تاعزىم • 13 جەلتوقسان, 2024

ۇلت قايراتكەرىنە قۇرمەت

383 رەت
كورسەتىلدى
3 مين
وقۋ ءۇشىن

ۇلتتىق مۋزەيدە كورنەكتى تۇلعا, الاش قايراتكەرى شايمەردەن قوسشىعۇل ۇلىنىڭ تۋعانىنا 150 جىل تولۋىنا وراي «ۇلت قايراتكەرى شايمەردەن قوسشىعۇل ۇلى» اتتى دوڭگەلەك ۇستەل ءوتتى. الاش ارىسىنىڭ قوعامدىق-ساياسي قىزمەتىن ناسيحاتتاۋ, وسكەلەڭ ۇرپاقتى وتانسۇيگىشتىك پەن ادامگەرشىلىككە تاربيەلەۋدى ماقسات تۇتقان القالى جيىنعا الاشتانۋشى عالىمدار مەن تاريحشىلار, بەلگىلى قوعام قايراتكەرلەرى, تۇلعانىڭ ۇرپاقتارى, سونىمەن قاتار جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ستۋدەنتتەرى قاتىستى.

ۇلت قايراتكەرىنە قۇرمەت

شايمەردەن قوسشىعۇل ۇلى – قوعام قايراتكەرى, قازاق زيالى قاۋىم وكىلدەرىنىڭ ءبىرى, قازاق حالقىنىڭ قۇقىن قورعاعان تۇل­عا. 1906 جىلى قاڭتاردا ش.قوس­شى­عۇل ۇلى بۇكىلرەسەيلىك مۇسىل­مان­داردىڭ ءىى سەزىنە دەلەگات بولىپ سايلاندى. 1906 جىلى تومەنگى نوۆگورود قالاسىندا وتكەن ءىىى بۇ­كىلرەسەيلىك مۇسىلماندار سە­زى­نە قاتىسىپ, ساياسي سالاعا, وقۋعا, دىنگە قاتىستى بۇيرىقتاردى شى­عارۋعا اتسالىستى. 1906-1907 جىلدارى اقمولا وبلىسىنان I جانە II مەملەكەتتىك دۋمالاردىڭ دەپۋ­تاتى بولىپ سايلاندى. 1907 جىلى پەتەربوردا شىعاتىن «سەركە» گازەتىنە قارجىلاي كومەك كور­سەت­تى. وقۋ-اعارتۋ ىسىمەن اينالى­­سىپ, بالالاردى وقىتتى. 1931 جىلى كەڭەس وكىمەتى تاراپىنان تۇت­قىن­دالىپ, جەر اۋدارىلدى. كسرو جوعارعى كەڭەسى پرەزيديۋمى­نىڭ 1989 جىلعى 16 قاڭتارداعى جارلىعى نەگىزىندە 1989 جىلعى 19 قىركۇيەكتە كوكشەتاۋ وبلىس­تىق پروكۋراتۋراسى اقتاپ الدى. 2015 جىلى ۇكىمەتتىڭ شەشىمىمەن استانا قالاسىنداعى 188-كوشەسى­نىڭ اتاۋى وزگەرتىلىپ, شايمەردەن قوسشىعۇل ۇلىنىڭ ەسىمى بەرىلدى.

مۇحامەدجان سەرالين «سەركە» گازەتىنىڭ تاريحىنا ارنالعان ما­قا­لاسىندا: «1907 جىلى سانكت-پە­تەر­بۋرگتە II مەملەكەتتىك دۋمانىڭ مۇشەسى شاحمەردەن قوسشىعۇلوۆتىڭ باستاماسىمەن «سەركە» گازەتى شىعارىلا باستادى. بىراق گازەتتى بىردەن مەملەكەتتىك ورگاندار جاۋىپ تاستادى» دەپ جازدى. قالامگەردىڭ كەلتىرگەن دەرەگىنە سۇيەنسەك, گازەت شىققاننان كەيىن رەداكتسيادا پوليتسيا پايدا بولادى. ولار رەداكتسيانىڭ بۇكىل بولمەلەرىندە ءتىنتۋ جاسايدى. بۇعان مىرجاقىپ دۋلات ۇلىنىڭ ۇكىمەت ساياساتىنا قارسى ماقالاسى سەبەپ بولدى دەگەن دەرەكتەردى دە قوسا كەلتىرەدى.

تۇلعا تاعىلىمىن زەردەلۋگە با­عىتتالعان دوڭگەلەك ۇستەلدە شايمەردەن قوسشىعۇل ۇلىنىڭ قوعامدىق-ساياسي قىزمەتى, اسىرەسە رەسەي يمپەرياسىنىڭ مەملەكەتتىك دۋماسىنىڭ ءى جانە ءىى شاقى­رى­لىمداعى جۇمىسىنا قاتىستى ماسە­لەلەر قاراستىرىلدى. سونى­مەن قاتار ايتۋلى جيىندا قايرات­كەر تۇلعانىڭ كىتاپتارى مەن سيرەك سۋرەتتەرى مۋزەي قورىنا تابىس ەتىلدى.

دوڭگەلەك ۇستەلگە قاتىسقان سەرىك نەگيموۆ, ومىرزاق وزعانباەۆ باستاعان زەرتتەۋشى عالىمدار, قوعام قايراتكەرلەرى شايمەر­دەن قوسشىع ۇلىنىڭ تۇلعالىق, قاي­رات­كەرلىك قىرىنا جان-جاقتى توقتالىپ, ۇلت مۇراتى جولىندا سىڭىرگەن ەڭبەگىن كەڭىنەن ءسوز ەتتى. سونداي-اق ۇلت قايراتكەرىنىڭ ەلدىك مۇرات جولىنداعى ەلەۋلى ىستەرىن, تاعىلىمدى ونەگەسىن الداعى ۋاقىتت­ا دا جانداندىرىپ, جاڭعىرتۋ كە­رەك ەكەنىن, ش.قوسشىعۇل ۇلى­نىڭ ­رۋحاني مۇراسى بولاشاقتا كەلە­لى زەرتتەۋدى قاجەت ەتىپ تۇرعان ما­ڭىزدى ماسەلە ەكەندىگىن دە باسا ايتتى. 

سوڭعى جاڭالىقتار