جۋىردا بولات ەشماعامبەتوۆتىڭ بىلتىر جارىق كورگەن «ءوز-وزىممەن اڭگىمە» اتتى كىتابى قولىما ءتيدى. بەلگىلى شاحتەر, ساران قالاسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتىنىڭ قالىڭ شىعارماسىن وقىپ شىققانداعى ماقساتىم, ونىڭ تۋعان اعاسى عازيز تۋرالى جاڭا دەرەكتەرگە كەزىگەمىن بە دەگەن وي ەدى. ولاي بولمادى. بولات اعامىز ءوزىنىڭ وندىرىستىك ورتاسى, ارالاس-قۇرالاستارىنىڭ تىنىس-تىرشىلىگى, قوعامدىق قاتىناستاردان وربىگەن پايىمدارىنان تولعانىس تۋدىرعان ەكەن. وقيعالار جەلىسى وزىنە تارتىپ تۇراتىن كىتاپتىڭ اتىنا وراي, ءوزى جايلى دا جارىتىپ جازباعان. باۋىرلارىنا قاتىستى بايان ءتىپتى جۇتاڭ. اعاسى عازيزگە قاراتىپ «نۇھ پايعامباردان كەم بولعان جوق» دەگەن جالعىز تەڭەۋدى قولدانىپتى. تۇسىنگەنگە حالىقتىق بايلامىمىزداعى وتە جوعارى باعام.
بۇل نەنى كورسەتەدى؟ رۋحاني قۇندىلىقتاردىڭ قاستەرلەنەتىنى مەن ازاماتتىق ۇستانىمنىڭ ۇنەمى اسپەتتەلەتىنىن ۇققانداي بولدىم. مەن ويلايمىن, عازيز ەشماعامبەتوۆ تە كىتاپ جازعان بولسا, ءدال وسىلاي ەتەر ەدى. كوزى تىرىسىندە لەنين, وكتيابر رەۆوليۋتسياسى, ءتورت بىردەي ەڭبەك قىزىل تۋ وردەندەرىمەن ماراپاتتالعان كىسىنىڭ الدىنا تالاي باردىم. «مەنى قايتەسىڭ, جازساڭ ۇجىم تۋرالى جاز» دەگەننەن تانبايتىن. ەڭبەگىمەن ەڭسەلەنىپ, تۇلعا دەڭگەيىنە جەتىپ قالعان ادامنىڭ قاراپايىمدىلىعى تاڭ قالدىراتىن. قازىر, قايتىس بولعانىنا جىل تولعالى وتىرعان اعامىزدى ەسكە الا وتىرىپ, حالقىمىزدىڭ تەك تازالىعى تۋرالى جىلى ويلارىنىڭ اسەرىنە بولەنگەندەي بولامىن.
قولىمداعى جۇقالتاڭ دەرەكتەردى تولىقتىرۋ ماقساتىندا اناۋ جىلدارى كوكشەتاۋ وبلىسىن باسقارعان قادىرمەندى قاريا شاپاي ءابۋتالىپوۆتى سوزگە تارتتىم. عازەكەڭنىڭ قۇرىلىس سالاسىندا جۇمىس ىستەيتىن ۇلى سەرىكتەن اعامىزدىڭ ءوز قولىمەن جازىلعان ءومىربايانىن الدىم. كۋرستاسىم ءارى «ەگەمەندە» بىرگە قىزمەت اتقاراتىن قورعانبەك امانجولوۆ تا ع.ەشماعامبەتوۆ جايلى قالام تارتقان ەكەن. عازەكەڭ جايلى ءدۇنيەلەردىڭ بارلىعى تەك ماسەلەسىن قاۋزايدى. بۇل ەندى تەگىن ەمەس.
اعامىز وبلىستىق دەڭگەيدەگى باسشىلار اراسىندا كەسەك مىنەزىمەن, ءسولدى ءسوزدى وجەتتىگىمەن ەرەكشەلەنىپ تۇراتىن ەدى. سوعان وراي قيمىلى قارىمدى, ەڭبەكتە جانكەشتى, باتىر تۇلعاسىنداعى بەكزات بايىپتىلىعى قاتار ەرە جۇرەتىن. ول تەكتى بابالاردىڭ ۇرپاعى بولاتىن. ارعى اتاسى باسەنتيىن رۋىنىڭ قانگەلدى ۇرپاعىنان تارايتىن ايتباي ابىلاي حاننىڭ قادىرلەيتىن باتىرلارىنىڭ ءبىرى بولىپتى. ونىڭ دەنەسى تۇركىستانداعى احمەت ياساۋي زيراتىنا جەرلەنۋى دە كوپ نارسەنى اڭعارتسا كەرەك. ايتبايدىڭ شۇلەنبايىنان عازەكەڭنىڭ اكەسى ەشماعامبەت, قىزى ساقىپتان قازاقتىڭ ءبىرتۋار ازاماتى, كورنەكتى مەملەكەت قايراتكەرى بايكەن ءاشىموۆ تۋادى.
عازەكەڭنىڭ اتاسى شۇلەنباي كوكشەتاۋدىڭ دۋالى اۋىز بيلەرىمەن قاتار ءجۇرىپ, ەل ىشىندە ابىرويلى كىسىلەردىڭ ءبىرى بولعان. قىزىل قىرعىن كەزىندە كەڭەس وكىمەتىن كەلەمەجدەپ قىزىلجاردىڭ تۇرمەسىنە توعىتىلعان ۇكىلى ىبىرايمەن سىبايلاس بولدى دەگەن دۇرمەكپەن ول دا اباقتىعا جابىلعان. بۇل تۋرالى ع.ەشماعامبەتوۆتىڭ ەستەلىگىندە «اتام سوندا تۇرمەنىڭ جامان يسىنە شىداماي تەمەكى تارتۋدى ۇيرەنىپ كەلىپ ەدى. ارتىنان قويدى» دەپ جازىلىپتى.
وسى جاعداي قورلىق-قيامەتتىڭ باستاماسى بولىپ شىقتى. كامپەسكە كەلىپ, وشىككەن بەلسەندىلەر باي-قۇلاقتىڭ تىزىمىنە ىلىكتىرىپ, اقىرى جەر اۋدارتىپ تىندى. بۇلار 1931 جىلى پەتروپاۆل جاعىنداعى قازاقتار كىشى توراڭعىل, اقبالشىق اتايتىن جەرگە ايدالدى. بار جۇگى ءبىر ابدىرا, ءبىر كەبەجە, ءبىر قازان, ءبىر ساماۋىر. بۇل ۋاقىتتا ەل ىشىنە اشارشىلىق تا كىرگەن. «تاڭعى اس تاڭىردەن» دەگەن تىرشىلىك جەتەگىندەگى شۇلەنباي مەن ەشماعامبەت وتباسىن امان ساقتاپ قالۋ قامىمەن اراعا جىل سالىپ, ومبىنىڭ ازوۆ اۋدانىنداعى مەششەرياكي سەلوسىن پانالاپتى. اتاسىنىڭ ەتى تىرىلىگى عوي, شۇلەنباەۆتىڭ ورنىنا «سۇگىرباەۆ» دەگەن ءمورلى قاعازبەن. اكەسى ەشماعامبەت وسىنداعى پوليتوتدەلدىڭ اتقوسشى-كوشىرى بولىپ ورنالاسادى. كەزىندە رەۆوليۋتسيونەر كيروۆپەن بىرگە بولعان پوليتوتدەل باسشىسى شاۋميان اتقوسشىسىنا جاناشىرلىقپەن قاراعان سياقتى. وسىنىڭ دا ىقپالى شىعار, ەشكىممەن قاق-سوعى جوق شۇلەنباي اۋلەتى ەل ىشىنە ەركىن ءسىڭىسىپ كەتكەندەي.
ءبىر قىزىعى, الىستاعى مەششەرياكي مەكتەبىندە ون بەس شاقتى بالا قازاقشا ءدارىس العان. جانبولات تاشكەنوۆ دەگەن مۇعالىم ساباق بەرىپتى. عازيز ءبىرىنشى سىنىپتى سوندا وقىعان. كۇنىگە ءبىر مەزگىل تاماقتاندىرادى. قاعاز بەن قارىنداش مەكتەپتەن. اپكەسى مايكەش ەكەۋى ەسكىلەۋ ءبىر ەتىكتى كەزەكتەسىپ كيەدى. ۋاقىت سولاي. اۋىر كەزەڭنىڭ ارمانشىل بالالارىنىڭ ورتاق تاعدىرىنا قاتىستى ءبىر سۋرەت قانا بۇل.
اناسى نۇريلا كولحوزدىڭ ساۋىنشىلىعىنا قابىلدانىپ, جانۇشىرا جۇمىس ىستەيدى. ءماسەلە كوزگە ءتۇسىپ, ەكپىندى اتانۋدا ەمەس ەدى. ايتكەنمەن, ەڭبەگى ەلەنىپ, ماداقتالا باستايدى. ءتىپتى, 1935 جىلى ومبىداعى جينالىسقا شاقىرىلىپتى. سوندا لەنين وردەنىنە ۇسىنىلىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى قىزمەتكەرلەرىنىڭ بۇكىلوداقتىق ءبىرىنشى سەزىنە دەلەگات بولىپ سايلانادى. بىراق سەكەمشىل شۇلەنباي قاريا: «نەشە جەردەن وردەن بەرسە دە ەمشەكتەگى بالامەن الىس جولعا شىعارمايمىن», دەگەن سىلتاۋمەن ماسكەۋگە جىبەرمەيدى. بۇعان جوعارىداعى شەنەۋنىكتەر اسا قينالا قويماعانداي. اقىرى نۇريلاعا سىيلىققا «زينگەر» تىگىن ماشينەسى مەن گۇل شاشاقتى كارىس ءشالى بۇيىرعان ەكەن.
جاڭاعى سەكەم الۋدىڭ استارىندا ءبىراز ماسەلە بارىن اڭعارۋ قيىن ەمەس. نۇريلا شەشەيدىڭ كوپتىڭ نازارىنا ءىلىنىپ, اتى شىعا باستاۋى الماعايىپ زامانداعى ادامدار ءۇشىن اسا ءتيىمدى بولمايتىنى تۇسىنىكتى. ويتكەنى, بۇگىنگى ساۋىنشى ايىرتاۋدىڭ بوتاي اۋىلىنداعى اتاقتى شالتىك قاجىنىڭ نەمەرەسى, سۇلەيمەن مولدانىڭ قىزى. ءارى قۇران حاديستەرىنە جاتىق, اراب تىلىندە وقىپ, جازا بىلەدى. ورتاسى كەڭەيگەن سوڭ بۇل جايدى, سونداي-اق, باسقا فاميليانى جامىلىپ جۇرگەندەرىن بىرەۋ-مىرەۋ ءبىلىپ قويىپ, كەرەكسىز ءسوزدى كولدەنەڭدەتىپ تۇرسا, بۇلاردىڭ قۇرىعانى. ونىڭ ۇستىنە شۇلەنباي اتانىڭ جاسى ەڭكەيگەندەگى تۋعان جەردى اڭسارى بار, اقىرىندا بۇلار, 1936 جىلى بۇرىنعى باسەنتيىن – قازىرگى «ون بەس جىلدىق قازاقستان» اۋىلىنا قايتىپ ورالدى. بۇل كەزدە كونستيتۋتسيا قابىلدانىپ, كەڭەس وداعى بويىنشا تۇڭعىش سايلاۋ وتكىزىلگەلى جاتقان. ابىر-سابىردىڭ اسەرى مە ەكەن, ەسكى ءتىزىمنىڭ نەگىزىندە «شۇلەنباەۆ» بولىپ تىركەۋگە الىنىپ, ۇلكەندەر جاعى داۋىس بەرۋگە قاتىستى. كوپ ۇزاماي ولاردىڭ تولىق اقتالعانى جونىندەگى حابار دا كەلگەن. ۇيەلمەلى-سۇيەلمەلى بالالار ەش قۋىستانىپ-قورقاقتاماي مەكتەپكە باراتىن بولدى.
عازەكەڭ 1946 جىلى اۋەلى شۇقىركول, سودان كەيىنگى ساتىدا اتاقتى سىرىمبەت مەكتەبىن ءبىتىرىپ شىقتى. سوعىستان كەيىنگى جىلدا اۋىل بالاسىنىڭ ارمان قۋىپ, وقۋ ىزدەۋگە قايدان شاماسى كەلسىن. اناسى اۋىر جۇمىس, قيىن تۇرمىستىڭ اۋىرتپالىعىنان 1943 جىلى قايتىس بولعان. اكەسى سوعىستان جارالى ورالىپ, ءۇي ماڭىنان اسا الماي قالدى. (ول كىسى الپىسىنشى جىلداردىڭ باسىندا دۇنيەدەن وزدى). ءبىر جىلداي كىتاپحاناشى بولدى. جيعان-تەرگەنىن قامداپ, جازعىتۇرىم اۋدان ورتالىعى ساۋمالكولدەگى جيەن اعاسىنان اقىل سۇراي كەلگەندە, جاقسى حاباردىڭ ۇستىنەن ءتۇستى.
بۇل كەزەڭدە رەسپۋبليكامىزدا كادر ماسەلەسى ايرىقشا وزەكتى بولاتىن. قازاق زيالىلارىنىڭ باسىم كوپشىلىگى قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراپ, ەلىمىزدە بىلىكتى ماماندار جوققا ءتان ەدى. مۇنداي جاعدايدىڭ قالىپتاسۋىنا سوعىس تا جويقىن اسەرىن تيگىزدى. سول كەزدە قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى جۇماباي شاياحمەتوۆتىڭ ارالاسۋىمەن ۆكپ(ب) مەن حالىق كوميسسارلارى كەڭەسىنىڭ «قازاقستانداعى ۇلتتىق كادرلار تۋرالى» ارنايى قاۋلىسى جاريالانادى. اتالعان قۇجاتتىڭ نەگىزىندە قازاقستان ازاماتتارىنا رەسەي, ۋكراينا, زاكاۆكازە جانە باسقا رەسپۋبليكالارداعى جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن كۆوتا بولىنگەن. عازيز ەشماعامبەتوۆ ءساتىن سالىپ, بارناۋلداعى التاي اۋىل شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىنا باراتىن بەس ادامنىڭ تىزىمىنە ىلىگەدى.
ع.ەشماعامبەتوۆ اتالعان ءبىلىم ورداسىن 1952 جىلى عالىم-اگرونوم ماماندىعى بويىنشا ءبىتىرىپ شىعىپ, تۋعان ەلگە ورالادى. كوكشەتاۋ وبلىستىق سوۆحوزدار ترەسىنىڭ جولداماسىمەن ايىرتاۋداعى «اقان» كەڭشارىنا جىبەرىلىپ, تابانى كۇرەكتەي 14 جىل بويى باس اگرونوم قىزمەتىن اتقاردى. عازيز اعامىز وسى جىلدارى ءوزىنىڭ شىن مانىندەگى جەردىڭ جاناشىر قامقورشىسى ەكەندىگىن تانىتا ءبىلدى. ىرىزدىق مولشىلىعىن جاساۋدا «اقان» سوۆحوزى ۇنەمى الدا بولدى. ادال ەڭبەك ەڭسەلەندىرگەن عازيز ەشماعامبەتوۆ 1956 جىلى 28 جاسىندا ەڭبەك قىزىل تۋ وردەنىمەن ماراپاتتالدى.
بىلىكتى مامان 1966 جىلى چيستوپول اۋدانىنداعى «كراسنوزنامەن» سوۆحوزىنىڭ ديرەكتورى قىزمەتىنە جوعارىلاتىلدى. وسى ەكى شارۋاشىلىقتا جۇمىس ىستەگەن جىلدارى عازەكەڭنىڭ ايماقتى وركەندەتۋدەگى ايشىقتى قولتاڭباسى جارقىراي كورىندى. جول قۇرىلىسىنا, سۋ توراپتارى مەن سۋ جۇيەلەرىن تارتۋعا, تۇرعىن ۇيلەر سالۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ, ءىستىڭ بارىسىن تىكەلەي قاداعالاپ وتىردى.1973 جىلى وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى باستىعىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارلىعىنا اۋىستىرىلعاندا دا كۇردەلى قۇرىلىس سالاسىنا جەتەكشىلىك جاساۋ عازيز اعامىزعا تاپسىرىلعان بولاتىن.
عازيز ەشماعامبەت ۇلى باسشى, مامان, ازامات رەتىندە وبلىستىق استىق ونىمدەرى باسقارماسىنىڭ باستىعى بولىپ قىزمەت ىستەگەن جىلدارى دا جاقسى قىرىنان تانىلدى.
ەلىنىڭ اردا ۇلى 1988 جىلى رەسپۋبليكالىق دارەجەدەگى زەينەتكەرلىككە شىقتى. الايدا, ول جۇمىس جولىن توقتاتپادى, ول قوعامعا كەرەك ەدى. عازيز اعا بۇدان كەيىن دە ون جىل بويى ايماقتىق استىق زەرتحاناسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, جەكە مەنشىك «ءدان» فيرماسىندا استىق ءونىمدەرىنىڭ باعاسىن انىقتاپ, نارىقتىق قوزعالىسىن ۇيلەستىرۋشى قىزمەتىن اتقارىپ, جاستارعا باي ءتاجىريبەسىنىڭ مارجانىن شاشىپ ءوتتى.
عازەكەڭ كوكشە وڭىرىندەگى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن اگرونومى اتاعىن العان ساناۋلى ازاماتتاردىڭ ءبىرى ەدى. اياۋلى جەڭگەمىز داقان ۋايىسقىزى ەكەۋى 50 جىلدان استام باقىتتى عۇمىر كەشىپ, التىن اسىقتاي ەكى ۇل, ءبىر قىز تاربيەلەپ ءوسىردى, نەمەرە-شوبەرەلەرىنىڭ شات كۇلكىسىنە بولەندى.
باقبەرگەن امالبەك,
«ەگەمەن قازاقستان».
اقمولا وبلىسى.
جۋىردا بولات ەشماعامبەتوۆتىڭ بىلتىر جارىق كورگەن «ءوز-وزىممەن اڭگىمە» اتتى كىتابى قولىما ءتيدى. بەلگىلى شاحتەر, ساران قالاسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتىنىڭ قالىڭ شىعارماسىن وقىپ شىققانداعى ماقساتىم, ونىڭ تۋعان اعاسى عازيز تۋرالى جاڭا دەرەكتەرگە كەزىگەمىن بە دەگەن وي ەدى. ولاي بولمادى. بولات اعامىز ءوزىنىڭ وندىرىستىك ورتاسى, ارالاس-قۇرالاستارىنىڭ تىنىس-تىرشىلىگى, قوعامدىق قاتىناستاردان وربىگەن پايىمدارىنان تولعانىس تۋدىرعان ەكەن. وقيعالار جەلىسى وزىنە تارتىپ تۇراتىن كىتاپتىڭ اتىنا وراي, ءوزى جايلى دا جارىتىپ جازباعان. باۋىرلارىنا قاتىستى بايان ءتىپتى جۇتاڭ. اعاسى عازيزگە قاراتىپ «نۇھ پايعامباردان كەم بولعان جوق» دەگەن جالعىز تەڭەۋدى قولدانىپتى. تۇسىنگەنگە حالىقتىق بايلامىمىزداعى وتە جوعارى باعام.
بۇل نەنى كورسەتەدى؟ رۋحاني قۇندىلىقتاردىڭ قاستەرلەنەتىنى مەن ازاماتتىق ۇستانىمنىڭ ۇنەمى اسپەتتەلەتىنىن ۇققانداي بولدىم. مەن ويلايمىن, عازيز ەشماعامبەتوۆ تە كىتاپ جازعان بولسا, ءدال وسىلاي ەتەر ەدى. كوزى تىرىسىندە لەنين, وكتيابر رەۆوليۋتسياسى, ءتورت بىردەي ەڭبەك قىزىل تۋ وردەندەرىمەن ماراپاتتالعان كىسىنىڭ الدىنا تالاي باردىم. «مەنى قايتەسىڭ, جازساڭ ۇجىم تۋرالى جاز» دەگەننەن تانبايتىن. ەڭبەگىمەن ەڭسەلەنىپ, تۇلعا دەڭگەيىنە جەتىپ قالعان ادامنىڭ قاراپايىمدىلىعى تاڭ قالدىراتىن. قازىر, قايتىس بولعانىنا جىل تولعالى وتىرعان اعامىزدى ەسكە الا وتىرىپ, حالقىمىزدىڭ تەك تازالىعى تۋرالى جىلى ويلارىنىڭ اسەرىنە بولەنگەندەي بولامىن.
قولىمداعى جۇقالتاڭ دەرەكتەردى تولىقتىرۋ ماقساتىندا اناۋ جىلدارى كوكشەتاۋ وبلىسىن باسقارعان قادىرمەندى قاريا شاپاي ءابۋتالىپوۆتى سوزگە تارتتىم. عازەكەڭنىڭ قۇرىلىس سالاسىندا جۇمىس ىستەيتىن ۇلى سەرىكتەن اعامىزدىڭ ءوز قولىمەن جازىلعان ءومىربايانىن الدىم. كۋرستاسىم ءارى «ەگەمەندە» بىرگە قىزمەت اتقاراتىن قورعانبەك امانجولوۆ تا ع.ەشماعامبەتوۆ جايلى قالام تارتقان ەكەن. عازەكەڭ جايلى ءدۇنيەلەردىڭ بارلىعى تەك ماسەلەسىن قاۋزايدى. بۇل ەندى تەگىن ەمەس.
اعامىز وبلىستىق دەڭگەيدەگى باسشىلار اراسىندا كەسەك مىنەزىمەن, ءسولدى ءسوزدى وجەتتىگىمەن ەرەكشەلەنىپ تۇراتىن ەدى. سوعان وراي قيمىلى قارىمدى, ەڭبەكتە جانكەشتى, باتىر تۇلعاسىنداعى بەكزات بايىپتىلىعى قاتار ەرە جۇرەتىن. ول تەكتى بابالاردىڭ ۇرپاعى بولاتىن. ارعى اتاسى باسەنتيىن رۋىنىڭ قانگەلدى ۇرپاعىنان تارايتىن ايتباي ابىلاي حاننىڭ قادىرلەيتىن باتىرلارىنىڭ ءبىرى بولىپتى. ونىڭ دەنەسى تۇركىستانداعى احمەت ياساۋي زيراتىنا جەرلەنۋى دە كوپ نارسەنى اڭعارتسا كەرەك. ايتبايدىڭ شۇلەنبايىنان عازەكەڭنىڭ اكەسى ەشماعامبەت, قىزى ساقىپتان قازاقتىڭ ءبىرتۋار ازاماتى, كورنەكتى مەملەكەت قايراتكەرى بايكەن ءاشىموۆ تۋادى.
عازەكەڭنىڭ اتاسى شۇلەنباي كوكشەتاۋدىڭ دۋالى اۋىز بيلەرىمەن قاتار ءجۇرىپ, ەل ىشىندە ابىرويلى كىسىلەردىڭ ءبىرى بولعان. قىزىل قىرعىن كەزىندە كەڭەس وكىمەتىن كەلەمەجدەپ قىزىلجاردىڭ تۇرمەسىنە توعىتىلعان ۇكىلى ىبىرايمەن سىبايلاس بولدى دەگەن دۇرمەكپەن ول دا اباقتىعا جابىلعان. بۇل تۋرالى ع.ەشماعامبەتوۆتىڭ ەستەلىگىندە «اتام سوندا تۇرمەنىڭ جامان يسىنە شىداماي تەمەكى تارتۋدى ۇيرەنىپ كەلىپ ەدى. ارتىنان قويدى» دەپ جازىلىپتى.
وسى جاعداي قورلىق-قيامەتتىڭ باستاماسى بولىپ شىقتى. كامپەسكە كەلىپ, وشىككەن بەلسەندىلەر باي-قۇلاقتىڭ تىزىمىنە ىلىكتىرىپ, اقىرى جەر اۋدارتىپ تىندى. بۇلار 1931 جىلى پەتروپاۆل جاعىنداعى قازاقتار كىشى توراڭعىل, اقبالشىق اتايتىن جەرگە ايدالدى. بار جۇگى ءبىر ابدىرا, ءبىر كەبەجە, ءبىر قازان, ءبىر ساماۋىر. بۇل ۋاقىتتا ەل ىشىنە اشارشىلىق تا كىرگەن. «تاڭعى اس تاڭىردەن» دەگەن تىرشىلىك جەتەگىندەگى شۇلەنباي مەن ەشماعامبەت وتباسىن امان ساقتاپ قالۋ قامىمەن اراعا جىل سالىپ, ومبىنىڭ ازوۆ اۋدانىنداعى مەششەرياكي سەلوسىن پانالاپتى. اتاسىنىڭ ەتى تىرىلىگى عوي, شۇلەنباەۆتىڭ ورنىنا «سۇگىرباەۆ» دەگەن ءمورلى قاعازبەن. اكەسى ەشماعامبەت وسىنداعى پوليتوتدەلدىڭ اتقوسشى-كوشىرى بولىپ ورنالاسادى. كەزىندە رەۆوليۋتسيونەر كيروۆپەن بىرگە بولعان پوليتوتدەل باسشىسى شاۋميان اتقوسشىسىنا جاناشىرلىقپەن قاراعان سياقتى. وسىنىڭ دا ىقپالى شىعار, ەشكىممەن قاق-سوعى جوق شۇلەنباي اۋلەتى ەل ىشىنە ەركىن ءسىڭىسىپ كەتكەندەي.
ءبىر قىزىعى, الىستاعى مەششەرياكي مەكتەبىندە ون بەس شاقتى بالا قازاقشا ءدارىس العان. جانبولات تاشكەنوۆ دەگەن مۇعالىم ساباق بەرىپتى. عازيز ءبىرىنشى سىنىپتى سوندا وقىعان. كۇنىگە ءبىر مەزگىل تاماقتاندىرادى. قاعاز بەن قارىنداش مەكتەپتەن. اپكەسى مايكەش ەكەۋى ەسكىلەۋ ءبىر ەتىكتى كەزەكتەسىپ كيەدى. ۋاقىت سولاي. اۋىر كەزەڭنىڭ ارمانشىل بالالارىنىڭ ورتاق تاعدىرىنا قاتىستى ءبىر سۋرەت قانا بۇل.
اناسى نۇريلا كولحوزدىڭ ساۋىنشىلىعىنا قابىلدانىپ, جانۇشىرا جۇمىس ىستەيدى. ءماسەلە كوزگە ءتۇسىپ, ەكپىندى اتانۋدا ەمەس ەدى. ايتكەنمەن, ەڭبەگى ەلەنىپ, ماداقتالا باستايدى. ءتىپتى, 1935 جىلى ومبىداعى جينالىسقا شاقىرىلىپتى. سوندا لەنين وردەنىنە ۇسىنىلىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى قىزمەتكەرلەرىنىڭ بۇكىلوداقتىق ءبىرىنشى سەزىنە دەلەگات بولىپ سايلانادى. بىراق سەكەمشىل شۇلەنباي قاريا: «نەشە جەردەن وردەن بەرسە دە ەمشەكتەگى بالامەن الىس جولعا شىعارمايمىن», دەگەن سىلتاۋمەن ماسكەۋگە جىبەرمەيدى. بۇعان جوعارىداعى شەنەۋنىكتەر اسا قينالا قويماعانداي. اقىرى نۇريلاعا سىيلىققا «زينگەر» تىگىن ماشينەسى مەن گۇل شاشاقتى كارىس ءشالى بۇيىرعان ەكەن.
جاڭاعى سەكەم الۋدىڭ استارىندا ءبىراز ماسەلە بارىن اڭعارۋ قيىن ەمەس. نۇريلا شەشەيدىڭ كوپتىڭ نازارىنا ءىلىنىپ, اتى شىعا باستاۋى الماعايىپ زامانداعى ادامدار ءۇشىن اسا ءتيىمدى بولمايتىنى تۇسىنىكتى. ويتكەنى, بۇگىنگى ساۋىنشى ايىرتاۋدىڭ بوتاي اۋىلىنداعى اتاقتى شالتىك قاجىنىڭ نەمەرەسى, سۇلەيمەن مولدانىڭ قىزى. ءارى قۇران حاديستەرىنە جاتىق, اراب تىلىندە وقىپ, جازا بىلەدى. ورتاسى كەڭەيگەن سوڭ بۇل جايدى, سونداي-اق, باسقا فاميليانى جامىلىپ جۇرگەندەرىن بىرەۋ-مىرەۋ ءبىلىپ قويىپ, كەرەكسىز ءسوزدى كولدەنەڭدەتىپ تۇرسا, بۇلاردىڭ قۇرىعانى. ونىڭ ۇستىنە شۇلەنباي اتانىڭ جاسى ەڭكەيگەندەگى تۋعان جەردى اڭسارى بار, اقىرىندا بۇلار, 1936 جىلى بۇرىنعى باسەنتيىن – قازىرگى «ون بەس جىلدىق قازاقستان» اۋىلىنا قايتىپ ورالدى. بۇل كەزدە كونستيتۋتسيا قابىلدانىپ, كەڭەس وداعى بويىنشا تۇڭعىش سايلاۋ وتكىزىلگەلى جاتقان. ابىر-سابىردىڭ اسەرى مە ەكەن, ەسكى ءتىزىمنىڭ نەگىزىندە «شۇلەنباەۆ» بولىپ تىركەۋگە الىنىپ, ۇلكەندەر جاعى داۋىس بەرۋگە قاتىستى. كوپ ۇزاماي ولاردىڭ تولىق اقتالعانى جونىندەگى حابار دا كەلگەن. ۇيەلمەلى-سۇيەلمەلى بالالار ەش قۋىستانىپ-قورقاقتاماي مەكتەپكە باراتىن بولدى.
عازەكەڭ 1946 جىلى اۋەلى شۇقىركول, سودان كەيىنگى ساتىدا اتاقتى سىرىمبەت مەكتەبىن ءبىتىرىپ شىقتى. سوعىستان كەيىنگى جىلدا اۋىل بالاسىنىڭ ارمان قۋىپ, وقۋ ىزدەۋگە قايدان شاماسى كەلسىن. اناسى اۋىر جۇمىس, قيىن تۇرمىستىڭ اۋىرتپالىعىنان 1943 جىلى قايتىس بولعان. اكەسى سوعىستان جارالى ورالىپ, ءۇي ماڭىنان اسا الماي قالدى. (ول كىسى الپىسىنشى جىلداردىڭ باسىندا دۇنيەدەن وزدى). ءبىر جىلداي كىتاپحاناشى بولدى. جيعان-تەرگەنىن قامداپ, جازعىتۇرىم اۋدان ورتالىعى ساۋمالكولدەگى جيەن اعاسىنان اقىل سۇراي كەلگەندە, جاقسى حاباردىڭ ۇستىنەن ءتۇستى.
بۇل كەزەڭدە رەسپۋبليكامىزدا كادر ماسەلەسى ايرىقشا وزەكتى بولاتىن. قازاق زيالىلارىنىڭ باسىم كوپشىلىگى قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراپ, ەلىمىزدە بىلىكتى ماماندار جوققا ءتان ەدى. مۇنداي جاعدايدىڭ قالىپتاسۋىنا سوعىس تا جويقىن اسەرىن تيگىزدى. سول كەزدە قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى جۇماباي شاياحمەتوۆتىڭ ارالاسۋىمەن ۆكپ(ب) مەن حالىق كوميسسارلارى كەڭەسىنىڭ «قازاقستانداعى ۇلتتىق كادرلار تۋرالى» ارنايى قاۋلىسى جاريالانادى. اتالعان قۇجاتتىڭ نەگىزىندە قازاقستان ازاماتتارىنا رەسەي, ۋكراينا, زاكاۆكازە جانە باسقا رەسپۋبليكالارداعى جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن كۆوتا بولىنگەن. عازيز ەشماعامبەتوۆ ءساتىن سالىپ, بارناۋلداعى التاي اۋىل شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىنا باراتىن بەس ادامنىڭ تىزىمىنە ىلىگەدى.
ع.ەشماعامبەتوۆ اتالعان ءبىلىم ورداسىن 1952 جىلى عالىم-اگرونوم ماماندىعى بويىنشا ءبىتىرىپ شىعىپ, تۋعان ەلگە ورالادى. كوكشەتاۋ وبلىستىق سوۆحوزدار ترەسىنىڭ جولداماسىمەن ايىرتاۋداعى «اقان» كەڭشارىنا جىبەرىلىپ, تابانى كۇرەكتەي 14 جىل بويى باس اگرونوم قىزمەتىن اتقاردى. عازيز اعامىز وسى جىلدارى ءوزىنىڭ شىن مانىندەگى جەردىڭ جاناشىر قامقورشىسى ەكەندىگىن تانىتا ءبىلدى. ىرىزدىق مولشىلىعىن جاساۋدا «اقان» سوۆحوزى ۇنەمى الدا بولدى. ادال ەڭبەك ەڭسەلەندىرگەن عازيز ەشماعامبەتوۆ 1956 جىلى 28 جاسىندا ەڭبەك قىزىل تۋ وردەنىمەن ماراپاتتالدى.
بىلىكتى مامان 1966 جىلى چيستوپول اۋدانىنداعى «كراسنوزنامەن» سوۆحوزىنىڭ ديرەكتورى قىزمەتىنە جوعارىلاتىلدى. وسى ەكى شارۋاشىلىقتا جۇمىس ىستەگەن جىلدارى عازەكەڭنىڭ ايماقتى وركەندەتۋدەگى ايشىقتى قولتاڭباسى جارقىراي كورىندى. جول قۇرىلىسىنا, سۋ توراپتارى مەن سۋ جۇيەلەرىن تارتۋعا, تۇرعىن ۇيلەر سالۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ, ءىستىڭ بارىسىن تىكەلەي قاداعالاپ وتىردى.1973 جىلى وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى باستىعىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارلىعىنا اۋىستىرىلعاندا دا كۇردەلى قۇرىلىس سالاسىنا جەتەكشىلىك جاساۋ عازيز اعامىزعا تاپسىرىلعان بولاتىن.
عازيز ەشماعامبەت ۇلى باسشى, مامان, ازامات رەتىندە وبلىستىق استىق ونىمدەرى باسقارماسىنىڭ باستىعى بولىپ قىزمەت ىستەگەن جىلدارى دا جاقسى قىرىنان تانىلدى.
ەلىنىڭ اردا ۇلى 1988 جىلى رەسپۋبليكالىق دارەجەدەگى زەينەتكەرلىككە شىقتى. الايدا, ول جۇمىس جولىن توقتاتپادى, ول قوعامعا كەرەك ەدى. عازيز اعا بۇدان كەيىن دە ون جىل بويى ايماقتىق استىق زەرتحاناسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, جەكە مەنشىك «ءدان» فيرماسىندا استىق ءونىمدەرىنىڭ باعاسىن انىقتاپ, نارىقتىق قوزعالىسىن ۇيلەستىرۋشى قىزمەتىن اتقارىپ, جاستارعا باي ءتاجىريبەسىنىڭ مارجانىن شاشىپ ءوتتى.
عازەكەڭ كوكشە وڭىرىندەگى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن اگرونومى اتاعىن العان ساناۋلى ازاماتتاردىڭ ءبىرى ەدى. اياۋلى جەڭگەمىز داقان ۋايىسقىزى ەكەۋى 50 جىلدان استام باقىتتى عۇمىر كەشىپ, التىن اسىقتاي ەكى ۇل, ءبىر قىز تاربيەلەپ ءوسىردى, نەمەرە-شوبەرەلەرىنىڭ شات كۇلكىسىنە بولەندى.
باقبەرگەن امالبەك,
«ەگەمەن قازاقستان».
اقمولا وبلىسى.
سوڭعى جاڭالىقتار
كوكتەمگى ەگىسكە دايىندىق پىسىقتالدى
قوعام • بۇگىن, 00:07
يندونەزيا ەلشىسى ورالدىق عالىمدارمەن كەزدەستى
عىلىم • كەشە
بالاباقشالاردا تسيفرلىق باقىلاۋ تاجىريبەسى جۇرگىزىلىپ جاتىر
ايماقتار • كەشە
ەلىمىزدىڭ بەس وڭىرىندە سۋ تاسقىنى قاۋپى جوعارى
قازاقستان • كەشە
40 گرادۋسقا دەيىن اياز: ەلىمىزگە اركتيكالىق سۋىق كەلەدى
اۋا رايى • كەشە
استانا اۋەجايىنىڭ ۇشۋ-قونۋ جولاعى ۋاقىتشا جابىلادى
ەلوردا • كەشە
الەمدىك ەكونوميكانىڭ جاڭا كارتاسى: قازاقستان قاي ورىندا؟
ەكونوميكا • كەشە
