سوعىستىڭ باستالعانى تۋرالى سۋىق حابار قارساقبايعا سول كۇنى, 1941 جىلى 22 ماۋسىمدا جەتتى. سوعىستىڭ بولاتىنىن جانە ونىڭ جاقىن ۋاقىتتا باستالاتىنىن ەل-جۇرت سەزىپ جۇرسە دە, سوعىس باستالىپ قالدى دەگەن حابار حالىقتى قاتتى ۇرەيلەندىردى. سول كۇننەن باستاپ بارلىق ءومىر, تۇرمىس, ءتىرشىلىك سوعىس مۇقتاجىنا قاراي يكەمدەلدى.
قاسىم مىرزاتوۆ اسكەر قاتارىنا العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ شاقىرىلىپ, 1941 جىلدىڭ شىلدە ايىندا سوعىسقا اتتاندى دا, ەلگە 1946 جىلدىڭ جاز ورتاسىندا ورالدى. اسكەري شەنى كاپيتان, قىزمەتى باتالون كومانديرى بولىپ كەلەدى. سوعىستا ءتورت رەت جاراقاتتانعان.
قاسىم 1909 جىلى وسى كۇنگى ۇلىتاۋ اۋدانىنا قاراستى اۋماقتاعى بالاجەزدى وزەنىنىڭ بويىنداعى ارالكوڭ دەگەن جەردە ءومىرگە كەلدى. بۇل جەر بايان, قوسىم اتالارىنىڭ اتامەكەن قىستاعى بولاتىن. قاسىمنىڭ اكەسى بايسالبايدىڭ ەكى ۇلى بولعان. ونىڭ ۇلكەنى – مىرزات, كىشىسى – قوڭىر.
قوڭىر 1910 جىلى سىرقاتتانىپ قايتىس بولعاندا, ونىڭ پەرزەنتى قاسىم ءبىر جاسقا تولار-تولماس ءسابي ەكەن. وسى سەبەپتەن قاسىمدى اكەسىنىڭ اعاسى مىرزات ءوزىنىڭ قامقورلىعىنا الىپ ءوز بالالارى جاقان, دايار, شاجايمەن بىرگە تاربيەلەيدى. قاسىم فاميلياسىنىڭ مىرزاتوۆ بولىپ كەتۋى سودان.
قاسىم مەن اعالارىنىڭ ەڭبەك جولى قارساقبايدان باستاۋ الادى. قارساقباي وڭىرىندە مىس قورىنىڭ بارىن انىقتاعان اعىلشىندار وسى جەردە ونەركاسىپتىك كەشەن سالا باستايدى. بۇل ءۇشىن جەزقازعاندى, قارساقبايدى, بايقوڭىردى جالعاستىراتىن ۇزىندىعى 120 شاقىرىم تار تاباندى تەمىرجول سالادى.
قاسىم مەن اعالارى جاقان, دايار, شاجاي جۇمىستى وسى تار تاباندى تەمىرجولدا باستايدى. قاسىم پاروۆوزعا وت جاعۋشى, كەيىنىرەك پاروۆوز ءماشينيسىنىڭ كومەكشىسى, ماشينيست بولىپ 1937 جىلعا دەيىن ىستەيدى, ستاحانوۆشى اتاندى. ءوز بەتىنشە وقىپ, ءبىلىمىن تولىقتىرادى. 1937 جىلى قاراعاندى وبلىستىق كومسومول كوميتەتىنىڭ پلەنۋمىندا ول وبلىستىق كوميتەتتىڭ جۇمىسشى-جاستار ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولىپ سايلاندى.
بۇل ساياسي رەپرەسسيانىڭ قاھارىنا ءمىنىپ تۇرعان جىلدارى بولاتىن. سونىڭ سالدارىنان وبلىستىڭ باسشى پارتيا, كومسومول قىزمەتكەرلەرى دۇركىن-دۇركىن وزگەرىپ, ءبىرازى «حالىق جاۋى» بولىپ ايدالىپ كەتىپ جاتادى. قاسىم 1939 جىلى قارساقباي زاۋىتىنىڭ كاسىپوداق كوميتەتىنىڭ توراعاسى قىزمەتىنە كەلەدى. ول تۇس قارساقباي مىس قورىتۋ زاۋىتىنىڭ كۇشەيگەن كەزى ەكەن. زاۋىتتا مىقتى ۇجىم قالىپتاسىپ, رەسپۋبليكانىڭ العاشقى قازاق جۇمىسشىلارى كوزگە تۇسە باستايدى.
1941 جىلى ۇلى وتان سوعىسى باستالىسىمەن, كوپتەگەن ازاماتتار اسكەر قاتارىنا شاقىرىلدى. قاسىم وفيتسەرلىك قىسقاشا كۋرستى ءبىتىرىپ, سوعىسقا لەيتەنانت شەنىندە, ۆزۆود كومانديرى بولىپ كىرىسەدى. ودان كەيىن روتا كومانديرى, اقىرىندا باتالون كومانديرى بولادى. الدا ايتقانىمىزداي كاپيتان اتاعىمەن سوعىستى اياقتاعان قاسىم مايدانداعى ەرلىگى ءۇشىن وردەندەرمەن, مەدالدارمەن ماراپاتتالدى. ونىڭ ىشىندە قىزىل جۇلدىز, وتان سوعىسى جانە جاۋىنگەرلىك قىزىل تۋ وردەندەرى بار.
سوعىس جىلدارى قاسىمنىڭ وتباسى – ايەلى زاكەن, بالالارى سەيىتبەك پەن مارات ەل-جۇرتپەن بىرگە اۋىر تۇرمىستى باستان كەشەدى. قاسىم سوعىستىڭ باسىنان اياعىنا دەيىن بولادى. ەلگە امان ورالعان قاسىم العاشىندا قارساقباي تەمىرجولىنىڭ قوزعالىس ءبولىمىنىڭ باستىعى بولىپ جۇمىسقا كىرىسەدى. كەيىن سول قارساقباي تەمىرجولىنىڭ باسقارۋشىسى بولادى. بۇل جىلدارى وسى تەمىرجولعا سوعىستان ورالعان ءبىراز ازاماتتار كەلىپ ورنالاسادى. ولاردىڭ قاتارىندا جانگەر جاناسوۆ, حاتشىسى تاڭاتار مىقتىباەۆ, مۇقاي زۇلقاشەۆ, نۇرعازى تاڭقىباەۆ, قۇداباي دۇيىمقۇلوۆ, تاعى باسقالار بار.
1957 جىلى جاۋىنگەر قاسىم قارساقباي مىس زاۋىتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىنە تاعايىندالدى. ول وزىنە جۇكتەگەن جۇمىستى ۇلكەن ابىرويمەن اتقارادى. ونىڭ بەدەلى وتە جوعارى بولادى. ەل-جۇرتتىڭ قۇرمەتىنە بولەندى. اسىرەسە, قارساقباي زاۋىتىنا جاقىن جەردە ورنالاسقان بالاجەزدى ۇجىمشارى زاۋىتتىڭ تىكەلەي قامقورلىعىندا بولعان ەدى.
قاسىم ەل ىشىندە تەك قىزمەتىمەن عانا ەمەس, ءوزىنىڭ ازاماتتىق, ادامگەرشىلىك قارىم-قاتىناسى, باۋىرمالدىعىمەن دە سىيلى بولدى. ونىڭ كوپتەگەن قۇرداستارى, زامانداستارىمەن, تەتەلەس اعا-ىنىلەرى ازاماتتىڭ ەل ىشىندەگى ورنىن دا, قادىرىن دە ءالى كۇنگە ايتىپ ءجۇر. سول زامانداستارىنىڭ اراسىنان جانىباي ۇلى ءسۇيىنعازىنى, قوجاباي ۇلى ابدراحماندى, سومجۇرەك ۇلى باپاندى, جىلقايداروۆ اساندى, قۇرىمباەۆ ايتجاندى, تاڭقاۋوۆ جۇماعاليدى, سوعىستا وپات بولعان دوستارى دۇيسەنباي ۇلى قويشىبايدى, بايدەشوۆ جاقاندى اتاي كەتسەك, ارتىق بولماس دەيمىن.
قاسىم سوعىستان قايتىپ كەلگەننەن كەيىن قويشىباي دەگەن ۇلى ومىرگە كەلدى. بۇل زاكەن ەكەۋىنىڭ, جاقىندارىنىڭ ۇلكەن قۋانىشى ەدى. پەرزەنتتىڭ ازان شاقىرىپ قويىلعان, قۇجاتتاعى اتى سەيىتقاسىم. قويشىباي دەپ اتانىپ كەتۋى قاسىمنىڭ ءوز قۇرداسى, سوعىستا وپات بولعان دوسى دۇيسەنباي ۇلى قويشىبايدى ەستە ساقتاۋعا ارنالعان.
قاسىم الپىسقا تايانعان كەزدە دەنساۋلىعى سىر بەرە باستادى. بۇل سوعىس كۇندەرىنىڭ, بىرنەشە رەت العان جاراقاتتاردىڭ سالدارى ەدى. ءسويتىپ, 1969 جىلدىڭ تامىز ايىندا قايتىس بولدى. بۇكىل قارساقباي, جەزقازعان توڭىرەگى بولىپ قاسىمدى قۇرمەتپەن سوڭعى ساپارعا شىعارىپ سالدى. ءوزى كەتكەنىمەن, ونىڭ اتى, سىڭىرگەن ەڭبەگى ەل-جۇرتتىڭ ەسىندە. قاسىمنىڭ ارتىندا قالعان ۇرپاعى ۇلاعاتتى بولىپ ءوستى. بالالارى مارات, قويشىباي, نەمەرەلەرى سەرىك, قارلىعاش, ساۋلە, بەرىك, ايبار, شوبەرەلەرى اكەسىن, اتاسىن, باباسىن ۇلگى تۇتىپ, سونىڭ ءومىر جولىن جالعاستىرىپ كەلەدى. بۇل سوعىستا دا, ەڭبەكتە دە الدىڭعى شەپتەن كورىنگەن اسىل ازاماتتىڭ ابىرويىن اسىرىپ, بەدەلىن بيىكتەن كورسەتىپ كەلەدى.
جاھانشا جاناس ۇلى,
سوعىس جانە ەڭبەك ارداگەرى.
سۋرەتتەردە: ق.مىرزاتوۆ; ق.مىرزاتوۆ اناسى كەنىشپەن.
