىك تىنىشتىق پەن تاتۋلىق ۇيالاعان مەكەنگە ماڭگى تۇراقتايدى.