ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ بيىلعى ون ءبىر ايداعى ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك دامۋى تۋرالى مالىمەت تە وسى ويدى ناقتىلاي تۇسەدى.
بيىل نەگىزگى ماكروكورسەتكىشتەردىڭ وڭ ناتيجەسىنە قول جەتكىزە العان وڭىردە وڭدەۋ ونەركاسىبى, تۋريزم, كولىك جانە لوگيستيكا, شاعىن جانە ورتا بيزنەس, اگروونەركاسىپ سالالارى دامۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارى بولىپ تابىلادى. بۇل باعىتتار ايماقتىڭ دامۋىندا قوزعاۋشى كۇش بولسا, ول باعىتتاردىڭ ءوزىن نىعايتۋ ءۇشىن وڭىرگە ينۆەتيتسيا تارتۋدىڭ ماڭىزى زور. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايماق باسشىلارىنىڭ الدىنا قويىپ وتىرعان نەگىزگى تاپسىرمالارىنىڭ ءبىرى دە وسى – ينۆەستيتسيا تارتۋ. بۇل تۇرعىدا ماڭعىستاۋ وبلىسىندا ينۆەستيتسيا تارتۋ جۇمىستارى قارقىندى ءجۇرىپ جاتىر دەي الامىز, ويتكەنى سوڭعى بەس جىلدا وبلىسقا 4 ترلن تەڭگەگە جۋىق ينۆەستيتسيا تارتىلدى.
وڭىردە 2024-2026 جىلدار ىشىندە ەكونوميكانىڭ ءتۇرلى سالاسىندا قۇنى 666 ملرد تەڭگەگە 42 ينۆەستيتسيالىق جوبانى ىسكە اسىرۋ جوسپارلانعان. بۇل 1 800 جۇمىس ورنىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, ال بيىل 14 جوبا ىسكە قوسىلىپ, ناتيجەسىندە 435 جاڭا تۇراقتى جۇمىس ورنى قۇرىلدى.
«الداعى ۋاقىتتا ءوڭىرىمىزدىڭ بارلىق باعىتتاعى الەۋەتىن پايدالانا وتىرىپ ينۆەستيتسيالىق قۇنى 27 ترلن تەڭگە بولاتىن 8 ءىرى جوبانى اشۋ جوسپارلاندى. ايگىلى «SVEVIND» نەمىس-شۆەد كومپانيالار توبى جىلىنا 2 ملن توننا جاسىل سۋتەگى ءوندىرىپ, ء ونىمىن ەكسپورتقا شىعاراتىن جەل مەن كۇننەن توق الىپ, جينالعان ەنەرگيانى جاسىل سۋتەگىگە اينالدىراتىن ءىرى زاۋىت سالادى. ەلىمىزدە تەڭدەسى جوق بۇل جوبا ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتىپ, الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى شەشۋگە ۇلكەن سەپتىگىن تيگىزبەك. سونداي-اق جىلىنا 4 ملن توننا مۇناي وندىرىلەتىن «قالامقاس-تەڭىز, حازار, اۋەزوۆ» كەن ورىندارىن يگەرۋ دە ءوڭىر ەكونوميكاسىنا تىڭ سەرپىلىس بەرەتىن بولامىز.
اممياك-كارباميد كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى, قۇبىر شىعاراتىن زاۋىت, جاڭاوزەن قالاسىندا جاڭا گاز وڭدەۋ زاۋىتى, كاسپي تەڭىزى اكۆاتورياسىندا كەمە جاساۋ ۆەرفى, سۇيىتىلعان تابيعي گاز وندىرەتىن زاۋىت پەن كونتەينەرلىك حاب سالۋ سىندى ءىرى جوبالاردى ىسكە اسىرۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. بۇل جوبالاردا قۇرىلىس كەزىندە 8 مىڭ, ىسكە قوسىلعاننان كەيىن 4 مىڭ تۇراقتى جۇمىس ورىندارى اشىلادى», دەدى ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ اكىمى نۇرداۋلەت قيلىباي.
«اشىق اسپان استىنداعى مۇراجاي» اتانعان ماڭعىستاۋ وڭىرىندە ءتۋريزمدى دامىتۋ – باسىم باعىتتاردىڭ ءبىرى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا ساي, ماڭعىستاۋدا تۋريزم سالاسىن دامىتۋدىڭ كەشەندى جوسپارى جاسالعان. ايماق باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, 2024 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا وڭىرگە شەت ەلدەر مەن ەل ايماقتارىنان 367 مىڭ تۋريست كەلىپ 15,2 ملرد تەڭگەگە جۋىق قىزمەت كورسەتىلگەن, بۇل وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 20% وسىمگە يە.
وڭىردە ءتۋريزمدى دامىتۋ ءۇشىن اقتاۋ قالاسىنداعى «جىلى جاعاجاي» اۋماعىندا ينۆەستيتسيالىق قۇنى 100 ملرد تەڭگە بولاتىن 11 جوبانى جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلانعان. بۇل جوبالاردىڭ بىرقاتارى 2027 جىلعا دەيىن جوسپارلانعان بولسا, بيىل 8,5 ملرد تەڭگەگە 3 جوبا ىسكە قوسىلدى. سونداي-اق «كەندىرلى» كۋرورتتىق ايماعىنىڭ پوتەنتسيالىن ودان ءارى دامىتۋ - پرەزيدەنت جولداۋىندا ايتىلعان ماسەلە. قازىرگى تاڭدا باس جوسپارى ازىرلەنگەن كۋرورتتىق ايماقتا ماڭعىستاۋ وبلىسى باسشىلىعىنىڭ قولداۋىمەن ءداستۇرلى جاعاجاي مەن ەكوتۋريزمنەن بولەك «ويىن-ساۋىق ءتۋريزمى» سياقتى قوسىمشا باعىتتى دامىتۋ قولعا الىنىپ جاتىر.
بۇگىنگى ماڭعىستاۋ اۆتوموبيل جولدارىنىڭ ساپاسىمەن ماقتانا الادى. ياعني, ءوڭىر جەرگىلىكتى ماڭىزداعى اۆتوموبيل جولدارىنىڭ 96%-ى جاقسى جاعدايدا بولۋىمەن رەسپۋبليكا بويىنشا ىلگەرى دەڭگەيگە ىلىكتى. بۇل ناتيجەمەن توقتاپ قالماي, قازىرگى تاڭدا ايماقتا 215 شاقىرىمدى قامتيتىن 12 اۆتوموبيل جولىن سالۋ جانە قايتا جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. باعزىدا «جىبەك جولىنىڭ» ۇلى دالاسى, كەشە «توعىز جولدىڭ تورابى» اتانعان ماڭعىستاۋدىڭ ترانزيتتىك الەۋەتى ءالى دە زور. جىل باسىنان بەرى اقتاۋ, قۇرىق پورتتارى جانە سولتۇستىك تەرمينال ارقىلى 6,8 ملن توننا جۇك تاسىمالدانعان, وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا ءوسىم 3,5 پايىز.
«بۇگىندە جەكە ينۆەستور قارجىسىنا قۇرىق پورتىندا «سارجا» كوپ فۋنكتسيونالدى تەڭىز تەرمينالىنىڭ قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر. اقتاۋدا تمد ەلدەرىندە تەڭدەسى جوق, ينۆەستيتسيالىق قۇنى 1 ملرد دوللار تۇراتىن ءىرى اۋە حابىن قۇرۋ باستاماسى ۇكىمەتتەن قولداۋ تاپتى. اۋە حابى ىسكە اسقاندا اقتاۋ - ورتالىق ازياداعى اۋە جۇك تاسىمالىنىڭ ورتالىعىنا اينالاتىن بولادى», دەگەن ن.قيلىباي وڭىردەگى قوعامدىق كولىكتەردى جاڭعىرتۋ ماسەلەسىنە توقتالدى. شىندىعىندا اقتاۋ كوشەلەرى عانا ەمەس, اۋدان ورتالىقتارىنىڭ وزىندە زاماناۋي اۆتوبۋستار جولاۋشىلار تاسىمالىمەن اينالىسىپ, بىرنەشە باعىتقا اۆتوبۋس قاتىناسى جولعا قويىلدى. سونىڭ ءبىرى – كەشە عانا بەكەت اتا باسىنا زيارات ەتۋشىلەردى تاسىمالداۋ ءۇشىن ارنايى جانە العاش رەت جاڭا باعىتتىڭ اشىلۋى تۇرعىنداردى قۋانتتى. وبلىس اكىمىنىڭ ايتۋىنشا, اقتاۋ قالاسىنا 91 دانا جولاۋشى اۆتوبۋسى ساتىپ الىنىپ, ناتيجەسىندە قالا اۆتوبۋسىنىڭ پاركى 100%-عا جاڭارتىلدى. جاقسى ءۇردىستى جالعاستىرىپ ساتىپ الىنۋى جوسپارلانعان 120 اۆتوبۋستىڭ 70-ءى وبلىسقا جەتكىزىلدى, كەلەر جىلدىڭ اقپان ايىندا قالعان 50 دانا اۆتوبۋستىڭ كەلۋىمەن ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ اۆتوبۋس پاركى 97%-عا دەيىن جاڭارتىلادى.
ماڭعىستاۋداعى ماڭىزدى سالالاردىڭ ءبىرى - اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى.
«بيىل 34,5 ملرد تەڭگەگە جۋىق ءونىمى ءوندىرىلدى. ونىڭ ىشىندە مال شارۋاشىلىعىندا ءونىم شىعارۋ كولەمى 31%-عا كوبەيدى. ينۆەستيتسيا كولەمى 4 ملرد تەڭگە بولاتىن ازىق-ت ۇلىك ساقتاۋ قويماسى قولدانىسقا بەرىلدى.
كەلەر جىلى قۇنى 3,5 ملرد تەڭگە بولاتىن جۇمىرتقا مەن قۇس ەتىن وندىرەتىن كاسىپورىن جانە جىلىجاي كەشەنىن ىسكە قوسۋ جوسپارلانىپ وتىر.
قاراقيا اۋدانىندا پيلوتتىق جوبا رەتىندە 3300 ءتۇپ ءزايتۇن اعاشى ەگىلدى. كۇتكەن ناتيجەگە قول جەتكىزسەك, بۇل جوبانى ودان ءارى دامىتۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز.
جالپى مەملەكەتتىك قولداۋلار ەسەبىنەن ماڭعىستاۋ وبلىسى بويىنشا اگروونەركاسىپتىك كەشەنىن دامىتۋ جونىندەگى جول كارتاسىنا سايكەس, 2024-2026 جىلدارى 15 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 10 ينۆەستيتسيالىق جوبا ىسكە اسىرىلاتىن بولادى. بۇل ءوز كەزەگىندە ىشكى نارىقتى بىرتىندەپ جەرگىلىكتى ءارى تابيعي ونىمدەرمەن تولتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. 2025 جىلى قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى ينۆەستورلارىمەن بىرلەسىپ, ماڭعىستاۋ اۋدانىندا جالپى قۇنى – 2,2 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن «تۇيە ءسۇتىنىڭ قۇرعاق ۇنتاعى زاۋىتىن سالۋ» جوباسىن ىسكە اسىرۋدى جوسپارلادىق. زاۋىت تولىق ىسكە اسقان جاعدايدا جىلىنا 1 440 توننا تۇيە ءسۇتى وڭدەلەدى جانە 65 جاڭا جۇمىس ورنى قۇرىلاتىن بولادى», دەدى اكىم.
ماڭعىستاۋدا سوڭعى 30 جىلدان بەرى توقتاپ قالعان بالىق شارۋاشىلىعىنىڭ جانداناتىنى دا تۇرعىندار ءۇشىن ماڭىزدى جاڭالىق. قازىرگى تاڭدا ايماقتا بالىق وسىرۋمەن اينالىساتىن 3 كاسىپورىن بيىل 11 ايدا 45,5 توننا بەكىرە تۇقىمداس جانە جايىن بالىقتارىن ءوسىردى, 2025 جىلى 286 تونناعا جەتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىر. بالىق شارۋاشىلىعىن قايتا جاڭعىرتۋ ءۇشىن بىرقاتار ينۆەستورلار تارتىلىپ, كاسپيدەن بالىق اۋلايتىن زاماناۋي كەمەلەر ساتىپ الىندى, ناتيجەسىندە 2025 جىلى تەڭىزدەن 20 مىڭ تونناعا دەيىن بالىق اۋلاۋ مەجەلەندى. اتالعان شارۋاشىلىققا قاتىستى 2025-2027 جىلدارى قۇنى 12 ملرد تەڭگە بولاتىن 8 ينۆەستيتسيالىق جوبانى ىسكە اسىرۋ كوزدەلىپ وتىر.
شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ءوڭىر ەكونوميكاسىنداعى ۇلەسى جىل ساناپ ءوسىپ كەلەدى. 2024 جىلدىڭ 1 جەلتوقسانىنا دەيىن شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك نىساندارى 1 ترلن تەڭگەنىڭ ءونىمىن شىعاردى جانە اتالعان سالا بويىنشا147 400 ادام جۇمىسپەن قامتىلدى. بيىل كاسىپكەرلىكتى قولداۋدىڭ بىرىڭعاي كەشەندى باعدارلاماسى شەڭبەرىندە بولىنگەن 17,5 ملرد تەڭگەگە 1231 جوباعا قولداۋ كورسەتىلىپ, اتالعان باعدارلامامەن الەۋمەتتىك كاسىپكەرلەردىڭ 20 جوباسىنا 100 ميلليون تەڭگە كولەمىندە مەملەكەتتىك گرانت بەرىلدى.
ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبىرى – ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ, تۇراقتى جىلۋمەن قامتۋ بولسا, ءبىرى – اۋىز سۋ ماسەلەسى.
«اقتاۋ قالاسىنداعى ينجەنەرلىك جەلىلەردىڭ 82% توزعان. بۇل ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن بيىل قالانىڭ 25 شاعىن اۋدانىندا ۇزىندىعى 919 شاقىرىمدى قۇرايتىن ينجەنەرلىك جەلىلەرگە جاڭعىرتۋ جۇمىستارى باستالدى. جوسپارعا سايكەس جوندەۋدىڭ 1-ءشى كەزەڭىندە 2026 جىلعا دەيىن جالپى قۇنى – 20 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 19 جوبا ىسكە اسىرىلادى. بۇگىنگى كۇنى قالانىڭ تومەنگى 6 شاعىن اۋدانىندا 60 شاقىرىم سۋ قۇبىرى مەن كارىز جەلىلەرىن جاڭعىرتۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر, ناتيجەسىندە توزۋ دەڭگەيى 82-دەن 73 پايىزعا تۇسەدى. تۇراقتى جىلۋمەن قامتۋ تۋرالى ايتار بولساق, وبلىستاعى 790 شاقىرىمدى قۇرايتىن جىلۋ جەلىلەرىنىڭ 60%-نىڭ توزىعى جەتكەن. ماسەلەنى شەشۋ ماقساتىندا 2024-2026 جىلدارى «ماەك» مەكەمەسىنە ءتيىستى 22 شاقىرىم ماگيسترالدىق جىلۋ قۇبىرىن جاڭارتۋ ءۇشىن جوبا جاساقتالىپ, بيىل ونىڭ تەڭ جارتىسى جاڭارتىلدى», دەدى وبلىس اكىمى ن.يگىلىك ۇلى.
ال اۋىز سۋ ماسەلەسىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن شەشۋ ءۇشىن 2025 جىلعا دەيىن قۋاتى 140,5 مىڭ تەكشە مەتردى قۇرايتىن 10 جوبانى جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلانعان جانە بۇل جۇمىستار مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءجىتى باقىلاۋىندا تۇر.
2024 جىلى ءوڭىردىڭ ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن قارجىلاندىرۋعا 211 ملرد تەڭگە قاراستىرىلدى. سوڭعى 3 جىلدا وڭىردە وقۋشىلار سانى 17 مىڭعا ارتىپ, مەكتەپ قاجەتتىلىگى پايدا بولدى. ماسەلەنى شەشۋ باعىتىندا بيىل, 6 510 ورىندىق 14 جەكەمەنشىك مەكتەپ, 4 800 ورىندىق 4 مەملەكەتتىك مەكتەپ اشىلدى, «جايلى مەكتەپ» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا وبلىستا 13 مەكتەپتىڭ قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر. وبلىستى دامىتۋدىڭ 2021-2025 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى جوسپارى شەڭبەرىندە مۇنايلى اۋدانىندا 150 توسەكتىك اۋداندىق ورتالىق اۋرۋحانانىڭ قۇرىلىسى, جاڭاوزەن قالاسىنىڭ «كەندىرلى» اۋىلىندا دارىگەرلىك امبۋلاتورياسىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ كەلەدى جانە شەتپە, تاجەن, قۇرىق اۋىلدارىندا العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەك كورسەتەتىن نىساندار سالىنىپ جاتىر, بيىل وبلىستىق جەدەل جاردەم ستانتسياسىنا 5 دانا رەانيموبيل تابىستالدى.
ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ اكىمى ن.قيلىباي وڭىردەگى وزەكتى ماسەلە سانالاتىن ەسكى تەمىرجول ۆوكزالىن رەكونسترۋكتسيالاۋ جۇمىستارىن ۇكىمەت قولداعاندىعىن, ەندى جوندەۋ-جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جۇرگىزەلىتىندىگىن, ناتيجەسىندە ۆوكزال تاۋلىگىنە 2,5 مىڭ جولاۋشىنى قابىلداي الاتىن الەۋەتكە يە بولاتىندىعىن, سونداي-اق 2025 جىلى اقتاۋ قالاسى تۇركى الەمىنىڭ مادەني استاناسى رەتىندە دايىندىقتى جان-جاقتى جۇرگىزىپ جاتقانىن, اياسىندا الۋان ماڭىزدى ءىس-شارالاردىڭ وتەتىندىگىن, ول ءىس-شارالار ءۇشىن جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 2 ملرد-تان استام قارجى قارالعانىن جەتكىزدى.
ماڭعىستاۋدىڭ بولاشاعى ءۇشىن جوسپارلانعان جارقىن جوبالار از ەمەس. جۋىردا ۇكىمەتتە وتكەن ماڭعىستاۋ وبلىسىن دامىتۋعا ارنالعان جيىندا 2027 جىلعا دەيىن تۋريستىك كلاستەردى دامىتۋعا باعىتتالعان 167 ملرد تەڭگەنىڭ 14 ءىرى جوباسىن ىسكە اسىرۋ جوسپارلاندى. ءوڭىردى, اقتاۋدى دامىتۋعا, تۇرعىنداردىڭ الەۋمەتتىك الەۋەتىن ارتتىرۋعا قاجەتتى جوبالار ءۇشىن قۋانامىز.
ماڭعىستاۋ وبلىسى
