ينفوگرافيكانى جاساعان – امانگەلدى قياس, «EQ»
ۇلۋ جىلى باستالعاندا وڭىرگە جۇزدەگەن ملرد قاراجات بولىنگەنىن ەستىپ, جۇيەلى جوبانىڭ ءبىرازى جۇزەگە اسادى ەكەن دەپ ءۇمىت ەتكەنبىز. ارينە, بىرقاتار جارقىن جوبا ىسكە قوسىلدى. الايدا يگەرىلمەگەن قاراجاتتىڭ سوماسىنا قاراساق, تالاي تىرلىك بىتپەي قالعانداي. شەنەۋنىكتەر اسىقپاي ءجۇرىپ اربامەن قويان الامىز دەگەنشە, جىل دا اياقتالىپ قالدى. وتكەن جىلدىڭ 20 جەلتوقسانىنداعى دەرەككە سەنسەك, وڭىردە 48 ملرد تەڭگەدەن اسا قارجىنى يگەرە الماۋ قاۋپى بار كورىنەدى. از كۇندە مۇنشا قاراجاتتى تاپ-تۇيناقتاي ەتىپ جۇمساۋ – ۋتوپيامەن تەڭ. جىل ون ەكى اي ءىستىڭ يكەمىن تاپپاعان باسشىلاردىڭ از كۇندە قانداي قادامعا بارارىن ويلاۋدىڭ ءوزى قيىن.
«قازىرگى كۇنگە دەيىن جىلدىق جوسپاردىڭ تەك 91 پايىزىن يگەرىپ وتىرمىز. يگەرىلمەيتىن قاراجاتتى ەسەپتەن الىپ تاستايتىن بولساق, جىل سوڭىنا دەيىن 48,2 ملرد تەڭگە قاراجاتتى يگەرۋىمىز قاجەت», دەگەن ەدى بىلتىر جىل سوڭىنداعى جيىندا وبلىس اكىمدىگى قارجى باسقارماسىنىڭ باسشىسى باتىرحان اكەك.
قارجى باسقارماسىنىڭ باسشىسى كەلتىرگەن مالىمەتكە سۇيەنسەك, تاراز قالاسى مەن اۋدان اكىمدىكتەرى 15 ملرد تەڭگەنى يگەرە الماي, شەرمەندەنىڭ كۇيىنە تۇسكەن. تاراز قالاسى – 3,5 ملرد, تالاس اۋدانى – 3,2 ملرد, مەركى اۋدانى – 2,4 ملرد, قورداي اۋدانى 1,4 ملرد تەڭگەنى جاراتا الماي قالعان. كەيبىر باسقارمالارداعى كورسەتكىش تە كوڭىل كونشىتپەيدى. ماسەلەن, اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى – 13,2 ملرد, قۇرىلىس باسقارماسى – 8,3 ملرد, ەنەرگەتيكا باسقارماسى 1 ملرد تەڭگەنى يگەرە الماپتى.
باتىرحان اكەكتىڭ بايانداماسى جانىنا باتقان بولۋى كەرەك, ءوڭىر باسشىسى قاراماعىنداعى شەنەۋنىكتەردەن قارجىنى نەگە يگەرە الماي جاتقانىن سۇرادى. ولاردىڭ «ويتەمىز دە بۇيتەمىز» دەگەن سىڭايداعى ۇيرەنشىكتى جاۋابى جۇمىس ىستەۋدەن گورى اقتالۋعا كوبىرەك ۇقساپ كەتتى. تاراز قالاسى مەن قارجىنى يگەرۋدە سالعىرتتىق تانىتقان بىرنەشە اۋدان اكىمىنىڭ جاقاۋراتقان جاۋابىنا قاراعاندا, مەركى اۋدانى اكىمىنىڭ ورىنباسارى مەيىرحان ومىربەكتىڭ داتى سەنىمدىرەك ەستىلدى. م.ومىربەك يگەرىلمەگەن قاراجاتقا قاتىستى ناقتى دەرەكتەردى ايتا وتىرىپ جاۋاپ بەردى. قۇرىلىسى قولعا الىنعان كەيبىر نىساننىڭ جۇمىسى اۋەلدەن دۇرىس جوسپارلانباعانىن دا جايىپ سالدى. قاراجات قاراستىرىلعان نىسانداردا كەمشىلىكتىڭ از بولماعانىن اشىپ ايتتى. ارينە, ولقىلىقتى ايتقاننىڭ ايىبى جوق...
بولىنگەن قاراجاتتىڭ جىل جابىلار تۇسقا دەيىن يگەرىلمەۋى قالا مەن اۋدان اكىمدەرىنە ۇلكەن سىن. بىراق باتىرحان اكەك كەلتىرگەن دەرەككە كوز جۇگىرتسەك, اكىمدەرگە قاراعاندا ورىنباسار شيراق جۇمىس ىستەيتىندەي كورىنەدى. جارتى جىل بويى اكىمسىز وتىرعان بايزاق اۋدانىندا جىلدىق جوسپار 98,9 پايىزعا ورىندالعان ەكەن. ورىنباسارلارىنىڭ وڭدى قادامى جاڭادان تاعايىندالعان ولجاس باققاراەۆقا تاياق بولىپ تيگەن جوق. ويتكەنى بايزاق اۋدانى كوش باسىندا تۇر. ال يگەرىلمەگەن قاراجات سوماسى اسا كوپ ەمەس. ايتسە دە بۇل ولجاس باققاراەۆتىڭ جۇمىسى تاستاي دەگەندى بىلدىرمەيدى. كۇنى كەشە عانا وبلىس ورتالىعى ماڭىنداعى اۋدان تىزگىنىن ۇستاعان جاس اكىمنىڭ قانشالىقتى ىسكەر ەكەنىن جىلان جىلىندا كورە جاتارمىز.
ءوڭىر باسشىسى ەربول قاراشوكەەۆ اتتاي قالاپ الدىرعان كادر قايرات كوشەنوۆ باسقاراتىن اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىندا دا جاعداي ءماز ەمەس. اپپاراتتىق جيىندا كەلتىرىلگەن دەرەككە سەنسەك, 13,2 ملرد تەڭگە يگەرىلمەگەن.
جىل باسىندا اكىمدەردىڭ وڭىرگە قوماقتى قارجى تارتۋعا كۇش سالاتىنى امبەگە ايان. البەتتە, وبلىستىڭ ءار قيىرىنداعى وتكىر ماسەلەلەردى شەشۋگە ايتارلىقتاي كوپ قاراجات كەرەك. الايدا قولعا العان جوبالاردى سورەدەن مارەگە ساتىمەن جەتىزۋ, تاپ-تۇيناقتاي ەتىپ ورىنداۋ – اۋدان اكىمدەرى مەن باسقارما باسشىلارىنىڭ مىندەتى. دەسە دە قاراشوكەەۆ بىرەۋ ەكەنىن بىلە تۇرا, اينالاسىنداعى شەنەۋنىكتەردىڭ اكىمگە تىرەۋ بولا الماعانى ويلاندىرماي قويمايدى.
از كۇندە اكىمدەر مەن باسقارما باسشىلارى قانداي جۇمىس ىستەدى, نە تىندىردى, قانشا قارجىنى يگەردى؟ ول جاعى ازىرگە بەلگىسىز. قارجىنى يگەرۋگە قاتىستى جيىننىڭ جىل سوڭىندا وتكەنى دە تاڭداي قاقتىرماي قويمايدى. جانى مۇرنىنىڭ ۇشىنا تىرەلگەن شەنەۋنىكتەر جىلدىڭ سوڭىندا نە ايتسىن؟ وعان دەيىن دە باقىلاۋدى كۇشەيتۋ كەرەك پە ەدى؟
قالاي الىپ قاراساق تا, ءوڭىر ءۇشىن بولىنگەن قوماقتى قاراجات ەسەبىنەن ساپالى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ كەرەك. الايدا بىزدە جاعداي باسقاشا بولىپ تۇرعان سەكىلدى. قالاي دەسەك تە جەرگىلىكتى شەنەۋنىكتەردىڭ ءوز جۇمىسىنا سالعىرت قارايتىنىن جىل سوڭىندا انىق بايقاپ وتىرمىز. بيىل بۇل احۋال وزگەرەر مە ەكەن؟ كىم ءبىلسىن...
جامبىل وبلىسى
