كەشە قازاقستان پرەزيدەنتى جانىنداعى مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسىندا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ەرالى توعجانوۆتىڭ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى قۋانىش سۇلتانوۆتىڭ, استانا قالاسىنداعى «وبەرەگ» ۋكرايندار قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ ءتورايىمى تامارا شيرمەردىڭ قاتىسۋىمەن اسسامبلەيا جىلىنا ارنالعان جيىن ءوتتى. شارا بارىسىندا قۋانىش سۇلتانوۆ پەن تامارا شيرمەر «قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ 20 جىلدىق تاريحى» تاقىرىبىندا ءدارىس وقىدى.
جيىندا ءسوز العان ەرالى توعجانوۆ بيىل ەل تاريحىندا ءمان-ماعىناسى تەرەڭ وقيعالار ۇيىمداستىرىلاتىنىن, بۇعان حالىق بولىپ اتسالىسۋ قاجەتتىگىن جەتكىزدى. اينالامىزدا بولىپ جاتقان كوپ جاعدايدى بىلەسىزدەر. ونىڭ ىشىندە حالىقارالىق جاعدايلاردى. دەمەك, وسىنداي كەزەڭدە ىشكى ساياساتى مىقتى ەلدىڭ عانا سىرتقى ساياساتى دا مىقتى بولادى. ال ىشكى ساياساتىمىز مىقتى بولۋ ءۇشىن حالقىمىز ءبىر بولا ءبىلۋى كەرەك. وسى ورايدا, ياعني اسسامبلەيا جىلى اياسىندا ءتۇرلى كەزدەسۋلەر وتكىزىلەدى. بۇلاردىڭ بارلىعى جايدان-جاي ەمەس, دەدى قحا توراعاسىنىڭ ورىنباسارى. وسىلاي دەي كەلە, ول اسسامبلەيانىڭ تاريحىنا دا قىسقاشا توقتالىپ ءوتتى. سونداي-اق, ۋكراينادا ءدال قازىرگىدەي شيەلەنىستى جاعدايلار ورىن الادى دەپ ەشكىمنىڭ دە ويلاماعانىن كولدەنەڭ تارتتى. مىنە, وسىنداي جاعدايلاردى ۇنەمى نازاردا ۇستاپ وتىرۋىمىز كەرەك. بىزدەگى تۇراقتىلىق پەن بىرلىكتىڭ, كەلىسىمنىڭ ارقاسىندا مەملەكەت ءوزىنىڭ دامۋىنا العىشارت جاساي ءبىلدى. وعان 1995 جىلى قۇرىلعان قحا-نىڭ قوسقان ۇلەسى زور. ءبىز جۇرتشىلىققا ونىڭ ماڭىزىن ءاردايىم جەتكىزىپ, ءتۇسىندىرىپ وتىرۋىمىز كەرەك, دەدى بۇل ورايدا ەرالى لۇقپان ۇلى.
قۋانىش سۇلتانوۆ: «بيىلعى جىلى ءبىرىن-ءبىرى جالعاستىرىپ, ءبىرىن-ءبىرى تولىقتىراتىن اۋقىمدى شارالار وتەدى. ولار ءبىر جاعىنان, مەرەكەلىك شارالار, ەكىنشى جاعىنان, قوعامدىق, مەملەكەتتىك, حالىقتىڭ رۋحاني, سانالىق ءوسىپ-وركەندەۋ ءداۋىرىنىڭ كورسەتكىشتەرى. سوندىقتان, ەلباسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا, بارلىق سالادا وسى وقيعالارعا دايىندىقتار ءجۇرىپ جاتىر. بۇل ءوز-ءوزىمىزدى تانۋىمىزعا سەپ بولادى. بۇل مەملەكەتىمىزدىڭ قانداي جولدارمەن ءجۇرىپ كەلە جاتقاندىعىن, ۇلتىمىزدىڭ قانشالىقتى دەڭگەيدە وسكەندىگىن, كىمنىڭ كىم ەكەنىن بىلۋگە دە سەپ بولادى. مەملەكەتتى جاسايتىن قوعامنىڭ ءاربىر مۇشەسى. ءبىز مەملەكەتىمىزدىڭ جاڭا زامانداعى ىرگەتاسىن جاساپ, ۇلتىمىزدىڭ وسۋىنە, ەل الەۋەتىنىڭ قۋاتتانۋىنا ءبارىمىز مۇددەلەس بولۋىمىز كەرەك», دەدى.
وسىلاي دەي كەلە, ق.سۇلتانوۆ اسسامبلەيانىڭ قۇرىلۋ كەزەڭدەرى جونىندە بايانداپ بەردى. كەز كەلگەن شەشىم, ونىڭ ءىشىندە ەلباسى دەڭگەيىندەگى تاريحي شەشىمدەر ۇلكەن پىكىر الىسۋلاردان وتكەن. ول كەزىندە جاريا بولماعان, قازىر دە سولاي. قازىر مەملەكەتتىڭ تاعدىرىنا قاتىستى ماسەلەلەر بولسا, ونى پرەزيدەنت سول ماسەلەگە وكىلەتتى ازاماتتارمەن, ماماندارمەن بىرنەشە رەت ساراپتاي وتىرىپ, شەشىم جاساپ جاتادى. ال ەگەر شەگىنىس جاساپ, 1991 جىلدى ەسكە الاتىن بولساق, ول كەزەڭدى بۇگىنگى كۇنمەن سالىستىرۋعا كەلمەيدى. ول كەزدەگى ۇدەرىستەردىڭ ءوزى دە باسقاشا ەدى. الايدا سول كەزدىڭ وزىندە حالىقتىڭ تىنىشتىعى مەن بىرلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى كوپ ايتىلاتىن. ەگەر دە بىرلىك بولماسا, ىشكى تۇراقتىلىق بولماسا, قانداي دا ءبىر رەفورما تۋرالى ءسوز قوزعاۋدىڭ ءوزى ارتىق. بۇل جايىندا ءار كۇن سايىن مەملەكەت باسشىسى ايتىپ كەلەدى. قازاقستان – كوپەتنوستى ەل. ال وسىنداي ەلدە كەز كەلگەن جاعداي كەز كەلگەن ءساتتە ۋشىعىپ كەتۋى ابدەن ءمۇمكىن. دەمەك, وسىدان-اق قحا-نىڭ ءرولى قانداي بولاتىنى ايقىندالا تۇسەدى. ءبۇگىندە بۇل ينستيتۋتتىڭ قوعامدىق كەلىسىمدى وزەك ەتكەن يدەياسى عانا ماڭىزدى بولىپ وتىرعان جوق, ونىڭ مەملەكەتتىڭ قۇرىلىمىنا ىقپال-اسەرى دە جىل وتكەن سايىن ارتىپ كەلەدى, دەدى ق. سۇلتانوۆ.
سونداي-اق, شاراعا قاتىسۋشىلار ەتنوسارالىق جانە قوعامدىق كەلىسىمنىڭ قازاقستاندىق مودەلىن جان-جاقتى ناسيحاتتاۋ باعىتىندا ءالى دە جۇمىستار جۇرگىزۋ قاجەتتىگىن ايتتى.
ءلايلا ەدىلقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان».
