ماسەلەن, بۇگىنگى تاڭدا قازاقستاننىڭ حالىقارالىق پروتسەستەردەگى ءرولىن ايتاتىن بولساق, ءبىرىنشى كەزەكتە ەلىمىزدىڭ يادرولىق قارۋدان باس تارتۋ يدەيالارىن ىلگەرىلەتۋدەگى كوشباسشى مەملەكەت ەكەنىن اتاپ ءوتۋ كەرەك. بۇل باعىتتاعى باستامالاردى ەلىمىز تەك بيىك مىنبەرلەردەن ايتىپ جۇرگەن جوق. سونىمەن قاتار ەل اۋماعىندا ماگاتە كومەگىمەن تومەن بايىتىلعان ۋران ورتالىعىن قۇرۋعا نيەت ءبىلدىردى. ناتيجەسىندە بۇگىندە شىعىس قازاقستاندا ماگاتە-ءنىڭ تومەن بايىتىلعان ۋران بانكى ورنالاسقان. بۇل جاھاندىق يادرولىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋداعى ماڭىزدى قادام دەپ ايتۋعا بولادى.
ودان كەيىن حالىقارالىق قاقتىعىستاردى رەتتەۋگە مەدياتور رەتىندە ەلىمىز بەيبىت باستامالاردى ىلگەرىلەتىپ كەلەدى. بۇل تۇرعىدان العان كەزدە ءبىز الماتىدا وتكەن يران ماسەلەسى بويىنشا الماتى راۋندتارى, استانادا وتكەن سيريا ماسەلەسى بويىنشا سيريا راۋندتارىن جۇرگىزدىك. ەندى قازىر سيرياداعى جاعدايدىڭ ۋشىعۋىنا وراي قازاقستان تۇركيا, رەسەي, يران جانە سيريا وپپوزيتسياسى اراسىنداعى كەلىسسوزدەردىڭ الاڭى بولا الادى دەپ سەنىممەن ايتۋىمىزعا بولادى. ويتكەنى بۇعان دەيىنگى كەيستەر تابىستى, ناتيجەلى بولدى. بۇدان بولەك, مەملەكەت باسشىسى رەسەي مەن باتىس اراسىنداعى شيەلەنىستى باسەڭدەتۋگە ەكى تاراپپەن ارىپتەستىك قارىم-قاتىناستى ساقتاي الدى. قازىر كوپ جاقتى جانە ەكى جاقتى كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلىپ جاتىر. ونىڭ ءبىر دالەلى ەلىمىزگە قانشاما مەملەكەت باسشىلارى كەلىپ جاتىر. كەشەگى كۇنى وتكەن شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى, ودان بولەك ورتالىق ازيا مەملەكەتتتەر باسشىلارىنىڭ جۋىردا وتكەن وتىرىسىن – ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق قاۋىمداستىق, ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك كەلىسىمشارت كەزدەسۋلەرىن اتاۋعا بولادى. بۇل تەك كەزدەسۋ ءۇشىن جاسالعان جيىن ەمەس. شىن مانىندە مۇنى مەملەكەتىمىزدىڭ وسى باتىس پەن شىعىستى بايلانىستىرىپ وتىرعان قادامى دەپ ءبىلۋىمىز كەرەك. ءبىر جاعىنان بۇل – ءتۇرلى تاراپتاردىڭ دا, ەلىمىزدىڭ دە مۇددەسىن ەسكەرە وتىرىپ, بەيتاراپ كوپۆەكتورلى ساياساتتىڭ ناتيجەسى.
قازاقستان الەمدەگى كليماتتىق ماسەلەگە بەيجاي قاراپ وتىرعان جوق, ونى جاقسارتۋعا ۇلەسىن قوسىپ جاتىر, ەكولوگيالىق پروبلەمالاردى شەشۋگە بەلسەندى ارالاسىپ كەلەدى. بۇل – بۇگىنگى تاڭدا الەم بويىنشا كۇن تارتىبىندە تۇرعان ۇلكەن ماسەلە. مىسالى, ەلىمىزدە ارال تەڭىزىن قالپىنا كەلتىرۋگە بايلانىستى كوپتەگەن جۇمىس اتقارىلدى. ناتيجەسىندە قازىر ارالدىڭ سۋى كوبەيگەنىن كورىپ وتىرمىز.
تاعى ءبىر قاسيەتىمىز ءىرى دەرجاۆالار اراسىندا تەپە-تەڭدىكتى ساقتاۋ قابىلەتىمىز بار ەكەنىن ەرەكشە اتاپ وتەرلىك. بۇل, ارينە, ءبىزدىڭ گەوگرافيالىق ورنالاسۋ جاعدايىمىزعا بايلانىستى. دەسە دە, شەشۋشى فاكتور بۇل ەمەس. ءبىزدىڭ ەكى ستراتەگيالىق كورشىمىز رەسەي مەن قىتايدى العاندا وزگە ەلدەرمەن دە قارىم-قاتىناسىمىز تۇراقتى. رەسەي – قىتاي – باتىس اراسىنداعى تەپە-تەڭدىكتى ساقتاي وتىرىپ, ەلىمىز سىرتقى ساياساتتىڭ بىرەگەي مودەلىن ساقتاپ وتىر. ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشەلىگىمىز – وسىنىڭ ءبىر مىسالى. بۇل رەسەيمەن وڭىرلىك ينتەگراتسيانى بىلدىرەتىن بولسا, قازاقستان ء«بىر بەلدەۋ, ءبىر جول» باستاماسى ارقىلى قىتايمەن ەكونوميكالىق بايلانىستار ورناتتى, ياعني ەكونوميكالىق ءارتاراپتاندىرۋدىڭ ناقتى مىسالى.
سونىمەن قاتار ەلىمىز ماسكەۋمەن اراداعى تىعىز قارىم-قاتىناسقا قاراماستان رەسەيدىڭ بىرقاتار ارەكەتىن مويىنداماي, ۋكرايناداعى قاقتىعىستا ءوزىنىڭ ەگەمەندى كوپجاقتى كوزقاراسىن ساقتاپ وتىر. بۇل ەلىمىزدىڭ وزىندىك ۇلتتىق مۇددەلەرىنىڭ بار ەكەنىن جانە وعان باسىمدىق بەرەتىنىن كورسەتەدى. ەلىمىزدىڭ سىرتقى ساياساتىنىڭ ەرەكشەلىكتەرى وتە كوپ. ماڭىزدىسى – مۋلتيۆەكتورلىق ساياساتتى ۇستانۋى. بۇل كەز كەلگەن تەكەتىرەستەن, قاقتىعىستان اۋلاق بولىپ, حالىقارالىق ارەنادا بەدەلىن, ۇستانىمىن ساقتاۋعا مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. ويتكەنى قازىرگى گەوساياسي جاعدايدا ءبىر جاقتى قولداماي, ءوزىنىڭ بىرەگەي ساياساتىن جۇرگىزە ءبىلۋ ماڭىزدى. بۇل كەز كەلگەن ەلگە ءتان قاسيەت دەپ ايتا المايمىز. ال ەندى قازاقستاندا بۇل تۇرعىدا ءوزىنىڭ پراگماتيزم مەن بەيتاراپتىق ساياساتىن ۇستانىپ, ەرەكشەلىگىن كورسەتىپ كەلەدى. حالىقارالىق, ەكى ەل ارالىق قاقتىعىستاردا تاراپتاردىڭ قاي جاعىن بولسا دا اشىق قولداۋدان اۋلاق بولىپ, ەكى تاراپتى قاقتىعىستى توقتاتۋعا كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋ ارقىلى سەنىمدى دەلدال بولۋعا نيەت ءبىلدىرىپ وتىرمىز. مىسالى, رەسەيگە جاسالعان سانكتسيالىق قىسىمعا قاراماستان ماسكەۋمەن ەكونوميكالىق بايلانىستاردى قولداپ, ەۋرووداق, اقش-پەن قارىم-قاتىناستى بەلسەندى دامىتىپ وتىر. بۇل دەگەنىمىز – سىرتقى ساياساتىمىزدىڭ ەرەكشەلىگى.
بۇدان بولەك, ايماقتىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىندە ءوزىنىڭ كوشباسشىلىق ءرولىن اتقارىپ وتىر. قازاقستان شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى, تۇركى وداق ۇيىمى وڭىرلىك ينتەگراتسياداعى, ازيادا ءوزارا ءىس-قيمىل جونىندەگى كەلىسىمشارت الاڭى ارقىلى ەلىمىز وڭىرلىك ينتەگراتسيادا بەلسەندىلىك تانىتىپ ءجۇر. قورىتا كەلگەندە, قازاقستان – ءوزىنىڭ الەمدىك پروبلەمالارىن شەشۋگە بىرەگەي شەشىمىن ۇسىنا الاتىن, بەيتاراپ كۇش رەتىندە ورتا دەرجاۆانىڭ تولىققاندى جان-جاقتى مۇمكىندىكتەرى بار, كوپۆەكتورلىق ۇيلەسىمگە نەگىزدەلگەن مىنا جاھاندىق تۋربۋلەنتتىك جاعدايدا حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا بارىنشا ۇلەس قوسىپ كەلە جاتقان دامۋشى ەل.
قازبەك مايگەلدينوۆ,
ساياساتتانۋشى
