سۋرەتتى تۇسىرگەن – اسەت بيسەنعاليەۆ
بۇرىن كوپشىلىككە اتى-ءجونى بەيمالىم بولىپ كەلگەن گۇلزادا قالەلوۆا 2024 جىلى 26 اقپاندا الماتى قالالىق پروكۋراتۋراسىنىڭ شەشىمىمەن ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇربانى دەپ تانىلىپ, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 1993 جىلدىڭ 14 ساۋىردەگى «جاپپاي ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن اقتاۋ تۋرالى» زاڭى نەگىزىندە تولىق اقتالعان ەدى. 18 جاسقا تولماعان بويجەتكەننىڭ تاعدىرى تۋرالى «ورالىنا ورالماعان قىز» اتتى ماقالامىزدا تولىق ايتقانبىز.
بيىلعى تاۋەلسىزدىك كۇنى قارساڭىندا باتىر قىزدىڭ تۋعان جەرى اقجايىق اۋدانىندا «ەل باردا ەرلىك ۇمىتىلمايدى» اتتى تاقىرىپپەن بىرنەشە ءىس-شارا ءوتتى. اۋەلى اقجايىق اۋدانى اكىمىنىڭ ورىنباسارى ءزايلىم ءماجيتوۆا, «باتىس جەلتوقسان» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ جەتەكشىسى كۇنزيلا ماقسۇتوۆا, گۇلزادا نابيقىزىنىڭ تۋعان ءىنىسى مەرەكە ءنابي ۇلى, ولكەتانۋشى, تاريحشى, ارداگەر ۇستاز الدابەرگەن سارسەكوۆ, جەلتوقسانشىلار, زيالى قاۋىم وكىلدەرى, گۇلزادا نابيقىزىنىڭ تۋما-تۋىستارى, سىنىپتاستارى, اۋىلداستارى قابىل اۋىلىنا جينالىپ, قاھارمان قىزدىڭ قابىرىنە زيارات ەتتى. سودان كەيىن وسى اۋىلداعى تۇرعان ءۇيىنىڭ قابىرعاسىنا ەسكەرتكىش تاقتا ورناتىلدى. تاقتادا «بۇل ۇيدە 1969–1987 جىلدارى جەلتوقسان وقيعاسىنا قاتىسۋشى قاھارمان قىز, ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇربانى قالەلوۆا گۇلزادا نابيقىزى تۇردى» دەپ جازىلعان.
«گۇلزادا دا, ءبىز – ەكى ءىنىسى دە ءدال وسى ۇيدە دۇنيەگە كەلدىك. مىنا جەردە كىشكەنتاي سارايىمىز بولىپ ەدى. گۇلزادانىڭ سۇيەگى سوڭعى ساپارعا وسى جەردەن شىقتى», دەپ ەسكە الادى ءىنىسى مەرەكە قالەلوۆ. ول وسى جيىنعا قاتىسۋ ءۇشىن كوكشەتاۋ وبلىسىنان ارنايى كەلگەن ەكەن.
– بۇگىن – ءبىزدىڭ اقجايىق اۋدانى ءۇشىن ەرەكشە كۇن. سەبەبى تاۋەلسىزدىك مەرەكەسى جاقىنداپ كەلەدى. بۇل ءسوزدى ايتقان كەزدە وسى ۇعىمنىڭ ارتىندا قانشا ەڭبەك, قانشا تەر, قانشا قان جاتقانىن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. 1986 جىلى 16 جەلتوقساندا الاڭعا شىققان جاستارىمىزدىڭ كوكەيىندە ءبىر عانا تىلەك – قازاق ەلىنىڭ باسشىسى قازاق بولسىن دەگەن تالاپ بولدى. بۇل تالاي جىل توتاليتارلىق رەجىمدە ءومىر سۇرگەن حالىقتىڭ جانايقايى ەدى. وسىنداي جالىنداعان جاستاردىڭ قاتارىندا ءبىزدىڭ اۋىلداسىمىز, قايسار قىزىمىز, كۇنى بۇگىن باتىرىمىز گۇلزادا نابيقىزىنىڭ بولعانى – ءبىز ءۇشىن ماقتانىش. بۇگىن جەرلەستەرى, سىنىپتاستارى, جەلتوقسانشىلار – بارلىعى گۇلزادانىڭ تۇرعان ۇيىنە مەموريالدىق تاقتا ورناتۋدى ۇيعارعان ەكەن. ءبىز قوش الدىق. وسى ەگەمەندىكتىڭ اق تاڭىن جاقىنداتقان ءاربىر ازاماتتىڭ ەسىمىن ءبىز ماڭگى ەستە ساقتاۋعا ءتيىستىمىز. وسىنداي شاعىن اۋىلدان ەرجۇرەك باتىر قىز شىققانىنا ءبىز ءتاۋبا دەيمىز. مۇنىڭ بارلىعى اكەنىڭ قانىمەن, انانىڭ سۇتىمەن بەرىلەتىن تۋعان ەلگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىكتەن تۋعان ءىس ارەكەت دەپ تۇسىنەمىز, – دەدى ەسكەرتكىش تاقتانىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا ءسوز العان اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى ءزايلىم يساتايقىزى.
– وسىدان 26 جىل بۇرىن ويدا-جوقتا مەنىڭ قولىما گۇلزادانىڭ قىلمىستىق ءىسى تاپ بولماسا, بۇگىن وسىنداي جيىن بولماس پا ەدى؟ وبلىستىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىندە 30-جىلدارداعى «حالىق جاۋلارىنىڭ» قۇجاتتارىن قاراۋعا بارىپ, 1986 جىلى جەلتوقسان كوتەرىلىسىنە قاتىسقان قالەلوۆا گۇلزادا نابيقىزىنىڭ حاتتاماسى قولىما ءتيدى. ول حاتتامادا «الاڭعا نەگە شىقتىڭ؟», «جانىڭدا تاعى كىمدەر بولدى؟», «سەن كەڭەس وكىمەتىنە قارسىسىڭ با؟» دەگەن سۇراقتار بولدى. مەن سول جولى حاتتامانى وقىعانىم بولماسا, كوشىرمەسىن الا المادىم. ەسىك الدىندا وتىرعان ساقشى «بۇل قۇجاتتاردى بولمايدى» دەپ الىپ قالدى. بىراق قىزدىڭ اتى-ءجونى مەن مەكەنجايىن ەسىمە ساقتاپ الىپ, كەيىن قابىل اۋىلىنا گۇلزادانىڭ اتا-اناسىن ىزدەپ بارىپ تانىستىم. ەگەر سول قاعازعا تاپ بولماسام, گۇلزادا ءالى كۇنگە دەيىن بۇرىنعى جاماناتىمەن – «ماسكۇنەم», «ناشاقور», «جەڭىل جۇرىسكە سالىنعان» دەگەن جالامەن جۇرەر مە ەدى؟ گۇلزادانىڭ وسى جاماناتتان قۇتىلۋىنا سەبەپشى بولعانىما قۋانىشتىمىن. كەلە جاتقان تاۋەلسىزدىك مەرەكەسى قۇتتى بولسىن! ەندى ونداي زۇلمات كۇندەر قايتالانباسىن! – دەدى ارداگەر ۇستاز الدابەرگەن سارسەك.
بۇدان كەيىن قاھارمان قىزدى ەسكە الۋعا ارنالعان شارالار شوعىرى ءىلبىشىن اۋىلىنداعى قارشا ورتا مەكتەبىندە جالعاستى. جيىلعان قوناقتار مەكتەپ مۇراجايىنداعى جادىگەرلەرمەن, گۇلزادا قالەلوۆاعا ارنالعان بۇرىشپەن تانىستى. «جەلتوقسان جەبەسى» اتتى كەزدەسۋ كەشىندە ارداگەر ۇستاز الدابەرگەن سارسەك پەن «باتىس جەلتوقسان» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ جەتەكشىسى كۇنزيلا ماقسۇتوۆا اسەرلى ەستەلىكتەر ايتتى.
بۇدان كەيىن «ەل باردا ەرلىك ۇمىتىلمايدى» اتتى ءىس-شارالار اۋدان ورتالىعىندا جالعاستى. جەلتوقسانشىلار, زيالى قاۋىم وكىلدەرى سول كۇندەرى الاڭدا ازاپ شەككەن قازاق جاستارىنا اراشا تۇسكەن اقىن جۇبان مولداعاليەۆتىڭ ەسكەرتكىشىنە گۇل شوعىن قويدى. اۋداندىق مادەني-دەمالىس ورتالىعىندا وتكەن ادەبي-سازدى كەشتە جەرگىلىكتى ونەرپاز جاستار ساحنالىق كورىنىس كورسەتىپ, جەلتوقسان قاھارماندارىنىڭ ەرلىك ءىسىن پاش ەتتى. وسى كەشتە ولكەتانۋشى الدابەرگەن سارسەكتىڭ «انانىڭ اماناتى» اتتى كىتابىنىڭ تۇساۋى كەسىلدى. اۆتور «جازىقسىز جالا جابىلعان قىزىمدى جاماناتتان قۇتقارشى! «ماسكۇنەم» دەيدى. «ناشاقور» دەيدى. «جەڭىل جۇرىسكە سالىنعان» دەيدى. ولاي بولۋى مۇمكىن ەمەس!» دەپ زار ەڭىرەگەن گۇلزادانىڭ اناسى قالامپىردىڭ اماناتى ورىندالعانىن ايتتى. ءيا, قاھارمان قىز اقتالدى. وسى جيىندا تۋعان اۋىلىنداعى مەكتەپكە گۇلزادا نابيقىزىنىڭ ەسىمىن بەرۋ جونىندە ۇسىنىس ايتىلدى. بولاشاقتا ول دا جۇزەگە اسار. قاھارمان قىزدىڭ ەسىمى ەندى ەلىنە تانىلا بەرەرى انىق.
باتىس قازاقستان وبلىسى
